28.7 C
Jalandhar
Monday, April 6, 2026
spot_img
Home Blog Page 87

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਕੁੱਲ 10599 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 25057 ਅੱਖਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ‘ਚ 1791 ਦੋ ਡੰਡੇ ਤੇ 240 ਅੰਕ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ।

0

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਕੁੱਲ 10599 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 25057 ਅੱਖਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ  ‘ਚ 1791 ਦੋ ਡੰਡੇ ਤੇ 240 ਅੰਕ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ।

ਗਿਆਨੀ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ-98140-35202

(ਨੋਟ : ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਮਨੌਤ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ 24 ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ 24000 ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨ ਨਾਲ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ 24000 ਸੁਆਸ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।   

ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 25057 ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ‘ਚ ਲਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ,  24 ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅੰਕ ਸੰਖਿਆ 240 ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ।, ੴ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 1791 ਦੋ ਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 10599 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ‘ਚ ਦੋ ਡੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਅੰਕ ਸੰਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਇਸ ਲੰਮੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਂ ਸਮੇਤ 25057 ਅੱਖਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਚੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 10599 ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।)

 ਗ  ਉ  ੜੀ  ਸੁ  ਖ  ਮ  ਨੀ  ਮ  ੴ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ

  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਆ  ਦਿ  ਗੁ  ਰ  ਏ  ਨ  ਮ  ਹ  ਜੁ  ਗਾ  ਦਿ  ਗੁ  ਰ  ਏ  ਨ  ਮ  ਹ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਏ  ਨ  ਮ  ਹ  ਸ ਰੀ  ਗੁ  ਰ  ਦੇ  ਵ  ਏ  ਨ  ਮ  ਹ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਵ  ਉ  ਕ  ਲਿ  ਕ  ਲੇ  ਸ  ਤ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਮਿ  ਟਾ  ਵ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਉ  ਜਾ  ਸੁ  ਬਿ  ਸੁੰ  ਭ  ਰ  ਏ  ਕੈ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਅ  ਗ  ਨ  ਤ  ਅ  ਨੇ  ਕੈ  ਬੇ  ਦ  ਪੁ  ਰਾ  ਨ  ਸਿੰ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਸੁ  ਧਾ  ਖ ਯ  ਰ  ਕੀ  ਨੇ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਇ  ਕ  ਆ  ਖ ਯ  ਰ  ਕਿ  ਨ  ਕਾ  ਏ  ਕ  ਜਿ  ਸੁ  ਜੀ  ਅ  ਬ  ਸਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਗ  ਨੀ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਕਾਂ  ਖੀ  ਏ  ਕੈ  ਦ  ਰ  ਸ  ਤੁ  ਹਾ  ਰੋ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਮੋ  ਹਿ  ਉ  ਧਾ  ਰੋ  ਸੁ  ਖ  ਮ  ਨੀ  ਸੁ  ਖ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਪ ਰ  ਭ  ਨਾ  ਮੁ  ਭ  ਗ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮ  ਰ  ਹਾ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਗ  ਰ  ਭਿ  ਨ  ਬ  ਸੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਦੂ  ਖੁ  ਜ  ਮੁ  ਨ  ਸੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਕਾ  ਲੁ  ਪ  ਰ  ਹ  ਰੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਦੁ  ਸ  ਮ  ਨੁ  ਟ  ਰੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਤ  ਕ  ਛੁ  ਬਿ  ਘ  ਨੁ  ਨ  ਲਾ  ਗੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਅ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਜਾ  ਗੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਭ  ਉ  ਨ  ਬਿ  ਆ  ਪੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਦੁ  ਖੁ  ਨ  ਸੰ  ਤਾ  ਪੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਰੰ  ਗਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਰਿ  ਧਿ  ਸਿ  ਧਿ  ਨ  ਉ  ਨਿ  ਧਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਤ  ਤੁ  ਬੁ  ਧਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਜ  ਪ  ਤ  ਪ  ਪੂ  ਜਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਦੂ  ਜਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਤੀ  ਰ  ਥ  ਇ  ਸ  ਨਾ  ਨੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਮਾ  ਨੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਭ  ਲਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਸੁ  ਫ  ਲ  ਫ  ਲਾ  ਸੇ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਜਿ  ਨ  ਆ  ਪਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਾ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੈ  ਲਾ  ਗ  ਉ  ਪਾ  ਏ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨੁ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਚਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਉ  ਧ  ਰੇ  ਮੂ  ਚਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਤ ਰਿ ਸ  ਨਾ  ਬੁ  ਝੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਸੁ  ਝੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਨਾ  ਹੀ  ਜ  ਮ  ਤ ਰਾ  ਸਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਆ  ਸਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਮ  ਨ  ਕੀ  ਮ  ਲੁ  ਜਾ  ਇ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਨਾ  ਮੁ  ਰਿ  ਦ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਜੀ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਕਾ  ਦਾ  ਸ  ਨਿ  ਦ  ਸ  ਨਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਪ  ਤਿ  ਵੰ  ਤੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਜ  ਨ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਪ ਰ ਧਾ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸਿ  ਬੇ  ਮੁ  ਹ  ਤਾ  ਜੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸਿ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕੇ  ਰਾ  ਜੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਸੁ  ਖ  ਵਾ  ਸੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨ  ਤੇ  ਲਾ  ਗੇ  ਜਿ  ਨ  ਆ  ਪਿ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਮੰ  ਗੈ  ਰ  ਵਾ  ਲਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਪ  ਰ  ਉ  ਪ  ਕਾ  ਰੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਤਿ  ਨ  ਸ  ਦ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਮੁ  ਖ  ਸੁ  ਹਾ  ਵੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਤਿ  ਨ  ਸੂ  ਖਿ  ਬਿ  ਹਾ  ਵੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਤਿ  ਨ  ਆ  ਤ  ਮੁ  ਜੀ  ਤਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਤਿ  ਨ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਰੀ  ਤਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਤਿ  ਨ  ਅ  ਨ  ਦ  ਘ  ਨੇ  ਰੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਨੇ  ਰੇ  ਸੰ  ਤ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਤੇ  ਅ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਜਾ  ਗਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨੁ  ਪੂ  ਰੈ  ਭਾ  ਗਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਕਾ  ਰ  ਜ  ਪੂ  ਰੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਕ  ਬ  ਹੁ  ਨ  ਝੂ  ਰੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਨ  ਬਾ  ਨੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸ  ਮਾ  ਨੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਨਿ  ਹ  ਚ  ਲ  ਆ  ਸ  ਨੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਕ  ਮ  ਲ  ਬਿ  ਗਾ  ਸ  ਨੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਅ  ਨ  ਹ  ਦ  ਝੁ  ਨ  ਕਾ  ਰ  ਸੁ  ਖੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨ  ਕਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਪਾ  ਰ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸੇ  ਜ  ਨ  ਜਿ  ਨ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਮ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਨ  ਜ  ਨ  ਸ  ਰ  ਨੀ  ਪ  ਇ  ਆ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨੁ  ਕ  ਰਿ  ਭ  ਗ  ਤ  ਪ ਰ ਗ  ਟਾ  ਏ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਲ  ਗਿ  ਬੇ  ਦ  ਉ  ਪਾ  ਏ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਭ  ਏ  ਸਿ  ਧ  ਜ  ਤੀ  ਦਾ  ਤੇ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਨੀ  ਚ  ਚ  ਹੁ  ਕੁੰ  ਟ  ਜਾ  ਤੇ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਧਾ  ਰੀ  ਸ  ਭ  ਧ  ਰ  ਨਾ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰ  ਨਾ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਕੀ  ਓ  ਸ  ਗ  ਲ  ਅ  ਕਾ  ਰਾ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰਾ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਆ  ਪਿ  ਬੁ  ਝਾ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨੁ  ਤਿ  ਨਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਦੀ  ਨ  ਦ  ਰ  ਦ  ਦੁ  ਖ  ਭੰ  ਜ  ਨਾ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਨਾ  ਥ  ਅ  ਨਾ  ਥ  ਸ  ਰ  ਣਿ  ਤੁ  ਮ  ਵਾ  ਰੀ  ਆ  ਇ  ਓ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਸਾ  ਥ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜ  ਹ  ਮਾ  ਤ  ਪਿ  ਤਾ  ਸੁ  ਤ  ਮੀ  ਤ  ਨ  ਭਾ  ਈ  ਮ  ਨ  ਊ  ਹਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਤੇ  ਰੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਹਾ  ਈ  ਜ  ਹ  ਮ  ਹਾ  ਭ  ਇ  ਆ  ਨ  ਦੂ  ਤ  ਜ  ਮ  ਦ  ਲੈ  ਤ  ਹ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੰ  ਗਿ  ਤੇ  ਰੈ  ਚ  ਲੈ  ਜ  ਹ  ਮੁ  ਸ  ਕ  ਲ  ਹੋ  ਵੈ  ਅ  ਤਿ  ਭਾ  ਰੀ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਨਾ  ਮੁ  ਖਿ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਉ  ਧਾ  ਰੀ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਪੁ  ਨ  ਹ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰ  ਤ  ਨ  ਹੀ  ਤ  ਰੈ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਨਾ  ਮੁ  ਕੋ  ਟਿ  ਪਾ  ਪ  ਪ  ਰ  ਹ  ਰੈ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮੇ  ਰੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਸੂ  ਖ  ਘ  ਨੇ  ਰੇ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਕੋ  ਰਾ  ਜਾ  ਦੁ  ਖੀ  ਆ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਖੀ  ਆ  ਲਾ  ਖ  ਕ  ਰੋ  ਰੀ  ਬੰ  ਧੁ  ਨ  ਪ  ਰੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਨਿ  ਸ  ਤ  ਰੈ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਰੰ  ਗ  ਤਿ  ਖ  ਨ  ਬੁ  ਝਾ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਆ  ਘਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਹ  ਮਾ  ਰ  ਗਿ  ਇ  ਹੁ  ਜਾ  ਤ  ਇ  ਕੇ  ਲਾ  ਤ  ਹ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੰ  ਗਿ  ਹੋ  ਤ  ਸੁ  ਹੇ  ਲਾ  ਐ  ਸਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਮ  ਨ  ਸ  ਦਾ  ਧਿ  ਆ  ਈ  ਐ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਪ  ਰ  ਮ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਛੂ  ਟ  ਤ  ਨ  ਹੀ  ਕੋ  ਟਿ  ਲ  ਖ  ਬਾ  ਹੀ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਤ  ਹ  ਪਾ  ਰਿ  ਪ  ਰਾ  ਹੀ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਬਿ  ਘ  ਨ  ਜ  ਹ  ਆ  ਇ  ਸੰ  ਘਾ  ਰੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਤ  ਤ  ਕਾ  ਲ  ਉ  ਧਾ  ਰੈ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਜੋ  ਨਿ  ਜ  ਨ  ਮੈ  ਮ  ਰਿ  ਜਾ  ਮ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਪਾ  ਵੈ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਲਾ  ਮ  ਲੁ  ਕ  ਬ  ਹੁ  ਨ  ਧੋ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਕੋ  ਟਿ  ਪਾ  ਪ  ਖੋ  ਵੈ  ਐ  ਸਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਰੰ  ਗਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਜਿ  ਹ  ਮਾ  ਰ  ਗ  ਕੇ  ਗ  ਨੇ  ਜਾ  ਹਿ  ਨ  ਕੋ  ਸਾ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਊ  ਹਾ  ਸੰ  ਗਿ  ਤੋ  ਸਾ  ਜਿ  ਹ  ਪੈ  ਡੈ  ਮ  ਹਾ  ਅੰ  ਧ  ਗੁ  ਬਾ  ਰਾ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੰ  ਗਿ  ਉ  ਜੀ  ਆ  ਰਾ  ਜ  ਹਾ  ਪੰ  ਥਿ  ਤੇ  ਰਾ  ਕੋ  ਨ  ਸਿ  ਞਾ  ਨੂ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਤ  ਹ  ਨਾ  ਲਿ  ਪ  ਛਾ  ਨੂ  ਜ  ਹ  ਮ  ਹਾ  ਭ  ਇ  ਆ  ਨ  ਤ  ਪ  ਤਿ  ਬ  ਹੁ  ਘਾ  ਮ  ਤ  ਹ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਤੁ  ਮ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਛਾ  ਮ  ਜ  ਹਾ  ਤ ਰਿ ਖਾ  ਮ  ਨ  ਤੁ  ਝੁ  ਆ  ਕ  ਰ  ਖੈ  ਤ  ਹ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਬ  ਰ  ਖੈ  ਭ  ਗ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਬ  ਰ  ਤ  ਨਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮੁ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਦਾ  ਸ  ਕੀ  ਓ  ਟ  ਹ  ਰਿ  ਕੈ  ਨਾ  ਮਿ  ਉ  ਧ  ਰੇ  ਜ  ਨ  ਕੋ  ਟਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਸੁ  ਕ  ਰ  ਤ  ਸੰ  ਤ  ਦਿ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਅ  ਉ  ਖ  ਧੁ  ਸਾ  ਧ  ਕ  ਮਾ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਨਿ  ਧਾ  ਨੁ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮਿ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਨੋ  ਦਾ  ਨ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਰੰ  ਗਿ  ਰ  ਤੇ  ਰੰ  ਗ  ਏ  ਕੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਬਿ  ਰ  ਤਿ  ਬਿ  ਬੇ  ਕੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੈ  ਨਾ  ਮਿ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਿ  ਭੁ  ਗ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਨ  ਕਾ  ਰੂ  ਪ  ਰੰ  ਗੁ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਕ  ਬ  ਪ  ਰੈ  ਨ  ਭੰ  ਗੁ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਵ  ਡਿ  ਆ  ਈ  ਹ  ਰਿ  ਕੈ  ਨਾ  ਮਿ  ਜ  ਨ  ਸੋ  ਭਾ  ਪਾ  ਈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਭੋ  ਗ  ਜੋ  ਗ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਕ  ਛੁ  ਨਾ  ਹਿ  ਬਿ  ਓ  ਗੁ  ਜ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਾ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪੂ  ਜੈ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਦੇ  ਵਾ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਮਾ  ਲੁ  ਖ  ਜੀ  ਨਾ  ਹ  ਰਿ  ਧ  ਨੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਪ ਰ ਭਿ  ਦੀ  ਨਾ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਓ  ਟ  ਸ  ਤਾ  ਣੀ  ਹ  ਰਿ  ਪ ਰ ਤਾ  ਪਿ  ਜ  ਨ  ਅ  ਵ  ਰ  ਨ  ਜਾ  ਣੀ  ਓ  ਤਿ  ਪੋ  ਤਿ  ਜ  ਨ  ਹ  ਰਿ  ਰ  ਸਿ  ਰਾ  ਤੇ  ਸੁੰ  ਨ  ਸ  ਮਾ  ਧਿ  ਨਾ  ਮ  ਰ  ਸ  ਮਾ  ਤੇ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਜ  ਨੁ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਪੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਭ  ਗ  ਤੁ  ਪ ਰ ਗ  ਟ  ਨ  ਹੀ  ਛ  ਪੈ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਬ  ਹੁ  ਕ  ਰੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਕੇ  ਤੇ  ਤ  ਰੇ  ਪਾ  ਰ  ਜਾ  ਤੁ  ਇ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਨਾ  ਮ  ਕਾ  ਮ  ਧੇ  ਨ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਣ  ਗਾ  ਮ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਤ  ਮ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਕ  ਥਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੁ  ਨ  ਤ  ਦ  ਰ  ਦ  ਦੁ  ਖ  ਲ  ਥਾ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਸੰ  ਤ  ਰਿ  ਦ  ਵ  ਸੈ  ਸੰ  ਤ  ਪ ਰ ਤਾ  ਪਿ  ਦੁ  ਰ  ਤੁ  ਸ  ਭੁ  ਨ  ਸੈ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਸੰ  ਗੁ  ਵ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਸੰ  ਤ  ਕੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਧਿ  ਆ  ਈ  ਐ  ਨਾ  ਮ  ਤੁ  ਲਿ  ਕ  ਛੁ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਜ  ਨੁ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਬ  ਹੁ  ਸਾ  ਸ  ਤ ਰ  ਬ  ਹੁ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤੀ  ਪੇ  ਖੇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਢ  ਢੋ  ਲਿ  ਪੂ  ਜ  ਸਿ  ਨਾ  ਹੀ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਾ  ਮ  ਅ  ਮੋ  ਲ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜਾ  ਪ  ਤਾ  ਪ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਸ  ਭਿ  ਧਿ  ਆ  ਨ  ਖ  ਟ  ਸਾ  ਸ  ਤ ਰ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਵ  ਖਿ  ਆ  ਨ  ਜੋ  ਗ  ਅ  ਭਿ  ਆ  ਸ  ਕ  ਰ  ਮ  ਧ ਰ  ਮ  ਕਿ  ਰਿ  ਆ  ਸ  ਗ  ਲ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਬ  ਨ  ਮ  ਧੇ  ਫਿ  ਰਿ  ਆ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਪ ਰ ਕਾ  ਰ  ਕੀ  ਏ  ਬ  ਹੁ  ਜ  ਤ  ਨਾ  ਪੁੰ  ਨ  ਦਾ  ਨ  ਹੋ  ਮੇ  ਬ  ਹੁ  ਰ  ਤ  ਨਾ  ਸ  ਰੀ  ਰੁ  ਕ  ਟਾ  ਇ  ਹੋ  ਮੈ  ਕ  ਰਿ  ਰਾ  ਤੀ  ਵ  ਰ  ਤ  ਨੇ  ਮ  ਕ  ਰੈ  ਬ  ਹੁ  ਭਾ  ਤੀ  ਨ  ਹੀ  ਤੁ  ਲਿ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਬੀ  ਚਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪੀ  ਐ  ਇ  ਕ  ਬਾ  ਰ  ਨ  ਉ  ਖੰ  ਡ  ਪ ਰਿ  ਥ  ਮੀ  ਫਿ  ਰੈ  ਚਿ  ਰੁ  ਜੀ  ਵੈ  ਮ  ਹਾ  ਉ  ਦਾ  ਸੁ  ਤ  ਪੀ  ਸ  ਰੁ  ਥੀ  ਵੈ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਮਾ  ਹਿ  ਹੋ  ਮ  ਤ  ਪ  ਰਾ  ਨ  ਕ  ਨਿ  ਕ  ਅ  ਸ ਵ  ਹੈ  ਵ  ਰ  ਭੂ  ਮਿ  ਦਾ  ਨ  ਨਿ  ਉ  ਲੀ  ਕ  ਰ  ਮ  ਕ  ਰੈ  ਬ  ਹੁ  ਆ  ਸ  ਨ  ਜੈ ਨ  ਮਾ  ਰ  ਗ  ਸੰ  ਜ  ਮ  ਅ  ਤਿ  ਸਾ  ਧ  ਨ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਕ  ਰਿ  ਸ  ਰੀ  ਰੁ  ਕ  ਟਾ  ਵੈ  ਤ  ਉ  ਭੀ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਮੈ  ਲੁ  ਨ  ਜਾ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਨਾ  ਮ  ਸ  ਮ  ਸ  ਰਿ  ਕ  ਛੁ  ਨਾ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਹਿ  ਮ  ਨ  ਕਾ  ਮ  ਨਾ  ਤੀ  ਰ  ਥ  ਦੇ  ਹ  ਛੁ  ਟੈ  ਗ  ਰ  ਬੁ  ਗੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਨ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਹੁ  ਟੈ  ਸੋ  ਚ  ਕ  ਰੈ  ਦਿ  ਨ  ਸੁ  ਅ  ਰੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਮ  ਨ  ਕੀ  ਮੈ  ਲੁ  ਨ  ਤ  ਨ  ਤੇ  ਜਾ  ਤਿ  ਇ  ਸੁ  ਦੇ  ਹੀ  ਕ  ਉ  ਬ  ਹੁ  ਸਾ  ਧ  ਨਾ  ਕ  ਰੈ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਨ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਟ  ਰੈ  ਜ  ਲਿ  ਧੋ  ਵੈ  ਬ  ਹੁ  ਦੇ  ਹ  ਅ  ਨੀ  ਤਿ  ਸੁ  ਧ  ਕ  ਹਾ  ਹੋ  ਇ  ਕਾ  ਚੀ  ਭੀ  ਤਿ  ਮ  ਨ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਊ  ਚ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਾ  ਮਿ  ਉ  ਧ  ਰੇ  ਪ  ਤਿ  ਤ  ਬ  ਹੁ  ਮੂ  ਚ  ਬ  ਹੁ  ਤੁ  ਸਿ  ਆ  ਣ  ਪ  ਜ  ਮ  ਕਾ  ਭ  ਉ  ਬਿ  ਆ  ਪੈ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਜ  ਤ  ਨ  ਕ  ਰਿ  ਤ ਰਿ ਸ  ਨ  ਨਾ  ਧ ਰਾ   ਪੈ  ਭੇ  ਖ  ਅ  ਨੇ  ਕ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਨ  ਹੀ  ਬੁ  ਝੈ  ਕੋ  ਟਿ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਨ  ਹੀ  ਸਿ  ਝੈ  ਛੂ  ਟ  ਸਿ  ਨਾ  ਹੀ  ਊ  ਭ  ਪ  ਇ  ਆ  ਲਿ  ਮੋ  ਹਿ  ਬਿ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਜਾ  ਲਿ  ਅ  ਵ  ਰ  ਕ  ਰ  ਤੂ  ਤਿ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਜ  ਮੁ  ਡਾ  ਨੈ  ਗੋ  ਵਿੰ  ਦ  ਭ  ਜ  ਨ  ਬਿ  ਨੁ  ਤਿ  ਲੁ  ਨ  ਹੀ  ਮਾ  ਨੈ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਦੁ  ਖੁ  ਜਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬੋ  ਲੈ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਇ  ਚਾ  ਰਿ  ਪ  ਦਾ  ਰ  ਥ  ਜੇ  ਕੋ  ਮਾ  ਗੈ  ਸਾ  ਧ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਲਾ  ਗੈ  ਜੇ  ਕੋ  ਆ  ਪੁ  ਨਾ  ਦੂ  ਖੁ  ਮਿ  ਟਾ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਰਿ  ਦੈ  ਸ  ਦ  ਗਾ  ਵੈ  ਜੇ  ਕੋ  ਅ  ਪੁ  ਨੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਲੋ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਇ  ਹ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਛੋ  ਰੈ  ਜੇ  ਕੋ  ਜ  ਨ  ਮ  ਮ  ਰ  ਣ  ਤੇ  ਡ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਸ  ਰ  ਨੀ  ਪ  ਰੈ  ਜਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਦ  ਰ  ਸ  ਪਿ  ਆ  ਸਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੈ  ਬ  ਲਿ  ਬ  ਲਿ  ਜਾ  ਸਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਮ  ਹਿ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਪ ਰ ਧਾ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਜਾ  ਕਾ  ਮਿ  ਟੈ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਜੋ  ਜਾ  ਣੈ  ਨੀ  ਚਾ  ਸੋ  ਊ  ਗ  ਨੀ  ਐ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਚਾ  ਜਾ  ਕਾ  ਮ  ਨੁ  ਹੋ  ਇ  ਸ  ਗ  ਲ  ਕੀ  ਰੀ  ਨਾ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਤਿ  ਨਿ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਚੀ  ਨਾ  ਮ  ਨ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਤੇ  ਬੁ  ਰਾ  ਮਿ  ਟਾ  ਨਾ  ਪੇ  ਖੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਸਾ  ਜ  ਨਾ  ਸੂ  ਖ  ਦੂ  ਖ  ਜ  ਨ  ਸ  ਮ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟੇ  ਤਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪਾ  ਪ  ਪੁੰ  ਨ  ਨ  ਹੀ  ਲੇ  ਪਾ  ਨਿ  ਰ  ਧ  ਨ  ਕ  ਉ  ਧ  ਨੁ  ਤੇ  ਰੋ  ਨਾ  ਉ  ਨਿ  ਥਾ  ਵੇ  ਕ  ਉ  ਨਾ  ਉ  ਤੇ  ਰਾ  ਥਾ  ਉ  ਨਿ  ਮਾ  ਨੇ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਤੇ  ਰੋ  ਮਾ  ਨੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਘ  ਟਾ  ਕ  ਉ  ਦੇ  ਵ  ਹੁ  ਦਾ  ਨੁ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਸੁ  ਆ  ਮੀ  ਸ  ਗ  ਲ  ਘ  ਟਾ  ਕੇ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਜਾ  ਮੀ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਗ  ਤਿ  ਮਿ  ਤਿ  ਜਾ  ਨ  ਹੁ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਆ  ਪਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਰਾ  ਤੇ  ਤੁ  ਮ  ਵ  ਰੀ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਤੁ  ਮ  ਤੇ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਜਾ  ਨ  ਸਿ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਧ  ਰ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਸ ਰੇ  ਸ  ਟ  ਧ  ਰ  ਮੁ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਿ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਕ  ਰ  ਮੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਕ ਰਿ  ਆ  ਮ  ਹਿ  ਊ  ਤ  ਮ  ਕਿ  ਰਿ  ਆ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਦੁ  ਰ  ਮ  ਤਿ  ਮ  ਲੁ  ਹਿ  ਰਿ  ਆ  ਸ  ਗ  ਲ  ਉ  ਦ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਉ  ਦ  ਮੁ  ਭ  ਲਾ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਜੀ  ਅ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਬਾ  ਨੀ  ਮ  ਹਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਬਾ  ਨੀ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਜ  ਸੁ  ਸੁ  ਨਿ  ਰ  ਸ  ਨ  ਬ  ਖਾ  ਨੀ  ਸ  ਗ  ਲ  ਥਾ  ਨ  ਤੇ  ਓ  ਹੁ  ਊ  ਤ  ਮ  ਥਾ  ਨੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਹ  ਘ  ਟਿ  ਵ  ਸੈ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨੀ  ਆ  ਰ  ਇ  ਆ  ਨਿ  ਆ  ਸੋ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਮਾ  ਲਿ  ਜਿ  ਨਿ  ਕੀ  ਆ  ਤਿ  ਸੁ  ਚੀ  ਤਿ  ਰ  ਖੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਿ  ਬ  ਹੀ  ਨਾ  ਲਿ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਰ  ਮ  ਈ  ਆ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਚੇ  ਤਿ  ਪ  ਰਾ  ਨੀ  ਕ  ਵ  ਨ  ਮੂ  ਲ  ਤੇ  ਕ  ਵ  ਨ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਨੀ  ਜਿ  ਨਿ  ਤੂੰ  ਸਾ  ਜਿ  ਸ  ਵਾ  ਰਿ  ਸੀ  ਗਾ  ਰਿ  ਆ  ਗ  ਰ  ਭ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਮ  ਹਿ  ਜਿ  ਨ  ਹਿ  ਉ  ਬਾ  ਰਿ  ਆ  ਬਾ  ਰ  ਬਿ  ਵ  ਸ  ਥਾ  ਤੁ  ਝ  ਹਿ  ਪਿ  ਆ  ਰੈ  ਦੂ  ਧ  ਭ  ਰਿ  ਜੋ  ਬ  ਨ  ਭੋ  ਜ  ਨ  ਸੁ  ਖ  ਸੂ  ਧ  ਬਿ  ਰ  ਧਿ  ਭ  ਇ  ਆ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਸਾ  ਕ  ਸੈ  ਨ  ਮੁ  ਖਿ  ਅ  ਪਿ  ਆ  ਉ  ਬੈ  ਠ  ਕ  ਉ  ਦੈ  ਨ  ਇ  ਹੁ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨੁ  ਗੁ  ਨੁ  ਕ  ਛੂ  ਨ  ਬੂ  ਝੈ  ਬ  ਖ  ਸਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਤ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੀ  ਝੈ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਧ  ਰ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਸੁ  ਖਿ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਸੁ  ਤ  ਭ੍ਰਾ  ਤ  ਮੀ  ਤ  ਬ  ਨਿ  ਤਾ  ਸੰ  ਗਿ  ਹ  ਸ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਪੀ  ਵ  ਹਿ  ਸੀ  ਤ  ਲ  ਜ  ਲਾ  ਸੁ  ਖ  ਦਾ  ਈ  ਪ  ਵ  ਨੁ  ਪਾ  ਵ  ਕੁ  ਅ  ਮੁ  ਲਾ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਭੋ  ਗ  ਹਿ  ਸ  ਭਿ  ਰ  ਸਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ  ਮ  ਗ ਰੀ  ਸੰ  ਗਿ  ਸਾ  ਥਿ  ਬ  ਸਾ  ਦੀ  ਨੇ  ਹ  ਸ  ਤ  ਪਾ  ਵ  ਕ  ਰ  ਨ  ਨੇ  ਤ ਰ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਅ  ਵ  ਰ  ਸੰ  ਗਿ  ਰ  ਚ  ਨਾ  ਐ  ਸੇ  ਦੋ  ਖ  ਮੂ  ੜ  ਅੰ  ਧ  ਬਿ  ਆ  ਪੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕਾ  ਢਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਦਿ  ਅੰ  ਤਿ  ਜੋ  ਰਾ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਸ  ਸਿ  ਉ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਨ  ਕ  ਰੈ  ਗ  ਵਾ  ਰੁ  ਜਾ  ਕੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਨ  ਵ  ਨਿ  ਧਿ  ਪਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਸਿ  ਉ  ਮੂ  ੜਾ  ਮ  ਨੁ  ਨ  ਹੀ  ਲਾ  ਵੈ  ਜੋ  ਠਾ  ਕੁ  ਰੁ  ਸ  ਦ  ਸ  ਦਾ  ਹ  ਜੂ  ਰੇ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਅੰ  ਧਾ  ਜਾ  ਨ  ਤ  ਦੂ  ਰੇ  ਜਾ  ਕੀ  ਟ  ਹ  ਲ  ਪਾ  ਵੈ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਮਾ  ਨੁ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਬਿ  ਸਾ  ਰੈ  ਮੁ  ਗ  ਧੁ  ਅ  ਜਾ  ਨੁ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਇ  ਹੁ  ਭੂ  ਲ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਅ  ਪਾ  ਰੁ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਕ  ਉ  ਡੀ  ਸੰ  ਗਿ  ਰ  ਚੈ  ਸਾ  ਚੁ  ਛੋ  ਡਿ  ਝੂ  ਠ  ਸੰ  ਗਿ  ਮ  ਚੈ  ਜੋ  ਛ  ਡ  ਨਾ  ਸੁ  ਅ  ਸ  ਥਿ  ਰੁ  ਕ  ਰਿ  ਮਾ  ਨੈ  ਜੋ  ਹੋ  ਵ  ਨੁ  ਸੋ  ਦੂ  ਰਿ  ਪ  ਰਾ  ਨੈ  ਛੋ  ਡਿ  ਜਾ  ਇ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਸ ਰ  ਮੁ  ਕ  ਰੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਹਾ  ਈ  ਤਿ  ਸੁ  ਪ  ਰ  ਹ  ਰੈ  ਚੰ  ਦ  ਨ  ਲੇ  ਪੁ  ਉ  ਤਾ  ਰੈ  ਧੋ  ਇ  ਗ  ਰ  ਧ  ਬ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਭ  ਸ  ਮ  ਸੰ  ਗਿ  ਹੋ  ਇ  ਅੰ  ਧ  ਕੂ  ਪ  ਮ  ਹਿ  ਪ  ਤਿ  ਤ  ਬਿ  ਕ  ਰਾ  ਲ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕਾ  ਢਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਕ  ਰ  ਤੂ  ਤਿ  ਪ  ਸੂ  ਕੀ  ਮਾ  ਨ  ਸ  ਜਾ  ਤਿ  ਲੋ  ਕ  ਪ  ਚਾ  ਰਾ  ਕ  ਰੈ  ਦਿ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਭੇ  ਖ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਮ  ਲੁ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਛ  ਪ  ਸਿ  ਨਾ  ਹਿ  ਕ  ਛੁ  ਕ  ਰੈ  ਛ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਧਿ  ਆ  ਨ  ਇ  ਸ  ਨਾ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬਿ  ਆ  ਪੈ  ਲੋ  ਭੁ  ਸੁ  ਆ  ਨੁ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਤ  ਨੁ  ਸੁ  ਆ  ਹ  ਗ  ਲਿ  ਪਾ  ਥ  ਰ  ਕੈ  ਸੇ  ਤ  ਰੈ  ਅ  ਥਾ  ਹ  ਜਾ  ਕੈ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬ  ਸੈ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਆ  ਪਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸ  ਮਾ  ਤਿ  ਸੁ  ਨਿ  ਅੰ  ਧਾ  ਕੈ  ਸੇ  ਮਾ  ਰ  ਗੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਕ  ਰੁ  ਗ  ਹਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਓ  ੜਿ  ਨਿ  ਬ  ਹਾ  ਵੈ  ਕ  ਹਾ  ਬੁ  ਝਾ  ਰ  ਤਿ  ਬੂ  ਝੈ  ਡੋ  ਰਾ  ਨਿ  ਸਿ  ਕ  ਹੀ  ਐ  ਤ  ਉ  ਸ  ਮ  ਝੈ  ਭੋ  ਰਾ  ਕ  ਹਾ  ਬਿ  ਸ  ਨ  ਪ  ਦ  ਗਾ  ਵੈ  ਗੁੰ  ਗ  ਜ  ਤ  ਨ  ਕ  ਰੈ  ਤ  ਉ  ਭੀ  ਸੁ  ਰ  ਭੰ  ਗ  ਕ  ਹ  ਪਿੰ  ਗੁ  ਲ  ਪ  ਰ  ਬ  ਤ  ਪ  ਰ  ਭ  ਵ  ਨ  ਨ  ਹੀ  ਹੋ  ਤ  ਊ  ਹਾ  ਉ  ਸੁ  ਗ  ਵ  ਨ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਰ  ਕ  ਰੁ  ਣਾ  ਮੈ  ਦੀ  ਨੁ  ਬੇ  ਨ  ਤੀ  ਕ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੁ  ਮ  ਰੀ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਤ  ਰੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਹਾ  ਈ  ਸੁ  ਆ  ਵੈ  ਨ  ਚੀ  ਤਿ  ਜੋ  ਬੈ  ਰਾ  ਈ  ਤਾ  ਸਿ  ਉ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਬ  ਲੂ  ਆ  ਕੇ  ਗ ਰਿ  ਹ  ਭੀ  ਤ  ਰਿ  ਬ  ਸੈ  ਅ  ਨ  ਦ  ਕੇ  ਲ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਰੰ  ਗਿ  ਰ  ਸੈ  ਦ ਰਿ  ੜੁ  ਕ  ਰਿ  ਮਾ  ਨੈ  ਮ  ਨ  ਹਿ  ਪ ਰ ਤੀ  ਤਿ  ਕਾ  ਲੁ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਮੂ  ੜੇ  ਚੀ  ਤਿ  ਬੈ  ਰ  ਬਿ  ਰੋ  ਧ  ਕਾ  ਮ  ਕ ਰੋ  ਧ  ਮੋ  ਹ  ਝੂ  ਠ  ਬਿ  ਕਾ  ਰ  ਮ  ਹਾ  ਲੋ  ਭ  ਧ ਰੋ  ਹ  ਇ  ਆ  ਹੂ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਬਿ  ਹਾ  ਨੇ  ਕ  ਈ  ਜ  ਨ  ਮ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਖਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਆ  ਪ  ਨ  ਕ  ਰਿ  ਕ  ਰ  ਮ  ਤੂ  ਠਾ  ਕੁ  ਰੁ  ਤੁ  ਮ  ਪ  ਹਿ  ਅ  ਰ  ਦਾ  ਸਿ  ਜੀ  ਉ  ਪਿੰ  ਡੁ  ਸ  ਭੁ  ਤੇ  ਰੀ  ਰਾ  ਸਿ  ਤੁ  ਮ  ਮਾ  ਤ  ਪਿ  ਤਾ  ਹ  ਮ  ਬਾ  ਰਿ  ਕ  ਤੇ  ਰੇ  ਤੁ  ਮ  ਰੀ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਮ  ਹਿ  ਸੂ  ਖ  ਘ  ਨੇ  ਰੇ  ਕੋ  ਇ  ਨ  ਜਾ  ਨੈ  ਤੁ  ਮ  ਰਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਊ  ਚੇ  ਤੇ  ਊ  ਚਾ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ  ਮ  ਗ ਰੀ ਤੁ  ਮ  ਰੈ  ਸੂ  ਤ ਰਿ  ਧਾ  ਰੀ  ਤੁ  ਮ  ਤੇ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਤੁ  ਮ  ਰੀ  ਗ  ਤਿ  ਮਿ  ਤਿ  ਤੁ  ਮ  ਹੀ  ਜਾ  ਨੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦਾ  ਸ  ਸ  ਦਾ  ਕੁ  ਰ  ਬਾ  ਨੀ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਦੇ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਛੋ  ਡਿ  ਕੈ  ਲਾ  ਗ  ਹਿ  ਆ  ਨ  ਸੁ  ਆ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕ  ਹੂ  ਨ  ਸੀ  ਝ  ਈ  ਬਿ  ਨੁ  ਨਾ  ਵੈ  ਪ  ਤਿ  ਜਾ  ਇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਦ  ਸ  ਬ  ਸ  ਤੂ  ਲੇ  ਪਾ  ਛੈ  ਪਾ  ਵੈ  ਏ  ਕ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਕਾ  ਰ  ਨਿ  ਬਿ  ਖੋ  ਟਿ  ਗ  ਵਾ  ਵੈ  ਏ  ਕ  ਭੀ  ਨ  ਦੇ  ਇ  ਦ  ਸ  ਭੀ  ਹਿ  ਰਿ  ਲੇ  ਇ  ਤ  ਉ  ਮੂ  ੜਾ  ਕ  ਹੁ  ਕ  ਹਾ  ਕ  ਰੇ  ਇ  ਜਿ  ਸੁ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਸਿ  ਉ  ਨਾ  ਹੀ  ਚਾ  ਰਾ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਕੀ  ਜੈ  ਸ  ਦ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰਾ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਲਾ  ਗਾ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਮੀ  ਠਾ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸੂ  ਖ  ਤਾ  ਹੂ  ਮ  ਨਿ  ਵੂ  ਠਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਹੁ  ਕ  ਮੁ  ਮ  ਨਾ  ਇ  ਆ  ਸ  ਰ  ਬ  ਥੋ  ਕ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਨਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਅ  ਗ  ਨ  ਤ  ਸਾ  ਹੁ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਦੇ  ਰਾ  ਸਿ  ਖਾ  ਤ  ਪੀ  ਤ  ਬ  ਰ  ਤੈ  ਅ  ਨ  ਦ  ਉ  ਲਾ  ਸਿ  ਅ  ਪੁ  ਨੀ  ਅ  ਮਾ  ਨ  ਕ  ਛੁ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਸਾ  ਹੁ  ਲੇ  ਇ  ਅ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਮ  ਨਿ  ਰੋ  ਸੁ  ਕ  ਰੇ  ਇ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਪ  ਰ  ਤੀ  ਤਿ  ਆ  ਪ  ਹੀ  ਖੋ  ਵੈ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਉ  ਸ  ਕਾ  ਬਿ  ਸ ਵਾ  ਸੁ  ਨ  ਹੋ  ਵੈ  ਜਿ  ਸ  ਕੀ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਆ  ਗੈ  ਰਾ  ਖੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਮਾ  ਨੈ  ਮਾ  ਥੈ  ਉ  ਸ  ਤੇ  ਚ  ਉ  ਗੁ  ਨ  ਕ  ਰੈ  ਨਿ  ਹਾ  ਲੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਹਿ  ਬੁ  ਸ  ਦਾ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲੁ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਭਾ  ਤਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਕੇ  ਹੇ  ਤ  ਸ  ਰ  ਪ  ਰ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਜਾ  ਨੁ  ਅ  ਨੇ  ਤ  ਬਿ  ਰ  ਖ  ਕੀ  ਛਾ  ਇ  ਆ  ਸਿ  ਉ  ਰੰ  ਗੁ  ਲਾ  ਵੈ  ਓ  ਹ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਉ  ਹੁ  ਮ  ਨਿ  ਪ  ਛੁ  ਤਾ  ਵੈ  ਜੋ  ਦੀ  ਸੈ  ਸੋ  ਚਾ  ਲ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਲ  ਪ  ਟਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਤ  ਹ  ਅੰ  ਧ  ਅੰ  ਧਾ  ਰੁ  ਬ  ਟਾ  ਊ  ਸਿ  ਉ  ਜੋ  ਲਾ  ਵੈ  ਨੇ  ਹ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਹਾ  ਥਿ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਕੇ  ਹ  ਮ  ਨ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਸੁ  ਖ  ਦਾ  ਈ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਆ  ਪਿ  ਲ  ਏ  ਲਾ  ਈ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਤ  ਨੁ  ਧ  ਨੁ  ਕੁ  ਟੰ  ਬੁ  ਸ  ਬਾ  ਇ  ਆ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਮ  ਮ  ਤਾ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਰਾ  ਜ  ਜੋ  ਬ  ਨ  ਧ  ਨ  ਮਾ  ਲ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਕਾ  ਮ  ਕ ਰੋ  ਧ  ਬਿ  ਕ  ਰਾ  ਲ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਰ  ਥ  ਹ  ਸ  ਤੀ  ਅ  ਸ ਵ ਬ  ਸ  ਤ ਰਾ ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਰੰ  ਗ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਪੇ  ਖਿ  ਹ  ਸ  ਤਾ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਧ ਰੋ  ਹ  ਮੋ  ਹ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਆ  ਪ  ਸ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਕ  ਰ  ਤ  ਗੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਅ  ਸ  ਥਿ  ਰੁ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸ  ਰ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਪਿ  ਜ  ਪਿ  ਜੀ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਚ  ਰ  ਨ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਸ ਰ  ਵ  ਨ  ਪ  ਰ  ਨਿੰ  ਦਾ  ਸੁ  ਨ  ਹਿ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਹ  ਸ  ਤ  ਪ  ਰ  ਦ  ਰ  ਬ  ਕ  ਉ  ਹਿ  ਰ  ਹਿ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਨੇ  ਤ ਰ  ਪੇ  ਖ  ਤ  ਪ  ਰ  ਤ ਰਿ ਅ  ਰੂ  ਪਾ  ਦ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਭੋ  ਜ  ਨ  ਅ  ਨ  ਸ ਵਾ  ਦ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਚ  ਰ  ਨ  ਪ  ਰ  ਬਿ  ਕਾ  ਰ  ਕ  ਉ  ਧਾ  ਵ  ਹਿ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਮ  ਨ  ਪ  ਰ  ਲੋ  ਭ  ਲੁ  ਭਾ  ਵ  ਹਿ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਤ  ਨ  ਨ  ਹੀ  ਪ  ਰ  ਉ  ਪ  ਕਾ  ਰਾ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਬਾ  ਸੁ  ਲੇ  ਤ  ਬਿ  ਕਾ  ਰਾ  ਬਿ  ਨੁ  ਬੂ  ਝੇ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਸ  ਭ  ਭ  ਏ  ਸ  ਫ  ਲ  ਦੇ  ਹ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਲ  ਏ  ਬਿ  ਰ  ਥੀ  ਸਾ  ਕ  ਤ  ਕੀ  ਆ  ਰ  ਜਾ  ਸਾ  ਚ  ਬਿ  ਨਾ  ਕ  ਹ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਸੂ  ਚਾ  ਬਿ  ਰ  ਥਾ  ਨਾ  ਮ  ਬਿ  ਨਾ  ਤ  ਨੁ  ਅੰ  ਧ  ਮੁ  ਖਿ  ਆ  ਵ  ਤ  ਤਾ  ਕੈ  ਦੁ  ਰ  ਗੰ  ਧ  ਬਿ  ਨੁ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਰੈ  ਨਿ  ਬ ਰਿ ਥਾ  ਬਿ  ਹਾ  ਇ  ਮੇ  ਘ  ਬਿ  ਨਾ  ਜਿ  ਉ  ਖੇ  ਤੀ  ਜਾ  ਇ  ਗੋ  ਬਿ  ਦ  ਭ  ਜ  ਨ  ਬਿ  ਨੁ  ਬ ਰਿ  ਥੇ  ਸ  ਭ  ਕਾ  ਮ  ਜਿ  ਉ  ਕਿ  ਰ  ਪ  ਨ  ਕੇ  ਨਿ  ਰਾ  ਰ  ਥ  ਦਾ  ਮ  ਧੰ  ਨਿ  ਧੰ  ਨਿ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਜਿ  ਹ  ਘ  ਟਿ  ਬ  ਸਿ  ਓ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੈ  ਬ  ਲਿ  ਬ  ਲਿ  ਜਾ  ਉ  ਰ  ਹ  ਤ  ਅ  ਵ  ਰ  ਕ  ਛੁ  ਅ  ਵ  ਰ  ਕ  ਮਾ  ਵ  ਤ  ਮ  ਨਿ  ਨ  ਹੀ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਮੁ  ਖ  ਹੁ  ਗੰ  ਢ  ਲਾ  ਵ  ਤ  ਜਾ  ਨ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਪ ਰ ਭੂ  ਪ  ਰ  ਬੀ  ਨ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਭੇ  ਖ  ਨ  ਕਾ  ਹੂ  ਭੀ  ਨ  ਅ  ਵ  ਰ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੈ  ਆ  ਪਿ  ਨ  ਕ  ਰੈ  ਆ  ਵ  ਤ  ਜਾ  ਵ  ਤ  ਜ  ਨ  ਮੈ  ਮ  ਰੈ  ਜਿ  ਸ  ਕੈ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬ  ਸੈ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਸੀ  ਖ  ਤ  ਰੈ  ਸੰ  ਸਾ  ਰੁ  ਜੋ  ਤੁ  ਮ  ਭਾ  ਨੇ  ਤਿ  ਨ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਜਾ  ਤਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਨ  ਜ  ਨ  ਚ  ਰ  ਨ  ਪ  ਰਾ  ਤਾ  ਕ  ਰ  ਉ  ਬੇ  ਨ  ਤੀ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਸ  ਭੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਕੀ  ਆ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਮਾ  ਨੈ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਆ  ਪ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰ  ਤ  ਨਿ  ਬੇ  ਰਾ  ਕਿ  ਸੈ  ਦੂ  ਰਿ  ਜ  ਨਾ  ਵ  ਤ  ਕਿ  ਸੈ  ਬੁ  ਝਾ  ਵ  ਤ  ਨੇ  ਰਾ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਸਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਸ  ਗ  ਲ  ਤੇ  ਰ  ਹ  ਤ  ਸ  ਭੁ  ਕ  ਛੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਆ  ਤ  ਮ  ਕੀ  ਰ  ਹ  ਤ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਲ  ਏ  ਲ  ੜਿ  ਲਾ  ਇ  ਥਾ  ਨ  ਥ  ਨੰ  ਤ  ਰਿ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਕ  ਰੀ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਜ  ਪਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰੀ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਕਾ  ਮ  ਕ ਰੋ  ਧ  ਅ  ਰੁ  ਲੋ  ਭ  ਮੋ  ਹ  ਬਿ  ਨ  ਸਿ  ਜਾ  ਇ  ਅ  ਹੰ  ਮੇ  ਵ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭ  ਸ  ਰ  ਣਾ  ਗ  ਤੀ  ਕ  ਰਿ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦੁ  ਗੁ  ਰ  ਦੇ  ਵ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਛ  ਤੀ  ਹ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਖਾ  ਹਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕ  ਉ  ਰ  ਖੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੁ  ਗੰ  ਧ  ਤ  ਤ  ਨਿ  ਲਾ  ਵ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਤ  ਪ  ਰ  ਮ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਸੁ  ਖ  ਮੰ  ਦ  ਰਿ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਸ  ਦਾ  ਮ  ਨ  ਅੰ  ਦ  ਰਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਗ ਰਿ  ਹ  ਸੰ  ਗਿ  ਸੁ  ਖ  ਬ  ਸ  ਨਾ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਰੰ  ਗ  ਰ  ਸ  ਭੋ  ਗ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਦਾ  ਧਿ  ਆ  ਈ  ਐ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਨ  ਜੋ  ਗ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਪਾ  ਟ  ਪ  ਟੰ  ਬ  ਰ  ਹ  ਢਾ  ਵ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਕ  ਤ  ਅ  ਵ  ਰ  ਲੁ  ਭਾ  ਵ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੁ  ਖਿ  ਸੇ  ਜ  ਸੋ  ਈ  ਜੈ  ਮ  ਨ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਤਾ  ਕਾ  ਜ  ਸੁ  ਗਾ  ਵੀ  ਜੈ ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੁ  ਝੁ  ਸ  ਭੁ  ਕੋ  ਊ  ਮਾ  ਨੈ  ਮੁ  ਖਿ  ਤਾ  ਕੋ  ਜ  ਸੁ  ਰ  ਸ  ਨ  ਬ  ਖਾ  ਨੈ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰੋ  ਰ  ਹ  ਤਾ  ਧ  ਰ  ਮੁ  ਮ  ਨ  ਸ  ਦਾ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਜੀ  ਜ  ਪ  ਤ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਮਾ  ਨੁ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ  ਤਿ  ਸੇ  ਤੀ  ਘ  ਰਿ  ਜਾ  ਵ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਆ  ਰੋ  ਗ  ਕੰ  ਚ  ਨ  ਦੇ  ਹੀ  ਲਿ  ਵ  ਲਾ  ਵ  ਹੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਰਾ  ਮ  ਸ  ਨੇ  ਹੀ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰਾ  ਓ  ਲਾ  ਰ  ਹ  ਤ  ਮ  ਨ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਸੁ  ਕ  ਹ  ਤ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰੇ  ਸ  ਗ  ਲ  ਛਿ  ਦ ਰ ਢਾ  ਕੇ  ਮ  ਨ  ਸ  ਰ  ਨੀ  ਪ  ਰੁ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਤਾ  ਕੈ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੁ  ਝੁ  ਕੋ  ਨ  ਪ  ਹੂ  ਚੈ  ਮ  ਨ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਊ  ਚੇ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਪਾ  ਈ  ਦ ਰੁ  ਲ  ਭ  ਦੇ  ਹ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੀ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕ  ਰੇ  ਹ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਆ  ਭੂ  ਖ  ਨ  ਪ  ਹਿ  ਰੀ  ਜੈ  ਮ  ਨ  ਤਿ  ਸੁ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਤ  ਕਿ  ਉ  ਆ  ਲ  ਸੁ  ਕੀ  ਜੈ ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਅ  ਸ ਵ ਹ  ਸ  ਤਿ  ਅ  ਸ  ਵਾ  ਰੀ  ਮ  ਨ  ਤਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਨ  ਬਿ  ਸਾ  ਰੀ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਬਾ  ਗ  ਮਿ  ਲ  ਖ  ਧ  ਨਾ  ਰਾ  ਖੁ  ਪ  ਰੋ  ਇ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਮ  ਨਾ  ਜਿ  ਨਿ  ਤੇ  ਰੀ  ਮ  ਨ  ਬ  ਨ  ਤ  ਬ  ਨਾ  ਈ  ਊ  ਠ  ਤ  ਬੈ  ਠ  ਤ  ਸ  ਦ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਈ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਜੋ  ਏ  ਕ  ਅ  ਲ  ਖੈ  ਈ  ਹਾ  ਊ  ਹਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੇ  ਰੀ  ਰ  ਖੈ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਪੁੰ  ਨ  ਬ  ਹੁ  ਦਾ  ਨ  ਮ  ਨ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਕ  ਰਿ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਧਿ  ਆ  ਨ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੂ  ਆ  ਚਾ  ਰ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰੀ  ਤਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਚਿ  ਤਾ  ਰੀ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰਾ  ਸੁੰ  ਦ  ਰ  ਰੂ  ਪੁ  ਸੋ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹੁ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਨੂ  ਪੁ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰੀ  ਨੀ  ਕੀ  ਜਾ  ਤਿ  ਸੋ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸ  ਦਾ  ਦਿ  ਨ  ਰਾ  ਤਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰੀ  ਪ  ਤਿ  ਰ  ਹੈ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਸੁ  ਕ  ਹੈ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੁ  ਨ  ਹਿ  ਕ  ਰ  ਨ  ਨਾ  ਦ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਪੇ  ਖ  ਹਿ  ਬਿ  ਸ  ਮਾ  ਦ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਬੋ  ਲ  ਹਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੁ  ਖਿ  ਸ  ਹ  ਜੇ  ਬ  ਸ  ਨਾ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਹ  ਸ  ਤ  ਕ  ਰ  ਚ  ਲ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੰ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਫ  ਲ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਪ  ਰ  ਮ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸੁ  ਖਿ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸ  ਮਾ  ਵ  ਹਿ  ਐ  ਸਾ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਅ  ਵ  ਰ  ਕ  ਤ  ਲਾ  ਗ  ਹੁ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਮ  ਨਿ  ਜਾ  ਗ  ਹੁ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੂੰ  ਪ ਰ ਗ  ਟੁ  ਸੰ  ਸਾ  ਰਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਮੂ  ਲਿ  ਨ  ਮ  ਨ  ਹੁ  ਬਿ  ਸਾ  ਰਿ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰਾ  ਪ  ਰ  ਤਾ  ਪੁ  ਰੇ  ਮ  ਨ  ਮੂ  ੜ  ਤੂ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਜਾ  ਪੁ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੇ  ਰੇ  ਕਾ  ਰ  ਜ  ਪੂ  ਰੇ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਜਾ  ਨੁ  ਮ  ਨ  ਸ  ਦਾ  ਹ  ਜੂ  ਰੇ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੂੰ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਸਾ  ਚੁ  ਰੇ  ਮ  ਨ  ਮੇ  ਰੇ  ਤੂੰ  ਤਾ  ਸਿ  ਉ  ਰਾ  ਚੁ  ਜਿ  ਹ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸ  ਭ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਪੁ  ਜ  ਪੈ  ਜ  ਪੁ  ਸੋ  ਇ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਪਾ  ਏ  ਜ  ਪੈ  ਸੋ  ਨਾ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਗਾ  ਵਾ  ਏ  ਸੁ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਤੇ  ਹੋ  ਇ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸੁ  ਪ ਰ ਭੂ  ਦ  ਇ  ਆ  ਤੇ  ਕ  ਮ  ਲ  ਬਿ  ਗਾ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਬ  ਸੈ  ਮ  ਨਿ  ਸੋ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਦ  ਇ  ਆ  ਤੇ  ਮ  ਤਿ  ਊ  ਤ  ਮ  ਹੋ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਤੇ  ਰੀ  ਮ  ਇ  ਆ  ਆ  ਪ  ਹੁ  ਕ  ਛੂ  ਨ  ਕਿ  ਨ  ਹੂ  ਲ  ਇ  ਆ  ਜਿ  ਤੁ  ਜਿ  ਤੁ  ਲਾ  ਵ  ਹੁ  ਤਿ  ਤੁ  ਲ  ਗ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਥ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਨ  ਕੈ  ਕ  ਛੂ  ਨ  ਹਾ  ਥ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਅ  ਗ  ਮ  ਅ  ਗਾ  ਧਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਸੋ  ਇ  ਜੋ  ਜੋ  ਕ  ਹੈ  ਸੁ  ਮੁ  ਕ  ਤਾ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਨਿ  ਮੀ  ਤਾ  ਨਾ  ਨ  ਕੁ  ਬਿ  ਨ  ਵੰ  ਤਾ  ਸਾ  ਧ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਅ  ਚ  ਰ  ਜ  ਕ  ਥਾ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮੁ  ਖ  ਊ  ਜ  ਲ  ਹੋ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਮ  ਲੁ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਖੋ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਿ  ਟੈ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪ ਰ ਗ  ਟੈ  ਸੁ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਬੁ  ਝੈ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਨੇ  ਰਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਭੁ  ਹੋ  ਤ  ਨਿ  ਬੇ  ਰਾ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਏ  ਨਾ  ਮ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਏ  ਕ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਜ  ਤ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਬ  ਰ  ਨੈ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਪ ਰਾ ਨੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਨੀ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਅ  ਗੋ  ਚ  ਰੁ  ਮਿ  ਲੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਦਾ  ਪ  ਰ  ਫੁ ਲੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਆ  ਵ  ਹਿ  ਬ  ਸਿ  ਪੰ  ਚਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਰ  ਸੁ  ਭੁੰ  ਚਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਹੋ  ਇ  ਸ  ਭ  ਕੀ  ਰੇ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮ  ਨੋ  ਹ  ਰ  ਬੈ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਕ  ਤ  ਹੂੰ  ਧਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਅ  ਸ  ਥਿ  ਤਿ  ਮ  ਨੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਤੇ  ਭਿੰ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਦੁ  ਸ  ਮ  ਨ  ਸ  ਭਿ  ਮੀ  ਤ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮ  ਹਾ  ਪੁ  ਨੀ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਕਿ  ਸ  ਸਿ  ਉ  ਨ  ਹੀ  ਬੈ  ਰੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਬੀ  ਗਾ  ਪੈ  ਰੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨਾ  ਹੀ  ਕੋ  ਮੰ  ਦਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਜਾ  ਨੇ  ਪ  ਰ  ਮਾ  ਨੰ  ਦਾ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨਾ  ਹੀ  ਹ  ਉ  ਤਾ  ਪੁ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਤ  ਜੈ  ਸ  ਭੁ  ਆ  ਪੁ  ਆ  ਪੇ  ਜਾ  ਨੈ  ਸਾ  ਧ  ਬ  ਡਾ  ਈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਪ ਰ ਭੂ  ਬ  ਨਿ  ਆ  ਈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਧਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਦਾ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਅ  ਗੋ  ਚ  ਰ  ਲ  ਹੈ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਅ  ਜ  ਰੁ  ਸ  ਹੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਬ  ਸੈ  ਥਾ  ਨਿ  ਊ  ਚੈ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮ  ਹ  ਲਿ  ਪ  ਹੂ  ਚੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਦ ਰਿ  ੜੈ  ਸ  ਭਿ  ਧ  ਰ  ਮ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਏ  ਨਾ  ਮ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਕੁ  ਰ  ਬਾ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਭ  ਕੁ  ਲ  ਉ  ਧਾ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਸਾ  ਜ  ਨ  ਮੀ  ਤ  ਕੁ  ਟੰ  ਬ  ਨਿ  ਸ  ਤਾ  ਰੈ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸੋ  ਧ  ਨੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਸੁ  ਧ  ਨ  ਤੇ  ਸ  ਭੁ  ਕੋ  ਵ  ਰ  ਸਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਧ  ਰ  ਮ  ਰਾ  ਇ  ਕ  ਰੇ  ਸੇ  ਵਾ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸੋ  ਭਾ  ਸੁ  ਰ  ਦੇ  ਵਾ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਪ  ਪ  ਲਾ  ਇ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਇ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ ਰ  ਬ  ਥਾ  ਨ  ਗੰ  ਮਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਫ  ਲ  ਜ  ਨੰ  ਮ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਹੀ  ਕ  ਛੁ  ਘਾ  ਲ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਭੇ  ਟ  ਤ  ਹੋ  ਤ  ਨਿ  ਹਾ  ਲ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਕ  ਲੂ  ਖ  ਤ  ਹ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਰ  ਕ  ਪ  ਰ  ਹ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਈ  ਹਾ  ਊ  ਹਾ  ਸੁ  ਹੇ  ਲਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਬਿ  ਛੁ  ਰ  ਤ  ਹ  ਰਿ  ਮੇ  ਲਾ  ਜੋ  ਇ  ਛੈ  ਸੋ  ਈ  ਫ  ਲੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਬਿ  ਰ  ਥਾ  ਜਾ  ਵੈ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਸਾ  ਧ  ਰਿ  ਦ  ਬ  ਸੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਧ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੁ  ਨਿ  ਰ  ਸੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸੁ  ਨ  ਉ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਉ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਰ  ਪ  ਰ  ਨਿ  ਸ  ਤ  ਰੈ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਲ  ਗੈ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਮੀ  ਠਾ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਡੀ  ਠਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਭ  ਏ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਗ  ਤਿ  ਭ  ਈ  ਹ  ਮਾ  ਰੀ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਿ  ਟੇ  ਸ  ਭਿ  ਰੋ  ਗ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਭੇ  ਟੇ  ਸੰ  ਜੋ  ਗ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਬੇ  ਦ  ਨ  ਜਾ  ਨ  ਹਿ  ਜੇ  ਤਾ  ਸੁ  ਨ  ਹਿ  ਤੇ  ਤਾ  ਬ  ਖਿ  ਆ  ਨ  ਹਿ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਉ  ਪ  ਮਾ  ਤਿ  ਹੁ  ਗੁ  ਣ  ਤੇ  ਦੂ  ਰਿ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਉ  ਪ  ਮਾ  ਰ  ਹੀ  ਭ  ਰ  ਪੂ  ਰਿ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਕਾ  ਨਾ  ਹੀ  ਅੰ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਸ  ਦਾ  ਬੇ  ਅੰ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਊ  ਚ  ਤੇ  ਊ  ਚੀ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਮੂ  ਚ  ਤੇ  ਮੂ  ਚੀ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਸਾ  ਧ  ਬ  ਨਿ  ਆ  ਈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਪ ਰ  ਭ  ਭੇ  ਦੁ  ਨ  ਭਾ  ਈ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਮ  ਨਿ  ਸਾ  ਚਾ  ਮੁ  ਖਿ  ਸਾ  ਚਾ  ਸੋ  ਇ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਪੇ  ਖੈ  ਏ  ਕ  ਸੁ  ਬਿ  ਨੁ  ਕੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਹ  ਲ  ਛ  ਣ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਹੋ  ਇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਦਾ  ਨਿ  ਰ  ਲੇ  ਪ  ਜੈ ਸੇ  ਜ  ਲ  ਮ  ਹਿ  ਕ  ਮ  ਲ  ਅ  ਲੇ  ਪ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਦਾ  ਨਿ  ਰ  ਦੋ  ਖ  ਜੈ ਸੇ  ਸੂ  ਰੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕ  ਉ  ਸੋ  ਖ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਸ  ਮਾ  ਨਿ  ਜੈ ਸੇ  ਰਾ  ਜ  ਰੰ  ਕ  ਕ  ਉ  ਲਾ  ਗੈ  ਤੁ  ਲਿ  ਪ  ਵਾ  ਨ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਧੀ  ਰ  ਜੁ  ਏ  ਕ  ਜਿ  ਉ  ਬ  ਸੁ  ਧਾ  ਕੋ  ਊ  ਖੋ  ਦੈ  ਕੋ  ਊ  ਚੰ  ਦ  ਨ  ਲੇ  ਪ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਇ  ਹੈ  ਗੁ  ਨਾ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਕ  ਕਾ  ਸ  ਹ  ਜ  ਸੁ  ਭਾ  ਉ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਤੇ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲਾ  ਜੈ ਸੇ  ਮੈ  ਲੁ  ਨ  ਲਾ  ਗੈ  ਜ  ਲਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਹੋ  ਇ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸੁ  ਜੈ ਸੇ  ਧ  ਰ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਆ  ਕਾ  ਸੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਮਿ  ਤ ਰ  ਸ  ਤ ਰੁ ਸ  ਮਾ  ਨਿ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਨਾ  ਹੀ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਊ  ਚ  ਤੇ  ਊ  ਚਾ  ਮ  ਨਿ  ਅ  ਪ  ਨੈ  ਹੈ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਨੀ  ਚਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸੇ  ਜ  ਨ  ਭ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਨ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰੇ  ਇ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਗ  ਲ  ਕੀ  ਰੀ  ਨਾ  ਆ  ਤ  ਮ  ਰ  ਸੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਚੀ  ਨਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਸ  ਭ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਮ  ਇ  ਆ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਤੇ  ਕ  ਛੁ  ਬੁ  ਰਾ  ਨ  ਭ  ਇ  ਆ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਮ  ਦ  ਰ  ਸੀ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਬ  ਰ  ਸੀ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਤੇ  ਮੁ  ਕ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਜੁ  ਗ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਭੋ  ਜ  ਨੁ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਏ  ਕ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਆ  ਸ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਨ  ਹੀ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਗ  ਰੀ  ਬੀ  ਸ  ਮਾ  ਹਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਪ  ਰ  ਉ  ਪ  ਕਾ  ਰ  ਉ  ਮਾ  ਹਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਨਾ  ਹੀ  ਧੰ  ਧਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਲੇ  ਧਾ  ਵ  ਤੁ  ਬੰ  ਧਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਭ  ਲਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸੁ  ਫ  ਲ  ਫ  ਲਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਗ  ਲ  ਉ  ਧਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਜ  ਪੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸੰ  ਸਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਏ  ਕੈ  ਰੰ  ਗ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਬ  ਸੈ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੰ  ਗ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਨਾ  ਮੁ  ਆ  ਧਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਨਾ  ਮੁ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦ  ਜਾ  ਗ  ਤ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਅ  ਹੰ  ਬੁ  ਧਿ  ਤਿ  ਆ  ਗ  ਤ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਪ  ਰ  ਮਾ  ਨੰ  ਦ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਘ  ਰਿ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਨੰ  ਦ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸੁ  ਖ  ਸ  ਹ  ਜ  ਨਿ  ਵਾ  ਸ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਨ  ਹੀ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕਾ  ਬੇ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਏ  ਕ  ਸੰ  ਗਿ  ਹੇ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਹੋ  ਇ  ਅ  ਚਿੰ  ਤ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਮੰ  ਤ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਜਿ  ਸੁ  ਕ  ਰੈ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਆ  ਪਿ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਬ  ਡ  ਪ  ਰ  ਤਾ  ਪ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਦ  ਰ  ਸੁ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕ  ਉ  ਬ  ਲਿ  ਬ  ਲਿ  ਜਾ  ਈ  ਐ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕ  ਉ  ਖੋ  ਜ  ਹਿ  ਮ  ਹੇ  ਸੁ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਆ  ਪਿ  ਪ  ਰ  ਮੇ  ਸੁ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਨਾ  ਹਿ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਕ  ਉ  ਨ  ਜਾ  ਨੈ  ਭੇ  ਦੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਦੇ  ਸੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਕ  ਥਿ  ਆ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਅ  ਧਾ  ਖ ਯ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕਾ  ਠਾ  ਕੁ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਮਿ  ਤਿ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਬ  ਖਾ  ਨੈ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਜਾ  ਨੈ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਪਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਭ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਕਾ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਦ  ਜੀ  ਵੈ  ਨ  ਹੀ  ਮ  ਰ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਜੀ  ਅ  ਕਾ  ਦਾ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਬਿ  ਧਾ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਅ  ਨਾ  ਥ  ਕਾ  ਨਾ  ਥੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਸ  ਭ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਹਾ  ਥੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਅ  ਕਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਆ  ਪਿ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਬ  ਨੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕਾ  ਧ  ਨੀ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਉ  ਰਿ  ਧਾ  ਰੈ  ਜੋ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਮੈ  ਪੇ  ਖੈ  ਭ  ਗ  ਵਾ  ਨੁ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਓ  ਹੁ  ਅ  ਪ  ਰ  ਸੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਨਿ  ਸ  ਤਾ  ਰੈ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਨਾ  ਹੀ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਪ  ਰ  ਸ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਨਿ  ਰੰ  ਜ  ਨ  ਦ  ਰ  ਸ  ਪ  ਰ  ਤ ਰਿ ਅ  ਰੂ  ਪੁ  ਨ  ਪੇ  ਖੈ  ਨੇ  ਤ ਰ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਟ  ਹ  ਲ  ਸੰ  ਤ  ਸੰ  ਗਿ  ਹੇ  ਤ  ਕ  ਰ  ਨ  ਨ  ਸੁ  ਨੈ  ਕਾ  ਹੂ  ਕੀ  ਨਿੰ  ਦਾ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਜਾ  ਨੈ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਮੰ  ਦਾ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਪ  ਰ  ਹ  ਰੈ  ਮ  ਨ  ਕੀ  ਬਾ  ਸ  ਨਾ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਟ  ਰੈ  ਇੰ  ਦ ਰੀ  ਜਿ  ਤ  ਪੰ  ਚ  ਦੋ  ਖ  ਤੇ  ਰ  ਹ  ਤ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੋ  ਟਿ  ਮ  ਧੇ  ਕੋ  ਐ  ਸਾ  ਅ  ਪ  ਰ  ਸ  ਬੈ  ਸ  ਨੋ  ਸੋ  ਜਿ  ਸੁ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਬਿ  ਸ  ਨ  ਕੀ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਤੇ  ਹੋ  ਇ  ਭਿੰ  ਨ  ਕ  ਰ  ਮ  ਕ  ਰ  ਤ  ਹੋ  ਵੈ  ਨਿ  ਹ  ਕ  ਰ  ਮ  ਤਿ  ਸੁ  ਬੈ  ਸ  ਨੋ  ਕਾ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਧ  ਰ  ਮ  ਕਾ  ਹੂ  ਫ  ਲ  ਕੀ  ਇ  ਛਾ  ਨ  ਹੀ  ਬਾ  ਛੈ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕੀ  ਰ  ਤ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਰਾ  ਚੈ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨ  ਗੋ  ਪਾ  ਲ  ਸ  ਭ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਲ  ਆ  ਪਿ  ਦ ਰਿ  ੜੈ  ਅ  ਵ  ਰ  ਹ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਾ  ਵੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਓ  ਹੁ  ਬੈ  ਸ  ਨੋ  ਪ  ਰ  ਮ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਵੈ  ਭ  ਗ  ਉ  ਤੀ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕਾ  ਰੰ  ਗੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਤਿ  ਆ  ਗੈ  ਦੁ  ਸ  ਟ  ਕਾ  ਸੰ  ਗੁ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਸ  ਗ  ਲਾ  ਭ  ਰ  ਮੁ  ਕ  ਰਿ  ਪੂ  ਜੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਪਾ  ਮ  ਲੁ  ਖੋ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਭ  ਗ  ਉ  ਤੀ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਊ  ਤ  ਮ  ਹੋ  ਵੈ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਕੀ  ਟ  ਹ  ਲ  ਕ  ਰੈ  ਨਿ  ਤ  ਨੀ  ਤਿ  ਮ  ਨੁ  ਤ  ਨੁ  ਅ  ਰ  ਪੈ  ਬਿ  ਸ  ਨ  ਪ  ਰੀ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਚ  ਰ  ਨ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਬ  ਸਾ  ਵੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਐ  ਸਾ  ਭ  ਗ  ਉ  ਤੀ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਕ  ਉ  ਪਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਪੰ  ਡਿ  ਤੁ  ਜੋ  ਮ  ਨੁ  ਪ  ਰ  ਬੋ  ਧੈ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮੁ  ਆ  ਤ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਸੋ  ਧੈ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਸਾ  ਰੁ  ਰ  ਸੁ  ਪੀ  ਵੈ  ਉ  ਸੁ  ਪੰ  ਡਿ  ਤ  ਕੈ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸਿ  ਜ  ਗੁ  ਜੀ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਕ  ਥਾ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਬ  ਸਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਪੰ  ਡਿ  ਤੁ  ਫਿ  ਰਿ  ਜੋ  ਨਿ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਬੇ  ਦ  ਪੁ  ਰਾ  ਨ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਬੂ  ਝੈ  ਮੂ  ਲ  ਸੂ  ਖ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਜਾ  ਨੈ  ਅ  ਸ  ਥੂ  ਲੁ  ਚ  ਹੁ  ਵ  ਰ  ਨਾ  ਕ  ਉ  ਦੇ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਸੁ  ਪੰ  ਡਿ  ਤ  ਕ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਦੇ  ਸੁ  ਬੀ  ਜ  ਮੰ  ਤ ਰੁ ਸ  ਰ  ਬ  ਕੋ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਚ  ਹੁ  ਵ  ਰ  ਨਾ  ਮ  ਹਿ  ਜ  ਪੈ  ਕੋ  ਊ  ਨਾ  ਮੁ  ਜੋ  ਜੋ  ਜ  ਪੈ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਵੈ  ਜ  ਨੁ  ਕੋ  ਇ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਉ  ਰ  ਧਾ  ਰੈ  ਪ  ਸੁ  ਪ ਰੇ  ਤ  ਮੁ  ਘ  ਦ  ਪਾ  ਥ  ਰ  ਕ  ਉ  ਤਾ  ਰੈ  ਸ  ਰ  ਬ  ਰੋ  ਗ  ਕਾ  ਅ  ਉ  ਖ  ਦੁ  ਨਾ  ਮੁ  ਕ  ਲਿ  ਆ  ਣ  ਰੂ  ਪ  ਮੰ  ਗ  ਲ  ਗੁ  ਣ  ਗਾ  ਮ  ਕਾ  ਹੂ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਕਿ  ਤੈ  ਨ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਧ  ਰ  ਮਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਮਿ  ਲੈ  ਜਿ  ਸੁ  ਲਿ  ਖਿ  ਆ  ਧੁ  ਰਿ  ਕ  ਰ  ਮਿ  ਜਿ  ਸ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕਾ  ਨਿ  ਵਾ  ਸੁ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਸ  ਤਿ  ਰਾ  ਮ  ਦਾ  ਸੁ  ਆ  ਤ  ਮ  ਰਾ  ਮੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਨ  ਦ  ਰੀ  ਆ  ਇ  ਆ  ਦਾ  ਸ  ਦ  ਸੰ  ਤ  ਣ  ਭਾ  ਇ  ਤਿ  ਨਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਸ  ਦਾ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਹ  ਰਿ  ਜਾ  ਨੁ  ਸੋ  ਦਾ  ਸੁ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨੁ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਦਾ  ਸ  ਕ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਕ  ਰੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਦਾ  ਸ  ਕ  ਉ  ਸ  ਭ  ਸੋ  ਝੀ  ਪ  ਰੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸੰ  ਗਿ  ਆ  ਤ  ਮ  ਉ  ਦਾ  ਸੁ  ਐ  ਸੀ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਮ  ਦਾ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਆ  ਤ  ਮ  ਹਿ  ਤਾ  ਵੈ  ਜੀ  ਵ  ਨ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਸੋ  ਊ  ਕ  ਹਾ  ਵੈ  ਤੈ  ਸਾ  ਹ  ਰ  ਖੁ  ਤੈ  ਸਾ  ਉ  ਸੁ  ਸੋ  ਗੁ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਨੰ  ਦੁ  ਤ  ਹ  ਨ  ਹੀ  ਬਿ  ਓ  ਗੁ  ਤੈ  ਸਾ  ਸੁ  ਵ  ਰ  ਨੁ  ਤੈ  ਸੀ  ਉ  ਸੁ  ਮਾ  ਟੀ  ਤੈ  ਸਾ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਤੈ  ਸੀ  ਬਿ  ਖੁ  ਖਾ  ਟੀ  ਤੈ  ਸਾ  ਮਾ  ਨੁ  ਤੈ  ਸਾ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਤੈ  ਸਾ  ਰੰ  ਕੁ  ਤੈ  ਸਾ  ਰਾ  ਜਾ  ਨੁ  ਜੋ  ਵ  ਰ  ਤਾ  ਏ  ਸਾ  ਈ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਓ  ਹੁ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਕ  ਹੀ  ਐ  ਜੀ  ਵ  ਨ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੇ  ਸ  ਗ  ਲੇ  ਠਾ  ਉ  ਜਿ  ਤੁ  ਜਿ  ਤੁ  ਘ  ਰਿ  ਰਾ  ਖੈ  ਤੈ  ਸਾ  ਤਿ  ਨ  ਨਾ  ਉ  ਆ  ਪੇ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਜੋ  ਗੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਫੁ ਨਿ  ਹੋ  ਗੁ  ਪ  ਸ  ਰਿ  ਓ  ਆ  ਪਿ  ਹੋ  ਇ  ਅ  ਨ  ਤ  ਤ  ਰੰ  ਗ  ਲ  ਖੇ  ਨ  ਜਾ  ਹਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੇ  ਰੰ  ਗ  ਜੈ ਸੀ  ਮ  ਤਿ  ਦੇ  ਇ  ਤੈ  ਸਾ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਭ  ਏ  ਨਿ  ਹਾ  ਲ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਅ  ਨੇ  ਕ  ਜ  ਨ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਪਾ  ਰਾ  ਵਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਰ  ਚ  ਨਾ  ਪ ਰ ਭਿ  ਰ  ਚੀ  ਬ  ਹੁ  ਬਿ  ਧਿ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਪ ਰ ਕਾ  ਰ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਹੋ  ਏ  ਪੂ  ਜਾ  ਰੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਆ  ਚਾ  ਰ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਭ  ਏ  ਤੀ  ਰ  ਥ  ਵਾ  ਸੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਬ  ਨ  ਭ ਰ  ਮ  ਹਿ  ਉ  ਦਾ  ਸੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਬੇ  ਦ  ਕੇ  ਸ ਰੋ  ਤੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਤ  ਪੀ  ਸੁ  ਰ  ਹੋ  ਤੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਆ  ਤ  ਮ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਧਾ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕ  ਬਿ  ਕਾ  ਬਿ  ਬੀ  ਚਾ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਨ  ਵ  ਤ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕ  ਰ  ਤੇ  ਕਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਭ  ਏ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਅੰ  ਧ  ਅ  ਗਿ  ਆ  ਨੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕਿ  ਰ  ਪ  ਨ  ਕ  ਠੋ  ਰ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਅ  ਭਿ  ਗ  ਆ  ਤ  ਮ  ਨਿ  ਕੋ  ਰ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪ  ਰ  ਦ  ਰ  ਬ  ਕ  ਉ  ਹਿ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪ  ਰ  ਦੂ  ਖ  ਨਾ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਸ ਰ  ਮ  ਮਾ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪ  ਰ  ਦੇ  ਸ  ਭ ਰ  ਮਾ  ਹਿ  ਜਿ  ਤੁ  ਜਿ  ਤੁ  ਲਾ  ਵ  ਹੁ  ਤਿ  ਤੁ  ਤਿ  ਤੁ  ਲ  ਗ  ਨਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕ  ਰ  ਤੇ  ਕੀ  ਜਾ  ਨੈ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਰ  ਚ  ਨਾ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਸਿ  ਧ  ਜ  ਤੀ  ਜੋ  ਗੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਰਾ  ਜੇ  ਰ  ਸ  ਭੋ  ਗੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪੰ  ਖੀ  ਸ  ਰ  ਪ  ਉ  ਪਾ  ਏ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪਾ  ਥ  ਰ  ਬਿ  ਰ  ਖ  ਨਿ  ਪ  ਜਾ  ਏ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪ  ਵ  ਣ  ਪਾ  ਣੀ  ਬੈ  ਸੰ  ਤ  ਰ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਦੇ  ਸ  ਭੂ  ਮੰ  ਡ  ਲ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਸ  ਸੀ  ਅ  ਰ  ਸੂ  ਰ  ਨ  ਖ ਯ  ਤ ਰ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਦੇ  ਵ  ਦਾ  ਨ  ਵ  ਇੰ  ਦ ਰ ਸਿ  ਰਿ  ਛ  ਤ ਰ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ  ਮ  ਗ ਰੀ ਅ  ਪ  ਨੈ  ਸੂ  ਤਿ  ਧਾ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਸੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਨਿ  ਸ  ਤਾ  ਰੈ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਰਾ  ਜ  ਸ  ਤਾ  ਮ  ਸ  ਸਾ  ਤ  ਕ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਬੇ  ਦ  ਪੁ  ਰਾ  ਨ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਅ  ਰੁ  ਸਾ  ਸ  ਤ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕੀ  ਏ  ਰ  ਤ  ਨ  ਸ  ਮੁ  ਦ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਨਾ  ਨਾ  ਪ ਰ ਕਾ  ਰ  ਜੰ  ਤ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕੀ  ਏ  ਚਿ  ਰ  ਜੀ  ਵੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਗਿ  ਰੀ  ਮੇ  ਰ  ਸੁ  ਵ  ਰ  ਨ  ਥੀ  ਵੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਜ  ਖ ਯ  ਕਿੰ  ਨ  ਰ  ਪਿ  ਸਾ  ਚ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਭੂ  ਤ  ਪ ਰੇ  ਤ  ਸੂ  ਕ  ਰ  ਮ ਰਿ ਗਾ  ਚ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਨੇ  ਰੈ  ਸ  ਭ  ਹੂ  ਤੇ  ਦੂ  ਰਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਲਿ  ਪ  ਤੁ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਭ  ਰ  ਪੂ  ਰਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪਾ  ਤਾ  ਲ  ਕੇ  ਵਾ  ਸੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਨ  ਰ  ਕ  ਸੁ  ਰ  ਗ  ਨਿ  ਵਾ  ਸੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਜ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਜੀ  ਵ  ਹਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਬ  ਹੁ  ਜੋ  ਨੀ  ਫਿ  ਰ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਬੈ  ਠ  ਤ  ਹੀ  ਖਾ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਘਾ  ਲ  ਹਿ  ਥ  ਕਿ  ਪਾ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕੀ  ਏ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਮ  ਹਿ  ਚਿੰ  ਤ  ਜ  ਹ  ਜ  ਹ  ਭਾ  ਣਾ  ਤ  ਹ  ਤ  ਹ  ਰਾ  ਖੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਹਾ  ਥੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਭ  ਏ  ਬੈ  ਰਾ  ਗੀ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਸੰ  ਗਿ  ਤਿ  ਨਿ  ਲਿ  ਵ  ਲਾ  ਗੀ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕ  ਉ  ਖੋ  ਜੰ  ਤੇ  ਆ  ਤ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਲ  ਹੰ  ਤੇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਪਿ  ਆ  ਸ  ਤਿ  ਨ  ਕ  ਉ  ਮਿ  ਲਿ  ਓ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਮਾ  ਗ  ਹਿ  ਸ  ਤ  ਸੰ  ਗੁ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਤਿ  ਨ  ਲਾ  ਗਾ  ਰੰ  ਗੁ  ਜਿ  ਨ  ਕ  ਉ  ਹੋ  ਏ  ਆ  ਪਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਸ  ਦਾ  ਧ  ਨਿ  ਧੰ  ਨਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਖਾ  ਣੀ  ਅ  ਰੁ  ਖੰ  ਡ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਅ  ਕਾ  ਸ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੰ  ਡ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਹੋ  ਏ  ਅ  ਵ  ਤਾ  ਰ  ਕ  ਈ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਕੀ  ਨੋ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰ  ਕ  ਈ  ਬਾ  ਰ  ਪ  ਸ  ਰਿ  ਓ  ਪਾ  ਸਾ  ਰ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਇ  ਕੁ  ਏ  ਕੰ  ਕਾ  ਰ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਕੀ  ਨੇ  ਬ  ਹੁ  ਭਾ  ਤਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਤੇ  ਹੋ  ਏ  ਪ ਰ  ਭ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਤਿ  ਤਾ  ਕਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਜਾ  ਨੈ  ਕੋ  ਇ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੇ  ਦਾ  ਸ  ਤਿ  ਨ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਆ  ਤ  ਮ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਤ  ਤ  ਕੇ  ਬੇ  ਤੇ  ਸ  ਦਾ  ਨਿ  ਹਾ  ਰ  ਹਿ  ਏ  ਕੋ  ਨੇ  ਤ ਰੇ   ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਨਾ  ਮ  ਰ  ਸੁ  ਪੀ  ਵ  ਹਿ  ਅ  ਮ  ਰ  ਭ  ਏ  ਸ  ਦ  ਸ  ਦ  ਹੀ  ਜੀ  ਵ  ਹਿ  ਕ  ਈ  ਕੋ  ਟਿ  ਨਾ  ਮ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਵ  ਹਿ  ਆ  ਤ  ਮ  ਰ  ਸਿ  ਸੁ  ਖਿ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸ  ਮਾ  ਵ  ਹਿ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਸ  ਮਾ  ਰੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਓ  ਇ  ਪ  ਰ  ਮੇ  ਸੁ  ਰ  ਕੇ  ਪਿ  ਆ  ਰੇ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਕ  ਰ  ਣ  ਕਾ  ਰ  ਣ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਏ  ਕੁ  ਹੈ  ਦੂ  ਸ  ਰ  ਨਾ  ਹੀ  ਕੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰ  ਣੈ  ਜ  ਲਿ  ਥ  ਲਿ  ਮ  ਹੀ  ਅ  ਲਿ  ਸੋ  ਇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਜੋ  ਗੁ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਹੋ  ਗੁ  ਖਿ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਥਾ  ਪਿ  ਉ  ਥਾ  ਪ  ਨ  ਹਾ  ਰਾ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਹੀ  ਕਿ  ਛੁ  ਪਾ  ਰਾ  ਵਾ  ਰਾ  ਹੁ  ਕ  ਮੇ  ਧਾ  ਰਿ  ਅ  ਧ  ਰ  ਰ  ਹਾ  ਵੈ  ਹੁ  ਕ  ਮੇ  ਉ  ਪ  ਜੈ ਹੁ  ਕ  ਮਿ  ਸ  ਮਾ  ਵੈ  ਹੁ  ਕ  ਮੇ  ਊ  ਚ  ਨੀ  ਚ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰ  ਹੁ  ਕ  ਮੇ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਰੰ  ਗ  ਪ  ਰ  ਕਾ  ਰ  ਕ  ਰਿ  ਕ  ਰਿ  ਦੇ  ਖੈ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਵ  ਡਿ  ਆ  ਈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਭ  ਮ  ਹਿ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਸ  ਮਾ  ਈ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਵੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਪਾ  ਥ  ਰ  ਤ  ਰਾ  ਵੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਬਿ  ਨੁ  ਸਾ  ਸ  ਤੇ  ਰਾ  ਖੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਣ  ਭਾ  ਖੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਪ  ਤਿ  ਤ  ਉ  ਧਾ  ਰੈ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰੈ  ਆ  ਪ  ਨ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੈ  ਦੁ  ਹਾ  ਸਿ  ਰਿ  ਆ  ਕਾ  ਆ  ਪਿ  ਸੁ  ਆ  ਮੀ  ਖੇ  ਲੈ  ਬਿ  ਗ  ਸੈ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਜਾ  ਮੀ  ਜੋ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਕਾ  ਰ  ਕ  ਰਾ  ਵੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟੀ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਕ  ਹੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਤੇ  ਕਿ  ਆ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਵੈ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਕ  ਰਾ  ਵੈ  ਇ  ਸ  ਕੈ  ਹਾ  ਥਿ  ਹੋ  ਇ  ਤਾ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਲੇ  ਇ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਕ  ਰੇ  ਇ  ਅ  ਨ  ਜਾ  ਨ  ਤ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਮ  ਹਿ  ਰ  ਚੈ  ਜੇ  ਜਾ  ਨ  ਤ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪ  ਬ  ਚੈ  ਭ  ਰ  ਮੇ  ਭੂ  ਲਾ  ਦ  ਹ  ਦਿ  ਸਿ  ਧਾ  ਵੈ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਮਾ  ਹਿ  ਚਾ  ਰਿ  ਕੁੰ  ਟ  ਫਿ  ਰਿ  ਆ  ਵੈ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਦੇ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਨਾ  ਮਿ  ਮਿ  ਲੇ  ਇ  ਖਿ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਨੀ  ਚ  ਕੀ  ਟ  ਕ  ਉ  ਰਾ  ਜ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਗ  ਰੀ  ਬ  ਨਿ  ਵਾ  ਜ  ਜਾ  ਕਾ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਕ  ਛੂ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਤ  ਤ  ਕਾ  ਲ  ਦ  ਹ  ਦਿ  ਸ  ਪ ਰ ਗ  ਟਾ  ਵੈ  ਜਾ  ਕ  ਉ  ਅ  ਪੁ  ਨੀ  ਕ  ਰੈ  ਬ  ਖ  ਸੀ  ਸ  ਤਾ  ਕਾ  ਲੇ  ਖਾ  ਨ  ਗ  ਨੈ  ਜ  ਗ  ਦੀ  ਸ  ਜੀ  ਉ  ਪਿੰ  ਡੁ  ਸ  ਭ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਰਾ  ਸਿ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਬ  ਣ  ਤ  ਆ  ਪਿ  ਬ  ਨਾ  ਈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜੀ  ਵੈ  ਦੇ  ਖਿ  ਬ  ਡਾ  ਈ  ਇ  ਸ  ਕਾ  ਬ  ਲੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਇ  ਸੁ  ਹਾ  ਥ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕੋ  ਨਾ  ਥ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਬ  ਪੁ  ਰਾ  ਜੀ  ਉ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਫੁ ਨਿ  ਥੀ  ਉ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਊ  ਚ  ਨੀ  ਚ  ਮ  ਹਿ  ਬ  ਸੈ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਸੋ  ਗ  ਹ  ਰ  ਖ  ਰੰ  ਗਿ  ਹ  ਸੈ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਨਿੰ  ਦ  ਚਿੰ  ਦ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਊ  ਭ  ਅ  ਕਾ  ਸ  ਪ  ਇ  ਆ  ਲ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਬੇ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਬੀ  ਚਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਆ  ਪਿ  ਮਿ  ਲਾ  ਵ  ਣ  ਹਾ  ਰ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਨਿ  ਰ  ਤਿ  ਕ  ਰੈ  ਬ  ਹੁ  ਭਾ  ਤਿ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਸੋ  ਇ  ਰ  ਹੈ  ਦਿ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਮ  ਹਾ  ਕ ਰੋ  ਧ  ਬਿ  ਕ  ਰਾ  ਲ  ਕ  ਬ  ਹੂੰ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕੀ  ਹੋ  ਤ  ਰ  ਵਾ  ਲ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਹੋ  ਇ  ਬ  ਹੈ  ਬ  ਡ  ਰਾ  ਜਾ  ਕ  ਬ  ਹੁ  ਭੇ  ਖਾ  ਰੀ  ਨੀ  ਚ  ਕਾ  ਸਾ  ਜਾ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਅ  ਪ  ਕੀ  ਰ  ਤਿ  ਮ  ਹਿ  ਆ  ਵੈ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਭ  ਲਾ  ਭ  ਲਾ  ਕ  ਹਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਉ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਰਾ  ਖੈ  ਤਿ  ਵ  ਹੀ  ਰ  ਹੈ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਚੁ  ਕ  ਹੈ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਹੋ  ਇ  ਪੰ  ਡਿ  ਤੁ  ਕ  ਰੇ  ਬ  ਖ  ਯਾ ਨੁ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਮੋ  ਨਿ  ਧਾ  ਰੀ  ਲਾ  ਵੈ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਤ  ਟ  ਤੀ  ਰ  ਥ  ਇ  ਸ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਸਿ  ਧ  ਸਾ  ਧਿ  ਕ  ਮੁ  ਖਿ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਕੀ  ਟ  ਹ  ਸ  ਤਿ  ਪ  ਤੰ  ਗ  ਹੋ  ਇ  ਜੀ  ਆ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਜੋ  ਨਿ  ਭ  ਰ  ਮੈ  ਭ  ਰ  ਮੀ  ਆ  ਨਾ  ਨਾ  ਰੂ  ਪ  ਜਿ  ਉ  ਸ ਵਾ  ਗੀ  ਦਿ  ਖਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਵੈ  ਨ  ਚਾ  ਵੈ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦੂ  ਜਾ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਕੋ  ਇ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗ  ਤਿ  ਇ  ਹੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਉ  ਸੁ  ਅ  ਸ  ਥਾ  ਨ  ਤੇ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਹੋ  ਇ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸੁ  ਉ  ਸੁ  ਅ  ਸ  ਥਾ  ਨ  ਕਾ  ਨ  ਹੀ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੁ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਨਾ  ਮਿ  ਰ  ਤੇ  ਇ  ਕ  ਰੰ  ਗਿ  ਸ  ਦਾ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਜਿ  ਉ  ਜ  ਲ  ਮ  ਹਿ  ਜ  ਲੁ  ਆ  ਇ  ਖ  ਟਾ  ਨਾ  ਤਿ  ਉ  ਜੋ  ਤੀ  ਸੰ  ਗਿ  ਜੋ  ਤਿ  ਸ  ਮਾ  ਨਾ  ਮਿ  ਟਿ  ਗ  ਏ  ਗ  ਵ  ਨ  ਪਾ  ਏ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਸ  ਦ  ਕੁ  ਰ  ਬਾ  ਨ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸੁ  ਖੀ  ਬ  ਸੈ  ਮ  ਸ  ਕੀ  ਨੀ  ਆ  ਆ  ਪੁ  ਨਿ  ਵਾ  ਰਿ  ਤ  ਲੇ  ਬ  ਡੇ  ਬ  ਡੇ  ਅ  ਹੰ  ਕਾ  ਰੀ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗ  ਰ  ਬਿ  ਗ  ਲੇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜਿ  ਸ  ਕੈ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਰਾ  ਜ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਸੋ  ਨ  ਰ  ਕ  ਪਾ  ਤੀ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਸੁ  ਆ  ਨੁ  ਜੋ  ਜਾ  ਨੈ  ਮੈ  ਜੋ  ਬ  ਨ  ਵੰ  ਤੁ  ਸੋ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਬਿ  ਸ  ਟਾ  ਕਾ  ਜੰ  ਤੁ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਕ  ਰ  ਮ  ਵੰ  ਤੁ  ਕ  ਹਾ  ਵੈ  ਜ  ਨ  ਮਿ  ਮ  ਰੈ  ਬ  ਹੁ  ਜੋ  ਨਿ  ਭ ਰ  ਮਾ  ਵੈ  ਧ  ਨ  ਭੂ  ਮਿ  ਕਾ  ਜੋ  ਕ  ਰੈ  ਗੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਸੋ  ਮੂ  ਰ  ਖੁ  ਅੰ  ਧਾ  ਅ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਜਿ  ਸ  ਕੈ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਗ  ਰੀ  ਬੀ  ਬ  ਸਾ  ਵੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਈ  ਹਾ  ਮੁ  ਕ  ਤੁ  ਆ  ਗੈ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤਾ  ਹੋ  ਇ  ਕ  ਰਿ  ਗ  ਰ  ਬਾ  ਵੈ  ਤ ਰਿ ਣ  ਸ  ਮਾ  ਨਿ  ਕ  ਛੁ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਜਾ  ਵੈ  ਬ  ਹੁ  ਲ  ਸ  ਕ  ਰ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਕ  ਰੇ  ਆ  ਸ  ਪ  ਲ  ਭੀ  ਤ  ਰਿ  ਤਾ  ਕਾ  ਹੋ  ਇ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਆ  ਪ  ਜਾ  ਨੈ  ਬ  ਲ  ਵੰ  ਤੁ  ਖਿ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਹੋ  ਇ  ਜਾ  ਇ  ਭ  ਸ  ਮੰ  ਤੁ  ਕਿ  ਸੈ  ਨ  ਬ  ਦੈ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਹੰ  ਕਾ  ਰੀ  ਧ  ਰ  ਮ  ਰਾ  ਇ  ਤਿ  ਸੁ  ਕ  ਰੇ  ਖੁ  ਆ  ਰੀ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਜਾ  ਕਾ  ਮਿ  ਟੈ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨੁ  ਕੋ  ਟਿ  ਕ  ਰ  ਮ  ਕ  ਰੈ  ਹ  ਉ  ਧਾ  ਰੇ  ਸ ਰ  ਮੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਸ  ਗ  ਲੇ  ਬਿ  ਰ  ਥਾ  ਰੇ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਤ  ਪ  ਸਿ  ਆ  ਕ  ਰੇ  ਅ  ਹੰ  ਕਾ  ਰ  ਨ  ਰ  ਕ  ਸੁ  ਰ  ਗ  ਫਿ  ਰਿ  ਫਿ  ਰਿ  ਅ  ਵ  ਤਾ  ਰ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਜ  ਤ  ਨ  ਕ  ਰਿ  ਆ  ਤ  ਮ  ਨ  ਹੀ  ਦ ਰ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਕ  ਹੁ  ਕੈ  ਸੇ  ਗ  ਵੈ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਜੋ  ਭ  ਲਾ  ਕ  ਹਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਭ  ਲਾ  ਈ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕੀ  ਰੇ  ਨ  ਜਾ  ਕਾ  ਮ  ਨੁ  ਹੋ  ਇ  ਕ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੀ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਸੋ  ਇ  ਜ  ਬ  ਲ  ਗੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਮੁ  ਝ  ਤੇ  ਕ  ਛੁ  ਹੋ  ਇ  ਤ  ਬ  ਇ  ਸ  ਕ  ਉ  ਸੁ  ਖੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਕੋ  ਇ  ਜ  ਬ  ਇ  ਹ  ਜਾ  ਨੈ  ਮੈ  ਕਿ  ਛੁ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਤ  ਬ  ਲ  ਗੁ  ਗ  ਰ  ਭ  ਜੋ  ਨਿ  ਮ  ਹਿ  ਫਿ  ਰ  ਤਾ  ਜ  ਬ  ਧਾ  ਰੈ  ਕੋ  ਊ  ਬੈ  ਰੀ  ਮੀ  ਤੁ  ਤ  ਬ  ਲ  ਗੁ  ਨਿ  ਹ  ਚ  ਲੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਚੀ  ਤੁ  ਜ  ਬ  ਲ  ਗੁ  ਮੋ  ਹ  ਮ  ਗ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਾ  ਇ  ਤ  ਬ  ਲ  ਗੁ  ਧ  ਰ  ਮ  ਰਾ  ਇ  ਦੇ  ਇ  ਸ  ਜਾ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਤੇ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਤੂ  ਟੈ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਉ  ਛੂ  ਟੈ  ਸ  ਹ  ਸ  ਖ  ਟੇ  ਲ  ਖ  ਕ  ਉ  ਉ  ਠਿ  ਧਾ  ਵੈ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਿ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਪਾ  ਛੈ  ਪਾ  ਵੈ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਭੋ  ਗ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਕੇ  ਕ  ਰੈ  ਨ  ਹ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਾ  ਵੈ  ਖ  ਪਿ  ਖ  ਪਿ  ਮ  ਰੈ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੰ  ਤੋ  ਖ  ਨ  ਹੀ  ਕੋ  ਊ  ਰਾ  ਜੈ  ਸੁ  ਪ  ਨ  ਮ  ਨੋ  ਰ  ਥ  ਬ ਰਿ  ਥੇ  ਸ  ਭ  ਕਾ  ਜੈ  ਨਾ  ਮ  ਰੰ  ਗਿ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਕਿ  ਸੈ  ਪ  ਰਾ  ਪ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਜਾ  ਪਿ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਇ  ਸ  ਕੈ  ਹਾ  ਥਿ  ਕ  ਹਾ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਜੈ ਸੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਕ  ਰੇ  ਤੈ  ਸਾ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਆ  ਪਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਜੋ  ਕਿ  ਛੁ  ਕੀ  ਨੋ  ਸੁ  ਅ  ਪ  ਨੈ  ਰੰ  ਗਿ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਦੂ  ਰਿ  ਸ  ਭ  ਹੂ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਬੂ  ਝੈ  ਦੇ  ਖੈ  ਕ  ਰੈ  ਬਿ  ਬੇ  ਕ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਏ  ਕ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਅ  ਨੇ  ਕ  ਮ  ਰੈ  ਨ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਆ  ਵੈ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਦ  ਹੀ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਪਿ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੈ  ਸ  ਮ  ਝੈ  ਆ  ਪਿ  ਆ  ਪੇ  ਰ  ਚਿ  ਆ  ਸ  ਭ  ਕੈ  ਸਾ  ਥਿ  ਆ  ਪਿ  ਕੀ  ਨੋ  ਆ  ਪ  ਨ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰੁ  ਸ  ਭੁ  ਕ  ਛੁ  ਉ  ਸ  ਕਾ  ਓ  ਹੁ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਉ  ਸ  ਤੇ  ਭਿੰ  ਨ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਹੋ  ਇ  ਥਾ  ਨ  ਥ  ਨੰ  ਤ  ਰਿ  ਏ  ਕੈ  ਸੋ  ਇ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਚ  ਲਿ  ਤ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰ  ਣੈ  ਹਾ  ਰ  ਕ  ਉ  ਤ  ਕ  ਕ  ਰੈ  ਰੰ  ਗ  ਆ  ਪਾ  ਰ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਮ  ਨ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਮਾ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਕ  ਹ  ਨੁ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੁ  ਆ  ਮੀ  ਗੁ  ਰ  ਪ  ਰ  ਸਾ  ਦਿ  ਕਿ  ਨੈ  ਵ  ਖਿ  ਆ  ਨੀ  ਸ  ਚੁ  ਸ  ਚੁ  ਸ  ਚੁ  ਸ  ਭੁ  ਕੀ  ਨਾ  ਕੋ  ਟਿ  ਮ  ਧੇ  ਕਿ  ਨੈ  ਬਿ  ਰ  ਲੈ  ਚੀ  ਨਾ  ਭ  ਲਾ  ਭ  ਲਾ  ਭ  ਲਾ  ਤੇ  ਰਾ  ਰੂ  ਪ  ਅ  ਤਿ  ਸੁੰ  ਦ  ਰ  ਅ  ਪਾ  ਰ  ਅ  ਨੂ  ਪ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਤੇ  ਰੀ  ਬਾ  ਣੀ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਸੁ  ਨੀ  ਸ ਰ  ਵ  ਨ  ਬ  ਖ  ਯਾ  ਣੀ  ਪ  ਵਿ  ਤ ਰ  ਪ  ਵਿ  ਤ ਰ  ਪ  ਵਿ  ਤ ਰ ਪੁ  ਨੀ  ਤ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਮ  ਨਿ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸੰ  ਤ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਜੋ  ਜ  ਨੁ  ਪ  ਰੈ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਉ  ਧ  ਰ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਸੰ  ਤ  ਕੀ  ਨਿੰ  ਦਾ  ਨਾ  ਨ  ਕਾ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਅ  ਵ  ਤਾ  ਰ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਆ  ਰ  ਜਾ  ਘ  ਟੈ ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਜ  ਮ  ਤੇ  ਨ  ਹੀ  ਛੁ  ਟੈ ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਸੁ  ਖੁ  ਸ  ਭੁ  ਜਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਨ  ਰ  ਕ  ਮ  ਹਿ  ਪਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਮ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਮ  ਲੀ  ਨ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਸੋ  ਭਾ  ਤੇ  ਹੀ  ਨ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਹ  ਤੇ  ਕ  ਉ  ਰ  ਖੈ  ਨ  ਕੋ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਥਾ  ਨ  ਭ ਰ  ਸ  ਟੁ  ਹੋ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਲ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਜੇ  ਕ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੰ  ਤ  ਸੰ  ਗਿ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਭੀ  ਤ  ਰੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੂ  ਖ  ਨ  ਤੇ  ਮੁ  ਖੁ  ਭ  ਵੈ  ਸੰ  ਤ  ਨ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਕਾ  ਗ  ਜਿ  ਉ  ਲ  ਵੈ  ਸੰ  ਤ  ਨ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਸ  ਰ  ਪ  ਜੋ  ਨਿ  ਪਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਤ ਰਿ ਗ  ਦ  ਜੋ  ਨਿ  ਕਿ  ਰ  ਮਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਨ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਤ ਰਿ ਸ  ਨਾ  ਮ  ਹਿ  ਜ  ਲੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਸ  ਭੁ  ਕੋ  ਛ  ਲੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਤੇ  ਜੁ  ਸ  ਭੁ  ਜਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੂ  ਖ  ਨਿ  ਨੀ  ਚੁ  ਨੀ  ਚਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਦੋ  ਖੀ  ਕਾ  ਥਾ  ਉ  ਕੋ  ਨਾ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੰ  ਤ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਓ  ਇ  ਭੀ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਹਿ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਮ  ਹਾ  ਅ  ਤ  ਤਾ  ਈ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਖਿ  ਨੁ  ਟਿ  ਕ  ਨੁ  ਨ  ਪਾ  ਈ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਮ  ਹਾ  ਹ  ਤਿ  ਆ  ਰਾ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਪ  ਰ  ਮੇ  ਸੁ  ਰਿ  ਮਾ  ਰਾ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਰਾ  ਜ  ਤੇ  ਹੀ  ਨੁ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਨਿੰ  ਦ  ਕੁ  ਦੁ  ਖੀ  ਆ  ਅ  ਰੁ  ਦੀ  ਨੁ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਨਿੰ  ਦ  ਕ  ਕ  ਉ  ਸ  ਰ  ਬ  ਰੋ  ਗ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਨਿੰ  ਦ  ਕ  ਕ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਬਿ  ਜੋ  ਗ  ਸੰ  ਤ  ਕੀ  ਨਿੰ  ਦਾ  ਦੋ  ਖ  ਮ  ਹਿ  ਦੋ  ਖੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੰ  ਤ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਉ  ਸ  ਕਾ  ਭੀ  ਹੋ  ਇ  ਮੋ  ਖੁ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਪ  ਵਿ  ਤੁ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਕਿ  ਸੈ  ਕਾ  ਨ  ਹੀ  ਮਿ  ਤੁ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਡਾ  ਨੁ  ਲਾ  ਗੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਸ  ਭ  ਤਿ  ਆ  ਗੈ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਮ  ਹਾ  ਅ  ਹੰ  ਕਾ  ਰੀ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਸ  ਦਾ  ਬਿ  ਕਾ  ਰੀ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਜ  ਨ  ਮੈ  ਮ  ਰੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੀ  ਦੂ  ਖ  ਨਾ  ਸੁ  ਖ  ਤੇ  ਟ  ਰੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਨਾ  ਹੀ  ਠਾ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੰ  ਤ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਲ  ਏ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਅ  ਧ  ਬੀ  ਚ  ਤੇ  ਟੂ  ਟੈ ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਕਿ  ਤੈ  ਕਾ  ਜਿ  ਨ  ਪ  ਹੂ  ਚੈ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਉ  ਦਿ  ਆ  ਨ  ਭ ਰ  ਮਾ  ਈ  ਐ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਉ  ਝ  ੜਿ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਤੇ  ਥੋ  ਥਾ  ਜਿ  ਉ  ਸਾ  ਸ  ਬਿ  ਨਾ  ਮਿ  ਰ  ਤ  ਕ  ਕੀ  ਲੋ  ਥਾ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕੀ  ਜ  ੜ  ਕਿ  ਛੁ  ਨਾ  ਹਿ  ਆ  ਪ  ਨ  ਬੀ  ਜਿ  ਆ  ਪੇ  ਹੀ  ਖਾ  ਹਿ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਰਾ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੰ  ਤ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਲ  ਏ  ਉ  ਬਾ  ਰਿ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਇ  ਉ  ਬਿ  ਲ  ਲਾ  ਇ  ਜਿ  ਉ  ਜ  ਲ  ਬਿ  ਹੂ  ਨ  ਮ  ਛੁ  ਲੀ  ਤ  ੜ  ਫ  ੜਾ ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਭੂ  ਖਾ  ਨ  ਹੀ  ਰਾ  ਜੈ ਜਿ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਕੁ  ਈ  ਧ  ਨਿ  ਨ  ਹੀ  ਧ ਰਾ   ਪੈ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਛੁ  ਟੈ  ਇ  ਕੇ  ਲਾ  ਜਿ  ਉ  ਬੂ  ਆ  ੜੁ  ਤਿ  ਲੁ  ਖੇ  ਤ  ਮਾ  ਹਿ  ਦੁ  ਹੇ  ਲਾ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਧ  ਰ  ਮ  ਤੇ  ਰ  ਹ  ਤ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਸ  ਦ  ਮਿ  ਥਿ  ਆ  ਕ  ਹ  ਤ  ਕਿ  ਰ  ਤੁ  ਨਿੰ  ਦ  ਕ  ਕਾ  ਧੁ  ਰਿ  ਹੀ  ਪ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਈ  ਥਿ  ਆ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਬਿ  ਗ  ੜ  ਰੂ  ਪੁ  ਹੋ  ਇ  ਜਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕ  ਉ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਮਿ  ਲੈ  ਸ  ਜਾ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਹ  ਕਾ  ਈ  ਐ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਨ  ਮ  ਰੈ  ਨ  ਜੀ  ਵਾ  ਈ  ਐ  ਸੰ  ਤ  ਕੇ  ਦੋ  ਖੀ  ਕੀ  ਪੁ  ਜੈ  ਨ  ਆ  ਸਾ  ਸੰ  ਤ  ਕਾ  ਦੋ  ਖੀ  ਉ  ਠਿ  ਚ  ਲੈ  ਨਿ  ਰਾ  ਸਾ  ਸੰ  ਤ  ਕੈ  ਦੋ  ਖਿ  ਨ  ਤ ਰਿ ਸ  ਟੈ  ਕੋ  ਇ  ਜੈ ਸਾ  ਭਾ  ਵੈ  ਤੈ  ਸਾ  ਕੋ  ਈ  ਹੋ  ਇ  ਪ  ਇ  ਆ  ਕਿ  ਰ  ਤੁ  ਨ  ਮੇ  ਟੈ  ਕੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਨੈ  ਸ  ਚਾ  ਸੋ  ਇ  ਸ  ਭ  ਘ  ਟ  ਤਿ  ਸ  ਕੇ  ਓ  ਹੁ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਤਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਦਿ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਹੁ  ਸਾ  ਸਿ  ਗਿ  ਰਾ  ਸਿ  ਸ  ਭੁ  ਕ  ਛੁ  ਵ  ਰ  ਤੈ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਕੀ  ਆ  ਜੈ ਸਾ  ਕ  ਰੇ  ਤੈ  ਸਾ  ਕੋ  ਥੀ  ਆ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਖੇ  ਲੁ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਦੂ  ਸ  ਰ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਕ  ਹੈ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਜਿ  ਸ  ਨੋ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਕ  ਰੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਆ  ਪ  ਨ  ਨਾ  ਮੁ  ਦੇ  ਇ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਸੇ  ਇ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਤ  ਜ  ਹੁ  ਸਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਸੁ  ਰਿ  ਜ  ਨ  ਹੁ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਰਾ  ਇ  ਏ  ਕ  ਆ  ਸ  ਹ  ਰਿ  ਮ  ਨਿ  ਰ  ਖ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦੂ  ਖੁ  ਭ  ਰ  ਮੁ  ਭ  ਉ  ਜਾ  ਇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਕੀ  ਟੇ  ਕ  ਬ ਰਿ ਥੀ  ਸ  ਭ  ਜਾ  ਨੁ  ਦੇ  ਵ  ਨ  ਕ  ਉ  ਏ  ਕੈ  ਭ  ਗ  ਵਾ  ਨੁ  ਜਿ  ਸ  ਕੈ  ਦੀ  ਐ  ਰ  ਹੈ  ਅ  ਘਾ  ਇ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਨ  ਤ ਰਿ ਸ  ਨਾ  ਲਾ  ਗੈ  ਆ  ਇ  ਮਾ  ਰੈ  ਰਾ  ਖੈ  ਏ  ਕੋ  ਆ  ਪਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਕੈ  ਕਿ  ਛੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਹਾ  ਥਿ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਹੁ  ਕ  ਮੁ  ਬੂ  ਝਿ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਰ  ਖੁ  ਕੰ  ਠਿ  ਪ  ਰੋ  ਇ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬਿ  ਘ  ਨੁ  ਨ  ਲਾ  ਗੈ  ਕੋ  ਇ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਕ  ਰਿ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰ  ਕ  ਰਿ  ਮ  ਨ  ਮੇ  ਰੇ  ਸ  ਤਿ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਪੀ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਸੁ  ਹੇ  ਲਾ  ਕ  ਰਿ  ਲੇ  ਹਿ  ਜੀ  ਉ  ਨੈ  ਨ  ਹੁ  ਪੇ  ਖੁ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕਾ  ਰੰ  ਗੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਸ  ਭ  ਸੰ  ਗੁ  ਚ  ਰ  ਨ  ਚ  ਲ  ਉ  ਮਾ  ਰ  ਗਿ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਮਿ  ਟ  ਹਿ  ਪਾ  ਪ  ਜ  ਪੀ  ਐ  ਹ  ਰਿ  ਬਿੰ  ਦ  ਕ  ਰ  ਹ  ਰਿ  ਕ  ਰ  ਮ  ਸ ਰ  ਵ  ਨਿ  ਹ  ਰਿ  ਕ  ਥਾ  ਹ  ਰਿ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਊ  ਜ  ਲ  ਮ  ਥਾ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਜ  ਗ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਹਿ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਜੋ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਬੀ  ਚਾ  ਰ  ਸੇ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤ  ਗ  ਨੀ  ਸੰ  ਸਾ  ਰ  ਮ  ਨਿ  ਤ  ਨਿ  ਮੁ  ਖਿ  ਬੋ  ਲ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਮੁ  ਖੀ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਜਾ  ਨ  ਹੁ  ਤੇ  ਸੁ  ਖੀ  ਏ  ਕੋ  ਏ  ਕੁ  ਏ  ਕੁ  ਪ  ਛਾ  ਨੈ  ਇ  ਤ  ਉ  ਤ  ਕੀ  ਓ  ਹੁ  ਸੋ  ਝੀ  ਜਾ  ਨੈ  ਨਾ  ਮ  ਸੰ  ਗਿ  ਜਿ  ਸ  ਕਾ  ਮ  ਨੁ  ਮਾ  ਨਿ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਨ  ਹਿ  ਨਿ  ਰੰ  ਜ  ਨੁ  ਜਾ  ਨਿ  ਆ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪੁ  ਸੁ  ਝੈ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਜਾ  ਨ  ਹੁ  ਤ ਰਿ ਸ  ਨਾ  ਬੁ  ਝੈ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਸੁ  ਕ  ਹ  ਤ  ਸ  ਰ  ਬ  ਰੋ  ਗ  ਤੇ  ਓ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਨੁ  ਰ  ਹ  ਤ  ਅ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਕੀ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਬ  ਖ  ਯਾ ਨੁ  ਗ ਰਿ  ਹ  ਸ  ਤ  ਮ  ਹਿ  ਸੋ  ਈ  ਨਿ  ਰ  ਬਾ  ਨੁ  ਏ  ਕ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਆ  ਸਾ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਕ  ਟੀ  ਐ  ਜ  ਮ  ਕੀ  ਫਾ  ਸਾ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੀ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਭੂ  ਖ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਨ  ਲਾ  ਗ  ਹਿ  ਦੂ  ਖ  ਜਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਹ  ਰਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਮ  ਨਿ  ਚਿ  ਤਿ  ਆ  ਵੈ  ਸੋ  ਸੰ  ਤੁ  ਸੁ  ਹੇ  ਲਾ  ਨ  ਹੀ  ਡੁ  ਲਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਅ  ਪੁ  ਨਾ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਕ  ਰੈ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਕ  ਹੁ  ਕਿ  ਸ  ਤੇ  ਡ  ਰੈ  ਜੈ ਸਾ  ਸਾ  ਤੈ  ਸਾ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਇ  ਆ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਕਾ  ਰ  ਜ  ਮ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਸੋ  ਧ  ਤ  ਸੋ  ਧ  ਤ  ਸੋ  ਧ  ਤ  ਸੀ  ਝਿ  ਆ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤ  ਤੁ  ਸ  ਭੁ  ਬੂ  ਝਿ  ਆ  ਜ  ਬ  ਦੇ  ਖ  ਉ  ਤ  ਬ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਮੂ  ਲੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਸੂ  ਖ  ਮੁ  ਸੋ  ਈ  ਅ  ਸ  ਥੂ  ਲੁ  ਨ  ਹ  ਕਿ  ਛੁ  ਜ  ਨ  ਮੈ  ਨ  ਹ  ਕਿ  ਛੁ  ਮ  ਰੈ  ਆ  ਪ  ਨ  ਚ  ਲਿ  ਤੁ  ਆ  ਪ  ਹੀ  ਕ  ਰੈ  ਆ  ਵ  ਨੁ  ਜਾ  ਵ  ਨੁ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਅ  ਨ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਧਾ  ਰੀ  ਸ  ਭ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਗ  ਲ  ਮ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਰ  ਚਿ  ਥਾ  ਪਿ  ਉ  ਥਾ  ਪਿ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਨਾ  ਹੀ  ਕਿ  ਛੁ  ਖੰ  ਡ  ਧਾ  ਰ  ਣ  ਧਾ  ਰਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੰ  ਡ  ਅ  ਲ  ਖ  ਅ  ਭੇ  ਵ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਪ  ਰ  ਤਾ  ਪ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਪਾ  ਏ  ਤ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਪ  ਜਿ  ਨ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਜਾ  ਤਾ  ਸੁ  ਸੋ  ਭਾ  ਵੰ  ਤ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸੰ  ਸਾ  ਰੁ  ਉ  ਧ  ਰੈ  ਤਿ  ਨ  ਮੰ  ਤ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਸ  ਗ  ਲ  ਉ  ਧਾ  ਰ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਦੂ  ਖ  ਬਿ  ਸਾ  ਰ  ਨ  ਆ  ਪੇ  ਮੇ  ਲਿ  ਲ  ਏ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਲ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਸ  ਬ  ਦੁ  ਜ  ਪਿ  ਭ  ਏ  ਨਿ  ਹਾ  ਲ  ਉ  ਨ  ਕੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਸੋ  ਈ  ਲਾ  ਗੈ  ਜਿ  ਸ  ਨੋ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੈ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਨ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਕ  ਉ  ਊ  ਤ  ਮ  ਕ  ਰਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਜੋ  ਕਿ  ਛੁ  ਕ  ਰੈ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਰੰ  ਗਿ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਬ  ਸੈ  ਹ  ਰਿ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਹ  ਜ  ਸੁ  ਭਾ  ਇ  ਹੋ  ਵੈ  ਸੋ  ਹੋ  ਇ  ਕ  ਰ  ਣੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਪ  ਛਾ  ਣੈ  ਸੋ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਕੀ  ਆ  ਜ  ਨ  ਮੀ  ਠ  ਲ  ਗਾ  ਨਾ  ਜੈ ਸਾ  ਸਾ  ਤੈ  ਸਾ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਨਾ  ਜਿ  ਸ  ਤੇ  ਉ  ਪ  ਜੇ  ਤਿ  ਸੁ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਏ  ਓ  ਇ  ਸੁ  ਖ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਉ  ਨ  ਹੂ  ਬ  ਨਿ  ਆ  ਏ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਦੀ  ਨੋ  ਮਾ  ਨੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭ  ਜ  ਨੁ  ਏ  ਕੋ  ਜਾ  ਨੁ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕ  ਲਾ  ਭ  ਰ  ਪੂ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਬਿ  ਰ  ਥਾ  ਜਾ  ਨ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਜਾ  ਕੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਨਿ  ਉ  ਧ  ਰੀ  ਐ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਟੂ  ਟੀ  ਗਾ  ਢ ਨ  ਹਾ  ਰ  ਗੁ  ੋ  ਪਾ  ਲ  ਸ  ਰ  ਬ  ਜੀ  ਆ  ਆ  ਪੇ  ਪ ਰ ਤਿ  ਪਾ  ਲ  ਸ  ਗ  ਲ  ਕੀ  ਚਿੰ  ਤਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਤੇ  ਬਿ  ਰ  ਥਾ  ਕੋ  ਈ  ਨਾ  ਹਿ  ਰੇ  ਮ  ਨ  ਮੇ  ਰੇ  ਸ  ਦਾ  ਹ  ਰਿ  ਜਾ  ਪਿ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਆ  ਪ  ਨ  ਕੀ  ਆ  ਕ  ਛੂ  ਨ  ਹੋ  ਇ  ਜੇ  ਸ  ਉ  ਪ ਰਾ ਨੀ  ਲੋ  ਚੈ  ਕੋ  ਇ  ਤਿ  ਸੁ  ਬਿ  ਨੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਤੇ  ਰੈ  ਕਿ  ਛੁ  ਕਾ  ਮ  ਗ  ਤਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਪਿ  ਏ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਰੂ  ਪ  ਵੰ  ਤੁ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਹੀ  ਮੋ  ਹੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਜੋ  ਤਿ  ਸ  ਗ  ਲ  ਘ  ਟ  ਸੋ  ਹੈ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤਾ  ਹੋ  ਇ  ਕਿ  ਆ  ਕੋ  ਗ  ਰ  ਬੈ  ਜਾ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਦੀ  ਆ  ਦ  ਰ  ਬੈ  ਅ  ਤਿ  ਸੂ  ਰਾ  ਜੇ  ਕੋ  ਊ  ਕ  ਹਾ  ਵੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਕ  ਲਾ  ਬਿ  ਨਾ  ਕ  ਹ  ਧਾ  ਵੈ  ਜੇ  ਕੋ  ਹੋ  ਇ  ਬ  ਹੈ  ਦਾ  ਤਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਦੇ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਗਾ  ਵਾ  ਰੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਤੂ  ਟੈ  ਹ  ਉ  ਰੋ  ਗੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਸ  ਦਾ  ਅ  ਰੋ  ਗੁ  ਜਿ  ਉ  ਮੰ  ਦ  ਰ  ਕ  ਉ  ਥਾ  ਮੈ  ਥੰ  ਮ  ਨੁ  ਤਿ  ਉ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਸ  ਬ  ਦੁ  ਮ  ਨ  ਹਿ  ਅ  ਸ  ਥੰ  ਮ  ਨੁ  ਜਿ  ਉ  ਪਾ  ਖਾ  ਣੁ  ਨਾ  ਵ  ਚ  ੜਿ  ਤ  ਰੈ  ਪ ਰਾ  ਣੀ  ਗੁ  ਰ  ਚ  ਰ  ਣ  ਲ  ਗ  ਤੁ  ਨਿ  ਸ  ਤ  ਰੈ  ਜਿ  ਉ  ਅੰ  ਧ  ਕਾ  ਰ  ਦੀ  ਪ  ਕ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸੁ  ਗੁ  ਰ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਦੇ  ਖਿ  ਮ  ਨਿ  ਹੋ  ਇ  ਬਿ  ਗਾ  ਸੁ  ਜਿ  ਉ  ਮ  ਹਾ  ਉ  ਦਿ  ਆ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਰ  ਗੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਉ  ਸਾ  ਧੂ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਿ  ਲਿ  ਜੋ  ਤਿ  ਪ ਰ ਗ  ਟਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਨ  ਸੰ  ਤ  ਨ  ਕੀ  ਬਾ  ਛ  ਉ  ਧੂ  ਰਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੀ  ਹ  ਰਿ  ਲੋ  ਚਾ  ਪੂ  ਰਿ  ਮ  ਨ  ਮੂ  ਰ  ਖ  ਕਾ  ਹੇ  ਬਿ  ਲ  ਲਾ  ਈ  ਐ  ਪੁ  ਰ  ਬ  ਲਿ  ਖੇ  ਕਾ  ਲਿ  ਖਿ  ਆ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਦੂ  ਖ  ਸੂ  ਖ  ਪ ਰ  ਭ  ਦੇ  ਵ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਅ  ਵ  ਰ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਤੂ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਚਿ  ਤਾ  ਰੁ  ਜੋ  ਕ  ਛੁ  ਕ  ਰੈ  ਸੋ  ਈ  ਸੁ  ਖੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਭੂ  ਲਾ  ਕਾ  ਹੇ  ਫਿ  ਰ  ਹਿ  ਅ  ਜਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਨ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਆ  ਈ  ਤੇ  ਰੈ  ਸੰ  ਗ  ਲ  ਪ  ਟਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਰ  ਸਿ  ਲੋ  ਭੀ  ਪ  ਤੰ  ਗ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਜ  ਪਿ  ਹਿ  ਰ  ਦੇ  ਮਾ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ  ਤਿ  ਸੇ  ਤੀ  ਘ  ਰਿ  ਜਾ  ਹਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਵ  ਖ  ਰ  ਕ  ਉ  ਲੈ  ਨਿ  ਤੂ  ਆ  ਇ  ਆ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੰ  ਤ  ਨ  ਘ  ਰਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਤ  ਜਿ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨੁ  ਲੇ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮੋ  ਲਿ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮੁ  ਹਿ  ਰ  ਦੇ  ਮ  ਹਿ  ਤੋ  ਲਿ  ਲਾ  ਦਿ  ਖੇ  ਪ  ਸੰ  ਤ  ਹ  ਸੰ  ਗਿ  ਚਾ  ਲੁ  ਅ  ਵ  ਰ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਜੰ  ਜਾ  ਲ  ਧੰ  ਨਿ  ਧੰ  ਨਿ  ਕ  ਹੈ  ਸ  ਭੁ  ਕੋ  ਇ  ਮੁ  ਖ  ਊ  ਜ  ਲ  ਹ  ਰਿ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਸੋ  ਇ  ਇ  ਹੁ  ਵਾ  ਪਾ  ਰੁ  ਵਿ  ਰ  ਲਾ  ਵਾ  ਪਾ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੈ  ਸ  ਦ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰੈ  ਚ  ਰ  ਨ  ਸਾ  ਧ  ਕੇ  ਧੋ  ਇ  ਧੋ  ਇ  ਪੀ  ਉ  ਅ  ਰ  ਪਿ  ਸਾ  ਧ  ਕ  ਉ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਜੀ  ਉ  ਸਾ  ਧ  ਕੀ  ਧੂ  ਰਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਇ  ਸ  ਨਾ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਜਾ  ਈ  ਐ  ਕੁ  ਰ  ਬਾ  ਨੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੇ  ਵਾ  ਵ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਗਾ  ਈ  ਐ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਬਿ  ਘ  ਨ  ਤੇ  ਸਾ  ਧੂ  ਰਾ  ਖੈ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਇ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਰ  ਸੁ  ਚਾ  ਖੈ  ਓ  ਟ  ਗ  ਹੀ  ਸੰ  ਤ  ਹ  ਦ  ਰਿ  ਆ  ਇ  ਆ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸੂ  ਖ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਹ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਮਿ  ਰ  ਤ  ਕ  ਕ  ਉ  ਜੀ  ਵਾ  ਲ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਭੂ  ਖੇ  ਕ  ਉ  ਦੇ  ਵ  ਤ  ਅ  ਧਾ  ਰ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਜਾ  ਕੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟੀ  ਮਾ  ਹਿ  ਪੁ  ਰ  ਬ  ਲਿ  ਖੇ  ਕਾ  ਲ  ਹ  ਣਾ  ਪਾ  ਹਿ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਓ  ਹੁ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਜੋ  ਗੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਬਿ  ਨੁ  ਦੂ  ਸ  ਰ  ਹੋ  ਆ  ਨ  ਹੋ  ਗੁ  ਜ  ਪਿ  ਜ  ਨ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਦਿ  ਨੁ  ਰੈ  ਣੀ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਚ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਇ  ਹ  ਕ  ਰ  ਣੀ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਜਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਨਾ  ਮੁ  ਦੀ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲੁ  ਥੀ  ਆ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਗੁ  ਰ  ਕੀ  ਪ  ਰ  ਤੀ  ਤਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਚੀ  ਤਿ  ਭ  ਗ  ਤੁ  ਭ  ਗ  ਤੁ  ਸੁ  ਨੀ  ਐ  ਤਿ  ਹੁ  ਲੋ  ਇ  ਜਾ  ਕੈ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਏ  ਕੋ  ਹੋ  ਇ  ਸ  ਚੁ  ਕ  ਰ  ਣੀ  ਸ  ਚੁ  ਤਾ  ਕੀ  ਰ  ਹ  ਤ  ਸ  ਚੁ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਸ  ਤਿ  ਮੁ  ਖਿ  ਕ  ਹ  ਤ  ਸਾ  ਚੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਸਾ  ਚਾ  ਆ  ਕਾ  ਰੁ  ਸ  ਚੁ  ਵ  ਰ  ਤੈ  ਸਾ  ਚਾ  ਪਾ  ਸਾ  ਰੁ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਜਿ  ਨਿ  ਸ  ਚੁ  ਕ  ਰਿ  ਜਾ  ਤਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਸ  ਚਿ  ਸ  ਮਾ  ਤਾ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਰੂ  ਪੁ  ਨ  ਰੇ  ਖ  ਨ  ਰੰ  ਗੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਤ ਰਿ  ਹੁ  ਗੁ  ਣ  ਤੇ  ਪ ਰ  ਭ  ਭਿੰ  ਨ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਬੁ  ਝਾ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਹੋ  ਵੈ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਰਾ  ਖੁ  ਮਾ  ਨੁ  ਖ  ਕੀ  ਤੂ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਤਿ  ਆ  ਗੁ  ਤਿ  ਸ  ਤੇ  ਪ  ਰੈ  ਨਾ  ਹੀ  ਕਿ  ਛੁ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਰੰ  ਤ  ਰਿ  ਏ  ਕੋ  ਸੋ  ਇ  ਆ  ਪੇ  ਬੀ  ਨਾ  ਆ  ਪੇ  ਦਾ  ਨਾ  ਗ  ਹਿ  ਰ  ਗੰ  ਭੀ  ਰੁ  ਗ  ਹੀ  ਰੁ  ਸੁ  ਜਾ  ਨਾ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਪ  ਰ  ਮੇ  ਸੁ  ਰ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਬ  ਖ  ਸੰ  ਦ  ਸਾ  ਧ  ਤੇ  ਰੇ  ਕੀ  ਚ  ਰ  ਨੀ  ਪਾ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਇ  ਹੁ  ਅ  ਨ  ਰਾ  ਉ  ਮ  ਨ  ਸਾ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਸ  ਰ  ਨਾ  ਜੋ  ਗ  ਜੋ  ਕ  ਰਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਸੋ  ਈ  ਹੋ  ਗੁ  ਹ  ਰ  ਨ  ਭ  ਰ  ਨ  ਜਾ  ਕਾ  ਨੇ  ਤ ਰ ਫੋ  ਰੁ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਮੰ  ਤ ਰੁ ਨ  ਜਾ  ਨੈ  ਹੋ  ਰੁ  ਅ  ਨ  ਦ  ਰੂ  ਪ  ਮੰ  ਗ  ਲ  ਸ  ਦ  ਜਾ  ਕੈ  ਸ  ਰ  ਬ  ਥੋ  ਕ  ਸੁ  ਨੀ  ਅ  ਹਿ  ਘ  ਰਿ  ਤਾ  ਕੈ  ਰਾ  ਜ  ਮ  ਹਿ  ਰਾ  ਜੁ  ਜੋ  ਗ  ਮ  ਹਿ  ਜੋ  ਗੀ  ਤ  ਪ  ਮ  ਹਿ  ਤ  ਪੀ  ਸ  ਰੁ  ਗ ਰਿ  ਹ  ਸ  ਤ  ਮ  ਹਿ  ਭੋ  ਗੀ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਭ  ਗ  ਤ  ਹ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਕਾ  ਕਿ  ਨੈ  ਅੰ  ਤੁ  ਨ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਜਾ  ਕੀ  ਲੀ  ਲਾ  ਕੀ  ਮਿ  ਤਿ  ਨਾ  ਹਿ  ਸ  ਗ  ਲ  ਦੇ  ਵ  ਹਾ  ਰੇ  ਅ  ਵ  ਗਾ  ਹਿ  ਪਿ  ਤਾ  ਕਾ  ਜ  ਨ  ਮੁ  ਕਿ  ਜਾ  ਨੈ  ਪੂ  ਤੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਪ  ਰੋ  ਈ  ਅ  ਪੁ  ਨੈ  ਸੂ  ਤਿ  ਸੁ  ਮ  ਤਿ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਜਿ  ਨ  ਦੇ  ਇ  ਜ  ਨ  ਦਾ  ਸ  ਨਾ  ਮੁ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਹਿ  ਸੇ  ਇ  ਤਿ  ਹੁ  ਗੁ  ਣ  ਮ  ਹਿ  ਜਾ  ਕ  ਉ  ਭ  ਰ  ਮਾ  ਏ  ਜ  ਨ  ਮਿ  ਮ  ਰੈ  ਫਿ  ਰਿ  ਆ  ਵੈ  ਜਾ  ਏ  ਊ  ਚ  ਨੀ  ਚ  ਤਿ  ਸ  ਕੇ  ਅ  ਸ  ਥਾ  ਨ  ਜੈ ਸਾ  ਜ  ਨਾ  ਵੈ  ਤੈ  ਸਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਨ  ਨਾ  ਨਾ  ਰੂ  ਪ  ਨਾ  ਨਾ  ਜਾ  ਕੇ  ਰੰ  ਗ  ਨਾ  ਨਾ  ਭੇ  ਖ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਇ  ਕ  ਰੰ  ਗ  ਨਾ  ਨਾ  ਬਿ  ਧਿ  ਕੀ  ਨੋ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰੁ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਏ  ਕੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨਾ  ਚ  ਲਿ  ਤ  ਕ  ਰੇ  ਖਿ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਪੂ  ਰਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਪੂ  ਰ  ਨੁ  ਸ  ਭ  ਠਾ  ਇ  ਨਾ  ਨਾ  ਬਿ  ਧਿ  ਕ  ਰਿ  ਬ  ਨ  ਤ  ਬ  ਨਾ  ਈ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਆ  ਪੇ  ਪਾ  ਈ  ਸ  ਭ  ਘ  ਟ  ਤਿ  ਸ  ਕੇ  ਸ  ਭ  ਤਿ  ਸ  ਕੇ  ਠਾ  ਉ  ਜ  ਪਿ  ਜ  ਪਿ  ਜੀ  ਵੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਉ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਸ  ਗ  ਲੇ  ਜੰ  ਤ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਖੰ  ਡ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੰ  ਡ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਬੇ  ਦ  ਪੁ  ਰਾ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਸੁ  ਨ  ਨ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਧਿ  ਆ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਆ  ਗਾ  ਸ  ਪਾ  ਤਾ  ਲ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਸ  ਗ  ਲ  ਆ  ਕਾ  ਰ  ਨਾ  ਮ  ਕੇ  ਧਾ  ਰੇ  ਪੁ  ਰੀ  ਆ  ਸ  ਭ  ਭ  ਵ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਉ  ਧ  ਰੇ  ਸੁ  ਨਿ  ਸ ਰ  ਵ  ਨ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਆ  ਪ  ਨੈ  ਨਾ  ਮਿ  ਲਾ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਚ  ਉ  ਥੇ  ਪ  ਦ  ਮ  ਹਿ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਏ  ਰੂ  ਪੁ  ਸ  ਤਿ  ਜਾ  ਕਾ  ਸ  ਤਿ  ਅ  ਸ  ਥਾ  ਨੁ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਸ  ਤਿ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਪ  ਰ  ਧਾ  ਨੁ  ਕ  ਰ  ਤੂ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਜਾ  ਕੀ  ਬਾ  ਣੀ  ਸ  ਤਿ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਸ  ਭ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਣੀ  ਸ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਮੁ  ਜਾ  ਕੀ  ਰ  ਚ  ਨਾ  ਸ  ਤਿ  ਮੂ  ਲੁ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਉ  ਤ  ਪ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਣੀ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲੀ  ਜਿ  ਸ  ਹਿ  ਬੁ  ਝਾ  ਏ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਸ  ਭ  ਭ  ਲੀ  ਸ  ਤਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਸੁ  ਖ  ਦਾ  ਈ  ਬਿ  ਸ ਵਾ  ਸੁ  ਸ  ਤਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਤੇ  ਪਾ  ਈ  ਸ  ਤਿ  ਬ  ਚ  ਨ  ਸਾ  ਧੂ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸ  ਸ  ਤਿ  ਤੇ  ਜ  ਨ  ਜਾ  ਕੈ  ਰਿ  ਦੈ  ਪ ਰ  ਵੇ  ਸ  ਸ  ਤਿ  ਨਿ  ਰ  ਤਿ  ਬੂ  ਝੈ  ਜੇ  ਕੋ  ਇ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਤਾ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਤਿ  ਕੀ  ਆ  ਸ  ਭੁ  ਸ  ਤਿ  ਆ  ਪੇ  ਜਾ  ਨੈ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਮਿ  ਤਿ  ਗ  ਤਿ  ਜਿ  ਸ  ਕੀ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਸੁ  ਕ  ਰ  ਣੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਅ  ਵ  ਰ  ਨ  ਬੂ  ਝਿ  ਕ  ਰ  ਤ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਕ  ਰ  ਤੇ  ਕੀ  ਮਿ  ਤਿ  ਨ  ਜਾ  ਨੈ  ਕੀ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਸੋ  ਵ  ਰ  ਤੀ  ਆ  ਬਿ  ਸ  ਮ  ਨ  ਬਿ  ਸ  ਮ  ਭ  ਏ  ਬਿ  ਸ  ਮਾ  ਦ  ਜਿ  ਨਿ  ਬੂ  ਝਿ  ਆ  ਤਿ  ਸੁ  ਆ  ਇ  ਆ  ਸ ਵਾ  ਦ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੈ  ਰੰ  ਗਿ  ਰਾ  ਚਿ  ਜ  ਨ  ਰ  ਹੇ  ਗੁ  ਰ  ਕੈ  ਬ  ਚ  ਨਿ  ਪ  ਦਾ  ਰ  ਥ  ਲ  ਹੇ  ਓ  ਇ  ਦਾ  ਤੇ  ਦੁ  ਖ  ਕਾ  ਟ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਜਾ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਤ  ਰੈ  ਸੰ  ਸਾ  ਰ  ਜ  ਨ  ਕਾ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਸੋ  ਵ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਏ  ਕ  ਲਿ  ਵ  ਲਾ  ਗੀ  ਗੁ  ਨ  ਗੋ  ਬਿ  ਦ  ਕੀ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਜ  ਨੁ  ਗਾ  ਵੈ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਫ  ਲੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਆ  ਦਿ  ਸ  ਚੁ  ਜੁ  ਗਾ  ਦਿ  ਸ  ਚੁ  ਹੈ  ਭਿ  ਸ  ਚੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹੋ  ਸੀ  ਭਿ  ਸ  ਚੁ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਚ  ਰ  ਨ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਪ  ਰ  ਸ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਪੂ  ਜਾ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਸੇ  ਵ  ਦਾ  ਰ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਪੇ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਨਾ  ਮੁ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਭ  ਧਾ  ਰੀ  ਆ  ਪੇ  ਗੁ  ਣ  ਆ  ਪੇ  ਗੁ  ਣ  ਕਾ  ਰੀ  ਸ  ਬ  ਦੁ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਬ  ਕ  ਤਾ  ਸੁ  ਰ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਜ  ਸੁ  ਸੁ  ਨ  ਤਾ  ਬੁ  ਝ  ਨ  ਹਾ  ਰ  ਕ  ਉ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਭ  ਹੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਤਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਸ  ਤਿ  ਸ  ਰੂ  ਪੁ  ਰਿ  ਦੈ  ਜਿ  ਨਿ  ਮਾ  ਨਿ  ਆ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਤਿ  ਨਿ  ਮੂ  ਲੁ  ਪ  ਛਾ  ਨਿ  ਆ  ਜਾ  ਕੈ  ਰਿ  ਦੈ  ਬਿ  ਸ ਵਾ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਆ  ਇ  ਆ  ਤ  ਤੁ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਪ ਰ ਗ  ਟਾ  ਇ  ਆ  ਭੈ  ਤੇ  ਨਿ  ਰ  ਭ  ਉ  ਹੋ  ਇ  ਬ  ਸਾ  ਨਾ  ਜਿ  ਸ  ਤੇ  ਉ  ਪ  ਜਿ  ਆ  ਤਿ  ਸੁ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਨਾ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਮਾ  ਹਿ  ਲੇ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਗ  ਡਾ  ਈ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਭਿੰ  ਨ  ਨ  ਕ  ਹ  ਨਾ  ਜਾ  ਈ  ਬੂ  ਝੈ  ਬੂ  ਝ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਬਿ  ਬੇ  ਕ  ਨਾ  ਰਾ  ਇ  ਨ  ਮਿ  ਲੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਏ  ਕ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕਾ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕਾ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਸ  ਦਾ  ਪੂ  ਜਾ  ਰੀ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਪ  ਰ  ਤੀ  ਤਿ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਰੀ  ਤਿ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਕ  ਉ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਨਾ  ਮ  ਕੈ  ਰੰ  ਗਿ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਪਾ  ਲ  ਨ  ਹਾ  ਰਾ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਰਾ  ਖੈ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰਾ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਦ  ਇ  ਆ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਧਾ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਸ  ਮਾ  ਰੈ  ਅ  ਪੁ  ਨੇ  ਜ  ਨ  ਕਾ  ਪ  ਰ  ਦਾ  ਢਾ  ਕੈ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਸ  ਰ  ਪ  ਰ  ਰਾ  ਖੈ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਦਾ  ਸ  ਕ  ਉ  ਦੇ  ਇ  ਵ  ਡਾ  ਈ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਾ  ਈ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਆ  ਪਿ  ਪ  ਤਿ  ਰਾ  ਖੈ  ਤਾ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਮਿ  ਤਿ  ਕੋ  ਇ  ਨ  ਲਾ  ਖੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਕੋ  ਨ  ਪ  ਹੂ  ਚੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਊ  ਚ  ਤੇ  ਊ  ਚੇ  ਜੋ  ਪ ਰ ਭਿ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਸੇ  ਵਾ  ਲਾ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਦ  ਹ  ਦਿ  ਸਿ  ਪ ਰ ਗ  ਟਾ  ਇ  ਆ  ਨੀ  ਕੀ  ਕੀ  ਰੀ  ਮ  ਹਿ  ਕ  ਲ  ਰਾ  ਖੈ  ਭ  ਸ  ਮ  ਕ  ਰੈ  ਲ  ਸ  ਕ  ਰ  ਕੋ  ਟਿ  ਲਾ  ਖੈ  ਜਿ  ਸ  ਕਾ  ਸਾ  ਸੁ  ਨ  ਕਾ  ਢ ਤ  ਆ  ਪਿ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਰਾ  ਖ  ਤ  ਦੇ  ਕ  ਰਿ  ਹਾ  ਥ  ਮਾ  ਨ  ਸ  ਜ  ਤ  ਨ  ਕ  ਰ  ਤ  ਬ  ਹੁ  ਭਾ  ਤਿ  ਤਿ  ਸ  ਕੇ  ਕ  ਰ  ਤ  ਬ  ਬਿ  ਰ  ਥੇ  ਜਾ  ਤਿ  ਮਾ  ਰੈ  ਨ  ਰਾ  ਖੈ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਜੀ  ਆ  ਕਾ  ਰਾ  ਖਾ  ਸੋ  ਇ  ਕਾ  ਹੇ  ਸੋ  ਚ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਰੇ  ਪ ਰਾ  ਣੀ  ਜ  ਪਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ ਰ  ਭ  ਅ  ਲ  ਖ  ਵਿ  ਡਾ  ਣੀ  ਬਾ  ਰੰ  ਬਾ  ਰ  ਬਾ  ਰ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਜ  ਪੀ  ਐ  ਪੀ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਇ  ਹੁ  ਮ  ਨੁ  ਤ  ਨੁ  ਧ ਰ  ਪੀ  ਐ  ਨਾ  ਮ  ਰ  ਤ  ਨੁ  ਜਿ  ਨਿ  ਗੁ  ਰ  ਮੁ  ਖਿ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਤਿ  ਸੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਅ  ਵ  ਰੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਇ  ਆ  ਨਾ  ਮੁ  ਧ  ਨੁ  ਨਾ  ਮੋ  ਰੂ  ਪੁ  ਰੰ  ਗੁ  ਨਾ  ਮੋ  ਸੁ  ਖੁ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਕਾ  ਸੰ  ਗੁ  ਨਾ  ਮ  ਰ  ਸਿ  ਜੋ  ਜ  ਨ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਾ  ਨੇ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਹਿ  ਨਾ  ਮਿ  ਸ  ਮਾ  ਨੇ  ਊ  ਠ  ਤ  ਬੈ  ਠ  ਤ  ਸੋ  ਵ  ਤ  ਨਾ  ਮ  ਕ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਸ  ਦ  ਕਾ  ਮ  ਬੋ  ਲ  ਹੁ  ਜ  ਸੁ  ਜਿ  ਹ  ਬਾ  ਦਿ  ਨੁ  ਰਾ  ਤਿ  ਪ ਰ ਭਿ  ਅ  ਪ  ਨੈ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਨੀ  ਦਾ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਆ  ਤ  ਮ  ਕੈ  ਚਾ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਸਿ  ਉ  ਰ  ਹ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਜੋ  ਹੋ  ਆ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਸੋ  ਜਾ  ਨੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਕਾ  ਹੁ  ਕ  ਮੁ  ਪ  ਛਾ  ਨੈ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਮ  ਹਿ  ਮਾ  ਕ  ਉ  ਨ  ਬ  ਖਾ  ਨ  ਉ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਗੁ  ਨੁ  ਕ  ਹਿ  ਏ  ਕ  ਨ  ਜਾ  ਨ  ਉ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਬ  ਸ  ਹਿ  ਹ  ਜੂ  ਰੇ  ਕ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੇ  ਈ  ਜ  ਨ  ਪੂ  ਰੇ  ਮ  ਨ  ਮੇ  ਰੇ  ਤਿ  ਨ  ਕੀ  ਓ  ਟ  ਲੇ  ਹਿ  ਮ  ਨੁ  ਤ  ਨੁ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਤਿ  ਨ  ਜ  ਨ  ਦੇ  ਹਿ  ਜਿ  ਨਿ  ਜ  ਨਿ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਪ ਰ ਭੂ  ਪ  ਛਾ  ਤਾ  ਸੋ  ਜ  ਨੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਥੋ  ਕ  ਕਾ  ਦਾ  ਤਾ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸੁ  ਖ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਕੈ  ਦ  ਰ  ਸਿ  ਸ  ਭ  ਪਾ  ਪ  ਮਿ  ਟਾ  ਵ  ਹਿ  ਅ  ਵ  ਰ  ਸਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਛਾ  ਡੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕੀ  ਤੂ  ਸੇ  ਵਾ  ਲਾ  ਗੁ  ਆ  ਵ  ਨੁ  ਜਾ  ਨੁ  ਨ  ਹੋ  ਵੀ  ਤੇ  ਰਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕੇ  ਪੂ  ਜ  ਹੁ  ਸ  ਦ  ਪੈ  ਰਾ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸ  ਤਿ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਜਿ  ਨਿ  ਜਾ  ਨਿ  ਆ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਨਾ  ਉ  ਤਿ  ਸ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਸਿ  ਖੁ  ਉ  ਧ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਸਿ  ਖ  ਕੀ  ਕ  ਰੈ  ਪ ਰ ਤਿ  ਪਾ  ਲ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਗੁ  ਰੁ  ਸ  ਦਾ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਸਿ  ਖ  ਕੀ  ਗੁ  ਰੁ  ਦੁ  ਰ  ਮ  ਤਿ  ਮ  ਲੁ  ਹਿ  ਰੈ  ਗੁ  ਰ  ਬ  ਚ  ਨੀ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਉ  ਚ  ਰੈ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਸਿ  ਖ  ਕੇ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਕਾ  ਟੈ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਸਿ  ਖੁ  ਬਿ  ਕਾ  ਰ  ਤੇ  ਹਾ  ਟੈ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਸਿ  ਖ  ਕ  ਉ  ਨਾ  ਮ  ਧ  ਨੁ  ਦੇ  ਇ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਸਿ  ਖੁ  ਵ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਹੇ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਸਿ  ਖ  ਕਾ  ਹ  ਲ  ਤੁ  ਪ  ਲ  ਤੁ  ਸ  ਵਾ  ਰੈ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਸਿ  ਖ  ਕ  ਉ  ਜੀ  ਅ  ਨਾ  ਲਿ  ਸ  ਮਾ  ਰੈ  ਗੁ  ਰ  ਕੈ  ਗ ਰਿ  ਹਿ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਜੋ  ਰ  ਹੈ  ਗੁ  ਰ  ਕੀ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਸ  ਹੈ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਕ  ਰਿ  ਕ  ਛੁ  ਨ  ਜ  ਨਾ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਰਿ  ਦੈ  ਸ  ਦ  ਧਿ  ਆ  ਵੈ  ਮ  ਨੁ  ਬੇ  ਚੈ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਕੈ  ਪਾ  ਸਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੇ  ਕਾ  ਰ  ਜ  ਰਾ  ਸਿ  ਸੇ  ਵਾ  ਕ  ਰ  ਤ  ਹੋ  ਇ  ਨਿ  ਹ  ਕਾ  ਮੀ  ਤਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਹੋ  ਤ  ਪ  ਰਾ  ਪ  ਤਿ  ਸੁ  ਆ  ਮੀ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਜਿ  ਸੁ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰੇ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਗੁ  ਰ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਲੇ  ਇ  ਬੀ  ਸ  ਬਿ  ਸ  ਵੇ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਮ  ਨੁ  ਮਾ  ਨੈ  ਸੋ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਪ  ਰ  ਮੇ  ਸੁ  ਰ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਜਾ  ਨੈ  ਸੋ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਰਿ  ਦੈ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਉ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਬਾ  ਰ  ਗੁ  ਰ  ਕ  ਉ  ਬ  ਲਿ  ਜਾ  ਉ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਜੀ  ਅ  ਕਾ  ਦਾ  ਤਾ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਰੰ  ਗਿ  ਰਾ  ਤਾ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਮ  ਹਿ  ਜ  ਨੁ  ਜ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਏ  ਕ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਨ  ਹੀ  ਕ  ਛੁ  ਭ  ਰ  ਮੁ  ਸ  ਹ  ਸ  ਸਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਲ  ਇ  ਆ  ਨ  ਜਾ  ਈ  ਐ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਐ  ਸਾ  ਗੁ  ਰੁ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਸ  ਫ  ਲ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਪੇ  ਖ  ਤ  ਪੁ  ਨੀ  ਤ  ਪ  ਰ  ਸ  ਤ  ਚ  ਰ  ਨ  ਗ  ਤਿ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਰੀ  ਤਿ  ਭੇ  ਟ  ਤ  ਸੰ  ਗਿ  ਰਾ  ਮ  ਗੁ  ਨ  ਰ  ਵੇ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਕੀ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਗ  ਵੇ  ਸੁ  ਨਿ  ਕ  ਰਿ  ਬ  ਚ  ਨ  ਕ  ਰ  ਨ  ਆ  ਘਾ  ਨੇ  ਮ  ਨਿ  ਸੰ  ਤੋ  ਖੁ  ਆ  ਤ  ਮ  ਪ  ਤੀ  ਆ  ਨੇ  ਪੂ  ਰਾ  ਗੁ  ਰੁ  ਅ  ਖ ਯ  ਓ  ਜਾ  ਕਾ  ਮੰ  ਤ ਰ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਪੇ  ਖੈ  ਹੋ  ਇ  ਸੰ  ਤ  ਗੁ  ਣ  ਬਿ  ਅੰ  ਤ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਨ  ਹੀ  ਪਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਲ  ਏ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਜਿ  ਹ  ਬਾ  ਏ  ਕ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਅ  ਨੇ  ਕ  ਸ  ਤਿ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਬਿ  ਬੇ  ਕ  ਕਾ  ਹੂ  ਬੋ  ਲ  ਨ  ਪ  ਹੁ  ਚ  ਤ  ਪ ਰਾ ਨੀ  ਅ  ਗ  ਮ  ਅ  ਗੋ  ਚ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਨਿ  ਰ  ਬਾ  ਨੀ  ਨਿ  ਰਾ  ਹਾ  ਰ  ਨਿ  ਰ  ਵੈ  ਰ  ਸੁ  ਖ  ਦਾ  ਈ  ਤਾ  ਕੀ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਕਿ  ਨੈ  ਨ  ਪਾ  ਈ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਭ  ਗ  ਤ  ਬੰ  ਦ  ਨ  ਨਿ  ਤ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਮ  ਲ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹਿ  ਸ  ਦ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰੀ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਸੁ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਐ  ਸਾ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਜ  ਪ  ਨੇ  ਇ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਰ  ਸੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਜ  ਨੁ  ਕੋ  ਇ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਪੀ  ਵੈ  ਅ  ਮ  ਰੁ  ਸੋ  ਹੋ  ਇ  ਉ  ਸੁ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਕਾ  ਨਾ  ਹੀ  ਕ  ਦੇ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਪ ਰ ਗ  ਟੇ  ਗੁ  ਨ  ਤਾ  ਸ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਹ  ਰਿ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਲੇ  ਇ  ਸ  ਚੁ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੁ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਦੇ  ਇ  ਮੋ  ਹ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਲੇ  ਪੁ  ਮ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਰਾ  ਖੈ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਏ  ਕੁ  ਅੰ  ਧ  ਕਾ  ਰ  ਦੀ  ਪ  ਕ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਭ  ਰ  ਮ  ਮੋ  ਹ  ਦੁ  ਖ  ਤ  ਹ  ਤੇ  ਨਾ  ਸੇ  ਤ  ਪ  ਤਿ  ਮਾ  ਹਿ  ਠਾ  ਢਿ  ਵ  ਰ  ਤਾ  ਈ  ਅ  ਨ  ਦੁ  ਭ  ਇ  ਆ  ਦੁ  ਖ  ਨਾ  ਠੇ  ਭਾ  ਈ  ਜ  ਨ  ਮ  ਮ  ਰ  ਨ  ਕੇ  ਮਿ  ਟੇ  ਅੰ  ਦੇ  ਸੇ  ਸਾ  ਧੂ  ਕੇ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੇ  ਭ  ਉ  ਚੂ  ਕਾ  ਨਿ  ਰ  ਭ  ਉ  ਹੋ  ਇ  ਬ  ਸੇ  ਸ  ਗ  ਲ  ਬਿ  ਆ  ਧਿ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਖੈ  ਨ  ਸੇ  ਜਿ  ਸ  ਕਾ  ਸਾ  ਤਿ  ਨਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਧਾ  ਰੀ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਜ  ਪਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਮੁ  ਰਾ  ਰੀ  ਥਿ  ਤਿ  ਪਾ  ਈ  ਚੂ  ਕੇ  ਭ ਰ  ਮ  ਗ  ਵ  ਨ  ਸੁ  ਨਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਜ  ਸੁ  ਸ ਰ  ਵ  ਨ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨੁ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਰ  ਗੁ  ਨੁ  ਭੀ  ਓ  ਹੀ  ਕ  ਲਾ  ਧਾ  ਰਿ  ਜਿ  ਨਿ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਮੋ  ਹੀ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਚ  ਰਿ  ਤ  ਪ ਰ ਭਿ  ਆ  ਪਿ  ਬ  ਨਾ  ਏ  ਅ  ਪੁ  ਨੀ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਆ  ਪੇ  ਪਾ  ਏ  ਹ  ਰਿ  ਬਿ  ਨੁ  ਦੂ  ਜਾ  ਨਾ  ਹੀ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਰੰ  ਤ  ਰਿ  ਏ  ਕੋ  ਸੋ  ਇ  ਓ  ਤਿ  ਪੋ  ਤਿ  ਰ  ਵਿ  ਆ  ਰੂ  ਪ  ਰੰ  ਗ  ਭ  ਏ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗ  ਰ  ਚਿ  ਰ  ਚ  ਨਾ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਕ  ਲ  ਧਾ  ਰੀ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਬਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰੀ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸਾ  ਥਿ  ਨ  ਚਾ  ਲੈ  ਬਿ  ਨੁ  ਭ  ਜ  ਨ  ਬਿ  ਖਿ  ਆ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਛਾ  ਰੁ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਕ  ਮਾ  ਵ  ਨਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਹੁ  ਧ  ਨੁ  ਸਾ  ਰੁ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਮਿ  ਲਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਏ  ਕੁ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਆ  ਧਾ  ਰੁ  ਅ  ਵ  ਰਿ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਸ  ਭਿ  ਮੀ  ਤ  ਬਿ  ਸਾ  ਰ  ਹੁ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਮ  ਲ  ਰਿ  ਦ  ਮ  ਹਿ  ਉ  ਰਿ  ਧਾ  ਰ  ਹੁ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕਾ  ਰ  ਨ  ਸੋ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸ  ਮ  ਰ  ਥੁ  ਦ ਰਿ  ੜੁ  ਕ  ਰਿ  ਗ  ਹ  ਹੁ  ਨਾ  ਮੁ  ਹ  ਰਿ  ਵ  ਥੁ  ਇ  ਹੁ  ਧ  ਨੁ  ਸੰ  ਚ  ਹੁ  ਹੋ  ਵ  ਹੁ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕਾ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਮੰ  ਤ  ਏ  ਕ  ਆ  ਸ  ਰਾ  ਖ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਰ  ਬ  ਰੋ  ਗ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਮਿ  ਟਿ  ਜਾ  ਹਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਧ  ਨ  ਕ  ਉ  ਚਾ  ਰਿ  ਕੁੰ  ਟ  ਉ  ਠਿ  ਧਾ  ਵ  ਹਿ  ਸੋ  ਧ  ਨੁ  ਹ  ਰਿ  ਸੇ  ਵਾ  ਤੇ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਸੁ  ਖ  ਕ  ਉ  ਨਿ  ਤ  ਬਾ  ਛ  ਹਿ  ਮੀ  ਤ  ਸੋ  ਸੁ  ਖੁ  ਸਾ  ਧੂ  ਸੰ  ਗਿ  ਪ  ਰੀ  ਤਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਸੋ  ਭਾ  ਕ  ਉ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਭ  ਲੀ  ਕ  ਰ  ਨੀ  ਸਾ  ਸੋ  ਭਾ  ਭ  ਜੁ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਸ  ਰ  ਨੀ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਉ  ਪਾ  ਵੀ  ਰੋ  ਗੁ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਰੋ  ਗੁ  ਮਿ  ਟੈ  ਹ  ਰਿ  ਅ  ਵ  ਖ  ਧੁ  ਲਾ  ਇ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਨਿ  ਧਾ  ਨੁ  ਜ  ਪਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹਿ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨੁ  ਮ  ਨੁ  ਪ  ਰ  ਬੋ  ਧ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਕੈ  ਨਾ  ਇ  ਦ  ਹ  ਦਿ  ਸਿ  ਧਾ  ਵ  ਤ  ਆ  ਵੈ  ਠਾ  ਇ  ਤਾ  ਕ  ਉ  ਬਿ  ਘ  ਨੁ  ਨ  ਲਾ  ਗੈ  ਕੋ  ਇ  ਜਾ  ਕੈ  ਰਿ  ਦੈ  ਬ  ਸੈ  ਹ  ਰਿ  ਸੋ  ਇ  ਕ  ਲਿ  ਤਾ  ਤੀ  ਠਾਂ  ਢਾ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਉ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸ  ਦਾ  ਸੁ  ਖ  ਪਾ  ਉ  ਭ  ਉ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਸ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਭਾ  ਇ  ਆ  ਤ  ਮ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸ  ਤਿ  ਤੁ  ਘ  ਰਿ  ਜਾ  ਇ  ਬ  ਸੈ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਕ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕਾ  ਟੀ  ਜ  ਮ  ਫਾ  ਸੀ  ਤ  ਤੁ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਕ  ਹੈ  ਜ  ਨੁ  ਸਾ  ਚਾ  ਜ  ਨ  ਮਿ  ਮ  ਰੈ  ਸੋ  ਕਾ  ਚੋ  ਕਾ  ਚਾ  ਆ  ਵਾ  ਗ  ਵ  ਨੁ  ਮਿ  ਟੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਸੇ  ਵ  ਆ  ਪੁ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਗੁ  ਰ  ਦੇ  ਵ  ਇ  ਉ  ਰ  ਤ  ਨ  ਜ  ਨ  ਮ  ਕਾ  ਹੋ  ਇ  ਉ  ਧਾ  ਰੁ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਪ ਰਾ ਨ  ਆ  ਧਾ  ਰੁ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਉ  ਪਾ  ਵ  ਨ  ਛੂ  ਟ  ਨ  ਹਾ  ਰੇ  ਸਿੰ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਸਾ  ਸ  ਤ  ਬੇ  ਦ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੇ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਮ  ਨੁ  ਲਾ  ਇ  ਮ  ਨਿ  ਬੰ  ਛ  ਤ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਫ  ਲ  ਪਾ  ਇ  ਸੰ  ਗਿ  ਨ  ਚਾ  ਲ  ਸਿ  ਤੇ  ਰੈ  ਧ  ਨਾ  ਤੂੰ  ਕਿ  ਆ  ਲ  ਪ  ਟਾ  ਵ  ਹਿ  ਮੂ  ਰ  ਖ  ਮ  ਨਾ  ਸੁ  ਤ  ਮੀ  ਤ  ਕੁ  ਟੰ  ਬ  ਅ  ਰੁ  ਬ  ਨਿ  ਤਾ  ਇ  ਨ  ਤੇ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਤੁ  ਮ  ਕ  ਵ  ਨ  ਸ  ਨਾ  ਥਾ  ਰਾ  ਜ  ਰੰ  ਗ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰ  ਇ  ਨ  ਤੇ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕ  ਵ  ਨ  ਛੁ  ਟ  ਕਾ  ਰ  ਅ  ਸੁ  ਹ  ਸ  ਤੀ  ਰ  ਥ  ਅ  ਸ  ਵਾ  ਰੀ  ਝੂ  ਠਾ  ਡੰ  ਫੁ  ਝੂ  ਠੁ  ਪਾ  ਸਾ  ਰੀ  ਜਿ  ਨਿ  ਦੀ  ਏ  ਤਿ  ਸੁ  ਬੁ  ਝੈ  ਨ  ਬਿ  ਗਾ  ਨਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਬਿ  ਸਾ  ਰਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ  ਛੁ  ਤਾ  ਨਾ  ਗੁ  ਰ  ਕੀ  ਮ  ਤਿ  ਤੂੰ  ਲੇ  ਹਿ  ਇ  ਆ  ਨੇ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਬਿ  ਨਾ  ਬ  ਹੁ  ਡੂ  ਬੇ  ਸਿ  ਆ  ਨੇ  ਹ  ਰਿ  ਕੀ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮੀ  ਤ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਹੋ  ਇ  ਤੁ  ਮ  ਵਾ  ਰੋ  ਚੀ  ਤ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਮ  ਲ  ਰਾ  ਖ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਜ  ਨ  ਮ  ਜ  ਨ  ਮ  ਕੇ  ਕਿ  ਲ  ਬਿ  ਖ  ਜਾ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਅ  ਵ  ਰਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਸੁ  ਨ  ਤ  ਕ  ਹ  ਤ  ਰ  ਹ  ਤ  ਗ  ਤਿ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਸਾ  ਰ  ਭੂ  ਤ  ਸ  ਤਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੋ  ਨਾ  ਉ  ਸ  ਹ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਵ  ਤ  ਤੇ  ਰੀ  ਉ  ਤ  ਰ  ਸਿ  ਮੈ  ਲੁ  ਬਿ  ਨ  ਸਿ  ਜਾ  ਇ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਬਿ  ਖੁ  ਫੈ  ਲੁ  ਹੋ  ਹਿ  ਅ  ਚਿੰ  ਤੁ  ਬ  ਸੈ  ਸੁ  ਖ  ਨਾ  ਲਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਗ ਰਾ  ਸਿ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸ  ਮਾ  ਲਿ  ਛਾ  ਡਿ  ਸਿ  ਆ  ਨ  ਪ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਮ  ਨਾ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਪਾ  ਵ  ਹਿ  ਸ  ਚੁ  ਧ  ਨਾ  ਹ  ਰਿ  ਪੂੰ  ਜੀ  ਸੰ  ਚਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਬਿ  ਉ  ਹਾ  ਰੁ  ਈ  ਹਾ  ਸੁ  ਖੁ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਜੈ ਕਾ  ਰੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨਿ  ਰੰ  ਤ  ਰਿ  ਏ  ਕੋ  ਦੇ  ਖੁ  ਕ  ਹੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਸ  ਤ  ਕਿ  ਲੇ  ਖੁ  ਏ  ਕੋ  ਜ  ਪਿ  ਏ  ਕੋ  ਸਾ  ਲਾ  ਹਿ  ਏ  ਕੁ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਏ  ਕੋ  ਮ  ਨ  ਆ  ਹਿ  ਏ  ਕ  ਸ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਅ  ਨੰ  ਤ  ਮ  ਨਿ  ਤ  ਨਿ  ਜਾ  ਪਿ  ਏ  ਕ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਏ  ਕੋ  ਏ  ਕੁ  ਏ  ਕੁ  ਹ  ਰਿ  ਆ  ਪਿ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਪੂ  ਰਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਬਿ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰ  ਏ  ਕ  ਤੇ  ਭ  ਏ  ਏ  ਕੁ  ਅ  ਰਾ  ਧਿ  ਪ  ਰਾ  ਛ  ਤ  ਗ  ਏ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਏ  ਕੁ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਰਾ  ਤਾ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਕੁ  ਜਾ  ਤਾ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਫਿ  ਰ  ਤ  ਫਿ  ਰ  ਤ  ਪ ਰ  ਭ  ਆ  ਇ  ਆ  ਪ  ਰਿ  ਆ  ਤ  ਉ  ਸ  ਰ  ਨਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਬੇ  ਨ  ਤੀ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਭ  ਗ  ਤੀ  ਲਾ  ਇ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜਾ  ਚ  ਕ  ਜ  ਨੁ  ਜਾ  ਚੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਦਾ  ਨੁ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਦੇ  ਵ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸਾ  ਧ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਮਾ  ਗ  ਉ  ਧੂ  ਰਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਮੇ  ਰੀ  ਸ  ਰ  ਧਾ  ਪੂ  ਰਿ  ਸ  ਦਾ  ਸ  ਦਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਵ  ਉ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਤੁ  ਮ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਵ  ਉ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਮ  ਲ  ਸਿ  ਉ  ਲਾ  ਗੈ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਨਿ  ਤ  ਨੀ  ਤਿ  ਏ  ਕ  ਓ  ਟ  ਏ  ਕੋ  ਆ  ਧਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕੁ  ਮਾ  ਗੈ  ਨਾ  ਮੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਸਾ  ਰੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਮ  ਹਾ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਹ  ਰਿ  ਰ  ਸੁ  ਪਾ  ਵੈ  ਬਿ  ਰ  ਲਾ  ਕੋ  ਇ  ਜਿ  ਨ  ਚਾ  ਖਿ  ਆ  ਸੇ  ਜ  ਨ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਾ  ਨੇ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਨ  ਹੀ  ਡੋ  ਲਾ  ਨੇ  ਸੁ  ਭ  ਰ  ਭ  ਰੇ  ਪ ਰੇ  ਮ  ਰ  ਸ  ਰੰ  ਗਿ  ਉ  ਪ  ਜੈ  ਚਾ  ਉ  ਸਾ  ਧ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਪ  ਰੇ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਆ  ਨ  ਸ  ਭ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸ  ਅ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਲਿ  ਵ  ਲਾ  ਗਿ  ਬ  ਡ  ਭਾ  ਗੀ  ਜ  ਪਿ  ਆ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਾ  ਮਿ  ਰ  ਤੇ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਮ  ਨ  ਸਾ  ਪੂ  ਰੀ  ਭ  ਈ  ਸ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਤੇ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਮ  ਤਿ  ਲ  ਈ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਹੋ  ਇ  ਓ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲੁ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਕੀ  ਨੋ  ਸ  ਦਾ  ਨਿ  ਹਾ  ਲੁ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਕਾ  ਟਿ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਜ  ਨੁ  ਭ  ਇ  ਆ  ਜ  ਨ  ਮ  ਮ  ਰ  ਨ  ਦੂ  ਖੁ  ਭ ਰ  ਮੁ  ਗ  ਇ  ਆ  ਇ  ਛ  ਪੁ  ਨੀ  ਸ  ਰ  ਧਾ  ਸ  ਭ  ਪੂ  ਰੀ  ਰ  ਵਿ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਸ  ਦ  ਸੰ  ਗਿ  ਹ  ਜੂ  ਰੀ  ਜਿ  ਸ  ਕਾ  ਸਾ  ਤਿ  ਨਿ  ਲੀ  ਆ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਭ  ਗ  ਤੀ  ਨਾ  ਮਿ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਘਾ  ਲ  ਨ  ਭਾ  ਨੈ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਕੀ  ਆ  ਜਾ  ਨੈ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਨਿ  ਸ  ਭੁ  ਕਿ  ਛੁ  ਦੀ  ਆ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਜੀ  ਵ  ਨ  ਜੀ  ਆ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਮ  ਹਿ  ਰਾ  ਖੈ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਕੋ  ਬਿ  ਰ  ਲਾ  ਲਾ  ਖੈ  ਸੋ  ਕਿ  ਉ  ਬਿ  ਸ  ਰੈ  ਜਿ  ਬਿ  ਖੁ  ਤੇ  ਕਾ  ਢੈ  ਜ  ਨ  ਮ  ਜ  ਨ  ਮ  ਕਾ  ਟੂ  ਟਾ  ਗਾ  ਢੈ  ਗੁ  ਰਿ  ਪੂ  ਰੈ  ਤ  ਤੁ  ਇ  ਹੈ  ਬੁ  ਝਾ  ਇ  ਆ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਅ  ਪ  ਨਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜ  ਨ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਆ  ਸਾ  ਜ  ਨ  ਸੰ  ਤ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਇ  ਹੁ  ਕਾ  ਮੁ  ਆ  ਨ  ਤਿ  ਆ  ਗਿ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸੁ  ਖ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਅ  ਵ  ਰ  ਹ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਭਾ  ਇ  ਤ  ਰੀ  ਐ  ਸੰ  ਸਾ  ਰੁ  ਬਿ  ਨੁ  ਭ  ਗ  ਤੀ  ਤ  ਨੁ  ਹੋ  ਸੀ  ਛਾ  ਰੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕ  ਲਿ  ਆ  ਣ  ਸੂ  ਖ  ਨਿ  ਧਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਬੂ  ਡ  ਤ  ਜਾ  ਤ  ਪਾ  ਏ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮੁ  ਸ  ਗ  ਲ  ਦੂ  ਖ  ਕਾ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਨਾ  ਸੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਗੁ  ਨ  ਤਾ  ਸੁ  ਉ  ਪ  ਜੀ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਪ ਰੇ  ਮ  ਰ  ਸੁ  ਚਾ  ਉ  ਮ  ਨ  ਤ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਇ  ਹੀ  ਸੁ  ਆ  ਉ  ਨੇ  ਤ ਰ  ਹੁ  ਪੇ  ਖਿ  ਦ  ਰ  ਸੁ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਮ  ਨੁ  ਬਿ  ਗ  ਸੈ  ਸਾ  ਧ  ਚ  ਰ  ਨ  ਧੋ  ਇ  ਭ  ਗ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਤ  ਨਿ  ਰੰ  ਗੁ  ਬਿ  ਰ  ਲਾ  ਕੋ  ਊ  ਪਾ  ਵੈ  ਸੰ  ਗੁ  ਏ  ਕ  ਬ  ਸ  ਤੁ  ਦੀ  ਜੈ  ਕ  ਰਿ  ਮ  ਇ  ਆ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪਿ  ਲ  ਇ  ਆ  ਤਾ  ਕੀ  ਉ  ਪ  ਮਾ  ਕ  ਹੀ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਪ ਰ  ਭ  ਬ  ਖ  ਸੰ  ਦ  ਦੀ  ਨ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਵ  ਛ  ਲ  ਸ  ਦਾ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਲ  ਅ  ਨਾ  ਥ  ਨਾ  ਥ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਗੁ  ਪਾ  ਲ  ਸ  ਰ  ਬ  ਘ  ਟਾ  ਕ  ਰ  ਤ  ਪ ਰ ਤਿ  ਪਾ  ਲ  ਆ  ਦਿ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਕਾ  ਰ  ਣ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਰ  ਭ  ਗ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੇ  ਪ ਰਾ ਨ  ਅ  ਧਾ  ਰ  ਜੋ  ਜੋ  ਜ  ਪੈ  ਸੁ  ਹੋ  ਇ  ਪੁ  ਨੀ  ਤ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਭਾ  ਇ  ਲਾ  ਵੈ  ਮ  ਨ  ਹੀ  ਤ  ਹ  ਮ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨੀ  ਆ  ਰ  ਨੀ  ਚ  ਅ  ਜਾ  ਨ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੁ  ਮ  ਰੀ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਭ  ਗ  ਵਾ  ਨ  ਸ  ਰ  ਬ  ਬੈ  ਕੁੰ  ਠ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਮੋ  ਖ  ਪਾ  ਏ  ਏ  ਕ  ਨਿ  ਮ  ਖ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਏ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਰਾ  ਜ  ਭੋ  ਗ  ਬ  ਡਿ  ਆ  ਈ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਨਾ  ਮ  ਕੀ  ਕ  ਥਾ  ਮ  ਨਿ  ਭਾ  ਈ  ਬ  ਹੁ  ਭੋ  ਜ  ਨ  ਕਾ  ਪ  ਰ  ਸੰ  ਗੀ  ਤ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਜ  ਪ  ਤੀ  ਹ  ਰਿ  ਹ  ਰਿ  ਨੀ  ਤ  ਭ  ਲੀ  ਸੁ  ਕ  ਰ  ਨੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਬ  ਸੇ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਗੁ  ਰ  ਮੰ  ਤ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਪ ਰ  ਭ  ਦੇ  ਹੁ  ਨਿ  ਵਾ  ਸ  ਸ  ਰ  ਬ  ਸੂ  ਖ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਸ  ਰ  ਗੁ  ਨ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰ  ਸੁੰ  ਨ  ਸ  ਮਾ  ਧੀ  ਆ  ਪਿ  ਆ  ਪ  ਨ  ਕੀ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕਾ  ਆ  ਪੇ  ਹੀ  ਫਿ  ਰਿ  ਜਾ  ਪਿ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਜ  ਬ  ਅ  ਕਾ  ਰੁ  ਇ  ਹੁ  ਕ  ਛੁ  ਨ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟੇ  ਤਾ  ਪਾ  ਪ  ਪੁੰ  ਨ  ਤ  ਬ  ਕ  ਹ  ਤੇ  ਹੋ  ਤਾ  ਜ  ਬ  ਧਾ  ਰੀ  ਆ  ਪ  ਨ  ਸੁੰ  ਨ  ਸ  ਮਾ  ਧਿ  ਤ  ਬ  ਬੈ  ਰ  ਬਿ  ਰੋ  ਧ  ਕਿ  ਸੁ  ਸੰ  ਗਿ  ਕ  ਮਾ  ਤਿ  ਜ  ਬ  ਇ  ਸ  ਕਾ  ਬ  ਰ  ਨੁ  ਚਿ  ਹ  ਨੁ  ਨ  ਜਾ  ਪ  ਤ  ਤ  ਬ  ਹ  ਰ  ਖ  ਸੋ  ਗ  ਕ  ਹੁ  ਕਿ  ਸ  ਹਿ  ਬਿ  ਆ  ਪ  ਤ  ਜ  ਬ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪ  ਆ  ਪਿ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਤ  ਬ  ਮੋ  ਹ  ਕ  ਹਾ  ਕਿ  ਸੁ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਭ  ਰ  ਮ  ਆ  ਪ  ਨ  ਖੇ  ਲੁ  ਆ  ਪਿ  ਵ  ਰ  ਤੀ  ਜਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਨ  ਦੂ  ਜਾ  ਜ  ਬ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਧ  ਨੀ  ਤ  ਬ  ਬੰ  ਧ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਕ  ਹੁ  ਕਿ  ਸ  ਕ  ਉ  ਗ  ਨੀ  ਜ  ਬ  ਏ  ਕ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਅ  ਗ  ਮ  ਅ  ਪਾ  ਰ  ਤ  ਬ  ਨ  ਰ  ਕ  ਸੁ  ਰ  ਗ  ਕ  ਹੁ  ਕ  ਉ  ਨ  ਅ  ਉ  ਤਾ  ਰ  ਜ  ਬ  ਨਿ  ਰ  ਗੁ  ਨ  ਪ ਰ  ਭ  ਸ  ਹ  ਜ  ਸੁ  ਭਾ  ਇ  ਤ  ਬ  ਸਿ  ਵ  ਸ  ਕ  ਤਿ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕਿ  ਤੁ  ਠਾ  ਇ  ਜ  ਬ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਜੋ  ਤਿ  ਧ  ਰੈ  ਤ  ਬ  ਕ  ਵ  ਨ  ਨਿ  ਡ  ਰੁ  ਕ  ਵ  ਨ  ਕ  ਤ  ਡ  ਰੈ  ਆ  ਪ  ਨ  ਚ  ਲਿ  ਤ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਠਾ  ਕੁ  ਰ  ਅ  ਗ  ਮ  ਅ  ਪਾ  ਰ  ਅ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੀ  ਸੁ  ਖ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਸ  ਨ  ਤ  ਹ  ਜ  ਨ  ਮ  ਮ  ਰ  ਨ  ਕ  ਹੁ  ਕ  ਹਾ  ਬਿ  ਨਾ  ਸ  ਨ  ਜ  ਬ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰ  ਤਾ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਤ  ਬ  ਜ  ਮ  ਕੀ  ਤ ਰਾ  ਸ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕਿ  ਸੁ  ਹੋ  ਇ  ਜ  ਬ  ਅ  ਬਿ  ਗ  ਤ  ਅ  ਗੋ  ਚ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਏ  ਕਾ  ਤ  ਬ  ਚਿ  ਤ ਰ  ਗੁ  ਪ  ਤ  ਕਿ  ਸੁ  ਪੂ  ਛ  ਤ  ਲੇ  ਖਾ  ਜ  ਬ  ਨਾ  ਥ  ਨਿ  ਰੰ  ਜ  ਨ  ਅ  ਗੋ  ਚ  ਰ  ਅ  ਗਾ  ਧੇ  ਤ  ਬ  ਕ  ਉ  ਨ  ਛੁ  ਟੇ  ਕ  ਉ  ਨ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਬਾ  ਧੇ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪ  ਆ  ਪ  ਹੀ  ਅ  ਚ  ਰ  ਜਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਆ  ਪ  ਨ  ਰੂ  ਪ  ਆ  ਪ  ਹੀ  ਉ  ਪ  ਰ  ਜਾ  ਜ  ਹ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਪੁ  ਰ  ਖ  ਪ  ਤਿ  ਹੋ  ਤਾ  ਤ  ਹ  ਬਿ  ਨੁ  ਮੈ  ਲੁ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕਿ  ਆ  ਧੋ  ਤਾ  ਜ  ਹ  ਨਿ  ਰੰ  ਜ  ਨ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰ  ਨਿ  ਰ  ਬਾ  ਨ  ਤ  ਹ  ਕ  ਉ  ਨ  ਕ  ਉ  ਮਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਨ  ਅ  ਭਿ  ਮਾ  ਨ  ਜ  ਹ  ਸ  ਰੂ  ਪ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਜ  ਗ  ਦੀ  ਸ  ਤ  ਹ  ਛ  ਲ  ਛਿ  ਦ ਰ ਲ  ਗ  ਤ  ਕ  ਹੁ  ਕੀ  ਸ  ਜ  ਹ  ਜੋ  ਤਿ  ਸ  ਰੂ  ਪੀ  ਜੋ  ਤਿ  ਸੰ  ਗਿ  ਸ  ਮਾ  ਵੈ  ਤ  ਹ  ਕਿ  ਸ  ਹਿ  ਭੂ  ਖ  ਕ  ਵ  ਨੁ  ਤ ਰਿ ਪ  ਤਾ  ਵੈ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਕ  ਰ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਕ  ਰ  ਤੇ  ਕਾ  ਨਾ  ਹਿ  ਸੁ  ਮਾ  ਰੁ  ਜ  ਬ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਆ  ਪ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਬ  ਨਾ  ਈ  ਤ  ਬ  ਕ  ਵ  ਨ  ਮਾ  ਇ  ਬਾ  ਪ  ਮਿ  ਤ ਰ  ਸੁ  ਤ  ਭਾ  ਈ  ਜ  ਹ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕ  ਲਾ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਪ  ਰ  ਬੀ  ਨ  ਤ  ਹ  ਬੇ  ਦ  ਕ  ਤੇ  ਬ  ਕ  ਹਾ  ਕੋ  ਊ  ਚੀ  ਨ  ਜ  ਬ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪੁ  ਆ  ਪਿ  ਉ  ਰਿ  ਧਾ  ਰੈ  ਤ  ਉ  ਸ  ਗ  ਨ  ਅ  ਪ  ਸ  ਗ  ਨ  ਕ  ਹਾ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੈ  ਜ  ਹ  ਆ  ਪ  ਨ  ਊ  ਚ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪਿ  ਨੇ  ਰਾ  ਤ  ਹ  ਕ  ਉ  ਨ  ਠਾ  ਕੁ  ਰੁ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਕ  ਹੀ  ਐ  ਚੇ  ਰਾ  ਬਿ  ਸ  ਮ  ਨ  ਬਿ  ਸ  ਮ  ਰ  ਹੇ  ਬਿ  ਸ  ਮਾ  ਦ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਅ  ਪ  ਨੀ  ਗ  ਤਿ  ਜਾ  ਨ  ਹੁ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਹ  ਅ  ਛ  ਲ  ਅ  ਛੇ  ਦ  ਅ  ਭੇ  ਦ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਊ  ਹਾ  ਕਿ  ਸ  ਹਿ  ਬਿ  ਆ  ਪ  ਤ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਆ  ਦੇ  ਸੁ  ਤਿ  ਹੁ  ਗੁ  ਣ  ਕਾ  ਨਾ  ਹੀ  ਪ  ਰ  ਵੇ  ਸੁ  ਜ  ਹ  ਏ  ਕ  ਹਿ  ਏ  ਕ  ਏ  ਕ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤਾ  ਤ  ਹ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਅ  ਚਿੰ  ਤੁ  ਕਿ  ਸੁ  ਲਾ  ਗੈ  ਚਿੰ  ਤਾ  ਜ  ਹ  ਆ  ਪ  ਨ  ਆ  ਪੁ  ਆ  ਪਿ  ਪ  ਤੀ  ਆ  ਰਾ  ਤ  ਹ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਕ  ਥੈ  ਕ  ਉ  ਨੁ  ਸੁ  ਨ  ਨੈ  ਹਾ  ਰਾ  ਬ  ਹੁ  ਬੇ  ਅੰ  ਤ  ਊ  ਚ  ਤੇ  ਊ  ਚਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਆ  ਪ  ਸ  ਕ  ਉ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਪ  ਹੂ  ਚਾ  ਜ  ਹ  ਆ  ਪਿ  ਰ  ਚਿ  ਓ  ਪ  ਰ  ਪੰ  ਚੁ  ਅ  ਕਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਹੁ  ਗੁ  ਣ  ਮ  ਹਿ  ਕੀ  ਨੋ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰੁ  ਪਾ  ਪੁ  ਪੁੰ  ਨੁ  ਤ  ਹ  ਭ  ਈ  ਕ  ਹਾ  ਵ  ਤ  ਕੋ  ਊ  ਨ  ਰ  ਕ  ਕੋ  ਊ  ਸੁ  ਰ  ਗ  ਬੰ  ਛਾ  ਵ  ਤ  ਆ  ਲ  ਜਾ  ਲ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਜੰ  ਜਾ  ਲ  ਹ  ਉ  ਮੈ  ਮੋ  ਹ  ਭ  ਰ  ਮ  ਭੈ  ਭਾ  ਰ  ਦੂ  ਖ  ਸੂ  ਖ  ਮਾ  ਨ  ਅ  ਪ  ਮਾ  ਨ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਪ ਰ ਕਾ  ਰ  ਕੀ  ਓ  ਬ  ਖ  ਯਾ ਨ  ਆ  ਪ  ਨ  ਖੇ  ਲੁ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਰਿ  ਦੇ  ਖੈ  ਖੇ  ਲੁ  ਸੰ  ਕੋ  ਚੈ  ਤ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਏ  ਕੈ  ਜ  ਹ  ਅ  ਬਿ  ਗ  ਤੁ  ਭ  ਗ  ਤੁ  ਤ  ਹ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਹ  ਪ  ਸ  ਰੈ  ਪਾ  ਸਾ  ਰੁ  ਸੰ  ਤ  ਪ  ਰ  ਤਾ  ਪਿ  ਦੁ  ਹੂ  ਪਾ  ਖ  ਕਾ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਧ  ਨੀ  ਉ  ਨ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਉ  ਨ  ਹੂ  ਬ  ਨੀ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਕ  ਉ  ਤ  ਕ  ਕ  ਰੈ  ਅ  ਨ  ਦ  ਚੋ  ਜ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਰ  ਸ  ਭੋ  ਗ  ਨ  ਨਿ  ਰ  ਜੋ  ਗ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਆ  ਪ  ਨ  ਨਾ  ਇ  ਲਾ  ਵੈ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਖੇ  ਲ  ਖਿ  ਲਾ  ਵੈ  ਬੇ  ਸੁ  ਮਾ  ਰ  ਅ  ਥਾ  ਹ  ਅ  ਗ  ਨ  ਤ  ਅ  ਤੋ  ਲੈ  ਜਿ  ਉ  ਬੁ  ਲਾ  ਵ  ਹੁ  ਤਿ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦਾ  ਸ  ਬੋ  ਲੈ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਜੀ  ਅ  ਜੰ  ਤ  ਕੇ  ਠਾ  ਕੁ  ਰਾ  ਆ  ਪੇ  ਵ  ਰ  ਤ  ਣ  ਹਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਏ  ਕੋ  ਪ  ਸ  ਰਿ  ਆ  ਦੂ  ਜਾ  ਕ  ਹ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਰ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਆ  ਪਿ  ਕ  ਥੈ  ਆ  ਪਿ  ਸੁ  ਨ  ਨੈ  ਹਾ  ਰੁ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਏ  ਕੁ  ਆ  ਪਿ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰੁ  ਜਾ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਉ  ਪਾ  ਏ  ਆ  ਪ  ਨੈ  ਭਾ  ਣੈ  ਲ  ਏ  ਸ  ਮਾ  ਏ  ਤੁ  ਮ  ਤੇ  ਭਿੰ  ਨ  ਨ  ਹੀ  ਕਿ  ਛੁ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਪ  ਨ  ਸੂ  ਤਿ  ਸ  ਭੁ  ਜ  ਗ  ਤੁ  ਪ  ਰੋ  ਇ  ਜਾ  ਕ  ਉ  ਪ ਰ  ਭ  ਜੀ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਬੁ  ਝਾ  ਏ  ਸ  ਚੁ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੋ  ਈ  ਜ  ਨੁ  ਪਾ  ਏ  ਸੋ  ਸ  ਮ  ਦ  ਰ  ਸੀ  ਤ  ਤ  ਕਾ  ਬੇ  ਤਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਕਾ  ਜੇ  ਤਾ  ਜੀ  ਅ  ਜੰ  ਤ ਰ  ਸ  ਭ  ਤਾ  ਕੈ  ਹਾ  ਥ  ਦੀ  ਨ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਅ  ਨਾ  ਥ  ਕੋ  ਨਾ  ਥੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਰਾ  ਖੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਕੋ  ਇ  ਨ  ਮਾ  ਰੈ  ਸੋ  ਮੂ  ਆ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨ  ਹੁ  ਬਿ  ਸਾ  ਰੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਤ  ਜਿ  ਅ  ਵ  ਰ  ਕ  ਹਾ  ਕੋ  ਜਾ  ਇ  ਸ  ਭ  ਸਿ  ਰਿ  ਏ  ਕੁ  ਨਿ  ਰੰ  ਜ  ਨ  ਰਾ  ਇ  ਜੀ  ਅ  ਕੀ  ਜੁ  ਗ  ਤਿ  ਜਾ  ਕੈ  ਸ  ਭ  ਹਾ  ਥਿ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਜਾ  ਨ  ਹੁ  ਸਾ  ਥਿ  ਗੁ  ਨ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਬੇ  ਅੰ  ਤ  ਅ  ਪਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦਾ  ਸ  ਸ  ਦਾ  ਬ  ਲਿ  ਹਾ  ਰ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਪੂ  ਰਿ  ਰ  ਹੇ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਸ  ਭ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਲ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਕ  ਰ  ਤ  ਬ  ਜਾ  ਨੈ  ਆ  ਪਿ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਜਾ  ਮੀ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਬਿ  ਆ  ਪਿ  ਪ ਰ ਤਿ  ਪਾ  ਲੈ  ਜੀ  ਅ  ਨ  ਬ  ਹੁ  ਭਾ  ਤਿ  ਜੋ  ਜੋ  ਰ  ਚਿ  ਓ  ਸੁ  ਤਿ  ਸ  ਹਿ  ਧਿ  ਆ  ਤਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਲ  ਏ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਭ  ਗ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹਿ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਗੁ  ਣ  ਗਾ  ਇ  ਮ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬਿ  ਸ ਵਾ  ਸੁ  ਕ  ਰਿ  ਮਾ  ਨਿ  ਆ  ਕ  ਰ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਕੁ  ਜਾ  ਨਿ  ਆ  ਜ  ਨੁ  ਲਾ  ਗਾ  ਹ  ਰਿ  ਏ  ਕੈ  ਨਾ  ਇ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਆ  ਸ  ਨ  ਬਿ  ਰ  ਥੀ  ਜਾ  ਇ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕ  ਉ  ਸੇ  ਵਾ  ਬ  ਨਿ  ਆ  ਈ  ਹੁ  ਕ  ਮੁ  ਬੂ  ਝਿ  ਪ  ਰ  ਮ  ਪ  ਦੁ  ਪਾ  ਈ  ਇ  ਸ  ਤੇ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਨ  ਹੀ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਬ  ਸਿ  ਆ  ਨਿ  ਰੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਬੰ  ਧ  ਨ  ਤੋ  ਰਿ  ਭ  ਏ  ਨਿ  ਰ  ਵੈ  ਰ  ਅ  ਨ  ਦਿ  ਨੁ  ਪੂ  ਜ  ਹਿ  ਗੁ  ਰ  ਕੇ  ਪੈ  ਰ  ਇ  ਹ  ਲੋ  ਕ  ਸੁ  ਖੀ  ਏ  ਪ  ਰ  ਲੋ  ਕ  ਸੁ  ਹੇ  ਲੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਪ ਰ ਭਿ  ਆ  ਪ  ਹਿ  ਮੇ  ਲੇ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਿ  ਲਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਅ  ਨੰ  ਦ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਵ  ਹੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਪ  ਰ  ਮਾ  ਨੰ  ਦ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਤ  ਤੁ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਬੀ  ਚਾ  ਰੁ  ਦ ਰੁ  ਲ  ਭ  ਦੇ  ਹ  ਕਾ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਉ  ਧਾ  ਰੁ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਬ  ਚ  ਨ  ਹ  ਰਿ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਪ ਰਾ ਨ  ਤ  ਰ  ਨ  ਕਾ  ਇ  ਹੈ  ਸੁ  ਆ  ਉ  ਆ  ਠ  ਪ  ਹ  ਰ  ਪ ਰ  ਭ  ਪੇ  ਖ  ਹੁ  ਨੇ  ਰਾ  ਮਿ  ਟੈ  ਅ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਬਿ  ਨ  ਸੈ  ਅੰ  ਧੇ  ਰਾ  ਸੁ  ਨਿ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੁ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਬ  ਸਾ  ਵ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਇ  ਛੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਫ  ਲ  ਪਾ  ਵ  ਹੁ  ਹ  ਲ  ਤੁ  ਪ  ਲ  ਤੁ  ਦੁ  ਇ  ਲੇ  ਹੁ  ਸ  ਵਾ  ਰਿ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮੁ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਉ  ਰਿ  ਧਾ  ਰਿ  ਪੂ  ਰੇ  ਗੁ  ਰ  ਕੀ  ਪੂ  ਰੀ  ਦੀ  ਖਿ  ਆ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਬ  ਸੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਸਾ  ਚੁ  ਪ  ਰੀ  ਖਿ  ਆ  ਮ  ਨਿ  ਤ  ਨਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਹੁ  ਲਿ  ਵ  ਲਾ  ਇ  ਦੂ  ਖੁ  ਦ  ਰ  ਦੁ  ਮ  ਨ  ਤੇ  ਭ  ਉ  ਜਾ  ਇ  ਸ  ਚੁ  ਵਾ  ਪਾ  ਰੁ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਵਾ  ਪਾ  ਰੀ  ਦ  ਰ  ਗ  ਹ  ਨਿ  ਬ  ਹੈ  ਖੇ  ਪ  ਤੁ  ਮਾ  ਰੀ  ਏ  ਕਾ  ਟੇ  ਕ  ਰ  ਖ  ਹੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਨ  ਆ  ਵ  ਹਿ  ਜਾ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਤੇ  ਦੂ  ਰਿ  ਕ  ਹਾ  ਕੋ  ਜਾ  ਇ  ਉ  ਬ  ਰੈ  ਰਾ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਨਿ  ਰ  ਭ  ਉ  ਜ  ਪੈ  ਸ  ਗ  ਲ  ਭ  ਉ  ਮਿ  ਟੈ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਤੇ  ਪ ਰਾ  ਣੀ  ਛੁ  ਟੈ ਜਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਰਾ  ਖੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਦੂ  ਖ  ਨਾ  ਮੁ  ਜ  ਪ  ਤ  ਮ  ਨਿ  ਹੋ  ਵ  ਤ  ਸੂ  ਖ  ਚਿੰ  ਤਾ  ਜਾ  ਇ  ਮਿ  ਟੈ  ਅ  ਹੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਕੋ  ਇ  ਨ  ਪ  ਹੁ  ਚ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਸਿ  ਰ  ਊ  ਪ  ਰਿ  ਠਾ  ਢਾ  ਗੁ  ਰੁ  ਸੂ  ਰਾ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਾ  ਕੇ  ਕਾ  ਰ  ਜ  ਪੂ  ਰਾ  ਮ  ਤਿ  ਪੂ  ਰੀ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਜਾ  ਕੀ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਿ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਪੇ  ਖ  ਤ  ਉ  ਧ  ਰ  ਤ  ਸ ਰਿ  ਸ  ਟਿ  ਚ  ਰ  ਨ  ਕ  ਮ  ਲ  ਜਾ  ਕੇ  ਅ  ਨੂ  ਪ  ਸ  ਫ  ਲ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਸੁੰ  ਦ  ਰ  ਹ  ਰਿ  ਰੂ  ਪ  ਧੰ  ਨੁ  ਸੇ  ਵਾ  ਸੇ  ਵ  ਕੁ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨੁ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਜਾ  ਮੀ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਪ ਰ ਧਾ  ਨੁ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਬ  ਸੈ  ਸੁ  ਹੋ  ਤ  ਨਿ  ਹਾ  ਲੁ  ਤਾ  ਕੈ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਨ  ਆ  ਵ  ਤ  ਕਾ  ਲੁ  ਅ  ਮ  ਰ  ਭ  ਏ  ਅ  ਮ  ਰਾ  ਪ  ਦੁ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਹ  ਰਿ  ਧਿ  ਆ  ਇ  ਆ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਅੰ  ਜ  ਨੁ  ਗੁ  ਰਿ  ਦੀ  ਆ  ਅ  ਗਿ  ਆ  ਨ  ਅੰ  ਧੇ  ਰ  ਬਿ  ਨਾ  ਸੁ  ਹ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਤੇ  ਸੰ  ਤ  ਭੇ  ਟਿ  ਆ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਮ  ਨਿ  ਪ  ਰ  ਗਾ  ਸੁ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਸੰ  ਤ  ਸੰ  ਗਿ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਡੀ  ਠਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਪ ਰ ਭੂ  ਕਾ  ਲਾ  ਗਾ  ਮੀ  ਠਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ  ਮਿ  ਗ ਰੀ ਏ  ਕ  ਸੁ  ਘ  ਟ  ਮਾ  ਹਿ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਰੰ  ਗ  ਨਾ  ਨਾ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟਾ  ਹਿ  ਨ  ਉ  ਨਿ  ਧਿ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਕਾ  ਨਾ  ਮੁ  ਦੇ  ਹੀ  ਮ  ਹਿ  ਇ  ਸ  ਕਾ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮੁ  ਸੁੰ  ਨ  ਸ  ਮਾ  ਧਿ  ਅ  ਨ  ਹ  ਤ  ਤ  ਹ  ਨਾ  ਦ  ਕ  ਹ  ਨੁ  ਨ  ਜਾ  ਈ  ਅ  ਚ  ਰ  ਜ  ਬਿ  ਸ  ਮਾ  ਦ  ਤਿ  ਨਿ  ਦੇ  ਖਿ  ਆ  ਜਿ  ਸੁ  ਆ  ਪਿ  ਦਿ  ਖਾ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਸੋ  ਝੀ  ਪਾ  ਏ  ਸੋ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਸੋ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਅ  ਨੰ  ਤ  ਘ  ਟਿ  ਘ  ਟਿ  ਬਿ  ਆ  ਪਿ  ਰ  ਹਿ  ਆ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤ  ਧ  ਰ  ਨਿ  ਮਾ  ਹਿ  ਆ  ਕਾ  ਸ  ਪ  ਇ  ਆ  ਲ  ਸ  ਰ  ਬ  ਲੋ  ਕ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਪ ਰ ਤਿ  ਪਾ  ਲ  ਬ  ਨਿ  ਤਿ  ਨਿ  ਪ  ਰ  ਬ  ਤਿ  ਹੈ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਜੈ ਸੀ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਤੈ  ਸਾ  ਕ  ਰ  ਮੁ  ਪ  ਉ  ਣ  ਪਾ  ਣੀ  ਬੈ  ਸੰ  ਤ  ਰ  ਮਾ  ਹਿ  ਚਾ  ਰਿ  ਕੁੰ  ਟ  ਦ  ਹ  ਦਿ  ਸੇ  ਸ  ਮਾ  ਹਿ  ਤਿ  ਸ  ਤੇ  ਭਿੰ  ਨ  ਨ  ਹੀ  ਕੋ  ਠਾ  ਉ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਸੁ  ਖੁ  ਪਾ  ਉ  ਬੇ  ਦ  ਪੁ  ਰਾ  ਨ  ਸਿੰ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਮ  ਹਿ  ਦੇ  ਖੁ  ਸ  ਸੀ  ਅ  ਰ  ਸੂ  ਰ  ਨ  ਖ ਯ  ਤ ਰ  ਮ  ਹਿ  ਏ  ਕੁ  ਬਾ  ਣੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਸ  ਭੁ  ਕੋ  ਬੋ  ਲੈ  ਆ  ਪਿ  ਅ  ਡੋ  ਲੁ  ਨ  ਕ  ਬ  ਹੂ  ਡੋ  ਲੈ  ਸ  ਰ  ਬ  ਕ  ਲਾ  ਕ  ਰਿ  ਖੇ  ਲੈ  ਖੇ  ਲ  ਮੋ  ਲਿ  ਨ  ਪਾ  ਈ  ਐ  ਗੁ  ਣ  ਹ  ਅ  ਮੋ  ਲ  ਸ  ਰ  ਬ  ਜੋ  ਤਿ  ਮ  ਹਿ  ਜਾ  ਕੀ  ਜੋ  ਤਿ  ਧਾ  ਰਿ  ਰ  ਹਿ  ਓ  ਸੁ  ਆ  ਮੀ  ਓ  ਤਿ  ਪੋ  ਤਿ  ਗੁ  ਰ  ਪ  ਰ  ਸਾ  ਦਿ  ਭ  ਰ  ਮ  ਕਾ  ਨਾ  ਸੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਨ  ਮ  ਹਿ  ਏ  ਹੁ  ਬਿ  ਸਾ  ਸੁ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕਾ  ਪੇ  ਖ  ਨੁ  ਸ  ਭੁ  ਬ ਰ  ਹ  ਮ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੈ  ਹਿ  ਰ  ਦੈ  ਸ  ਭਿ  ਧ  ਰ  ਮ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਸੁ  ਨ  ਹਿ  ਸੁ  ਭ  ਬ  ਚ  ਨ  ਸ  ਰ  ਬ  ਬਿ  ਆ  ਪੀ  ਰਾ  ਮ  ਸੰ  ਗਿ  ਰ  ਚ  ਨ  ਜਿ  ਨਿ  ਜਾ  ਤਾ  ਤਿ  ਸ  ਕੀ  ਇ  ਹ  ਰ  ਹ  ਤ  ਸ  ਤਿ  ਬ  ਚ  ਨ  ਸਾ  ਧੂ  ਸ  ਭਿ  ਕ  ਹ  ਤ  ਜੋ  ਜੋ  ਹੋ  ਇ  ਸੋ  ਈ  ਸੁ  ਖੁ  ਮਾ  ਨੈ  ਕ  ਰ  ਨ  ਕ  ਰਾ  ਵ  ਨ  ਹਾ  ਰੁ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਜਾ  ਨੈ  ਅੰ  ਤ  ਰਿ  ਬ  ਸੇ  ਬਾ  ਹ  ਰਿ  ਭੀ  ਓ  ਹੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਦ  ਰ  ਸ  ਨੁ  ਦੇ  ਖਿ  ਸ  ਭ  ਮੋ  ਹੀ  ਆ  ਪਿ  ਸ  ਤਿ  ਕੀ  ਆ  ਸ  ਭੁ  ਸ  ਤਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਤੇ  ਸ  ਗ  ਲੀ  ਉ  ਤ  ਪ  ਤਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਕ  ਰੇ  ਬਿ  ਸ  ਥਾ  ਰੁ  ਤਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਏ  ਕੰ  ਕਾ  ਰੁ  ਅ  ਨਿ  ਕ  ਕ  ਲਾ  ਲ  ਖੀ  ਨ  ਹ  ਜਾ  ਇ  ਜਿ  ਸੁ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਲ  ਏ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਕ  ਵ  ਨ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਕ  ਵ  ਨ  ਕ  ਹੀ  ਐ  ਦੂ  ਰਿ  ਆ  ਪੇ  ਆ  ਪਿ  ਆ  ਪ  ਭ  ਰ  ਪੂ  ਰਿ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਗ  ਤਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਆ  ਪਿ  ਜ  ਨਾ  ਏ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਆ  ਪਿ  ਬੁ  ਝਾ  ਏ  ਸ  ਰ  ਬ  ਭੂ  ਤ  ਆ  ਪਿ  ਵ  ਰ  ਤਾ  ਰਾ  ਸ  ਰ  ਬ  ਨੈ  ਨ  ਆ  ਪਿ  ਪੇ  ਖ  ਨ  ਹਾ  ਰਾ  ਸ  ਗ  ਲ  ਸ  ਮ  ਗ ਰੀ ਜਾ  ਕਾ  ਤ  ਨਾ  ਆ  ਪ  ਨ  ਜ  ਸੁ  ਆ  ਪ  ਹੀ  ਸੁ  ਨਾ  ਆ  ਵ  ਨ  ਜਾ  ਨੁ  ਇ  ਕੁ  ਖੇ  ਲੁ  ਬ  ਨਾ  ਇ  ਆ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਕਾ  ਰੀ  ਕੀ  ਨੀ  ਮਾ  ਇ  ਆ  ਸ  ਭ  ਕੈ  ਮ  ਧਿ  ਅ  ਲਿ  ਪ  ਤੋ  ਰ  ਹੈ  ਜੋ  ਕਿ  ਛੁ  ਕ  ਹ  ਣਾ  ਸੁ  ਆ  ਪੇ  ਕ  ਹੈ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਆ  ਵੈ  ਆ  ਗਿ  ਆ  ਜਾ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਾ  ਭਾ  ਵੈ  ਤਾ  ਲ  ਏ  ਸ  ਮਾ  ਇ  ਇ  ਸ  ਤੇ  ਹੋ  ਇ  ਸੁ  ਨਾ  ਹੀ  ਬੁ  ਰਾ  ਓ  ਰੈ  ਕ  ਹ  ਹੁ  ਕਿ  ਨੈ  ਕ  ਛੁ  ਕ  ਰਾ  ਆ  ਪਿ  ਭ  ਲਾ  ਕ  ਰ  ਤੂ  ਤਿ  ਅ  ਤਿ  ਨੀ  ਕੀ  ਆ  ਪੇ  ਜਾ  ਨੈ  ਅ  ਪ  ਨੇ  ਜੀ  ਕੀ  ਆ  ਪਿ  ਸਾ  ਚੁ  ਧਾ  ਰੀ  ਸ  ਭ  ਸਾ  ਚੁ  ਓ  ਤਿ  ਪੋ  ਤਿ  ਆ  ਪ  ਨ  ਸੰ  ਗਿ  ਰਾ  ਚੁ  ਤਾ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਮਿ  ਤਿ  ਕ  ਹੀ  ਨ  ਜਾ  ਇ  ਦੂ  ਸ  ਰ  ਹੋ  ਇ  ਤ  ਸੋ  ਝੀ  ਪਾ  ਇ  ਤਿ  ਸ  ਕਾ  ਕੀ  ਆ  ਸ  ਭੁ  ਪ  ਰ  ਵਾ  ਨੁ  ਗੁ  ਰ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਹੁ  ਜਾ  ਨੁ  ਜੋ  ਜਾ  ਨੈ  ਤਿ  ਸੁ  ਸ  ਦਾ  ਸੁ  ਖੁ  ਹੋ  ਇ  ਆ  ਪਿ  ਮਿ  ਲਾ  ਇ  ਲ  ਏ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਸੋ  ਇ  ਓ  ਹੁ  ਧ  ਨ  ਵੰ  ਤੁ  ਕੁ  ਲ  ਵੰ  ਤੁ  ਪ  ਤਿ  ਵੰ  ਤੁ  ਜੀ  ਵ  ਨ  ਮੁ  ਕ  ਤਿ  ਜਿ  ਸੁ  ਰਿ  ਦੈ  ਭ  ਗ  ਵੰ  ਤੁ  ਧੰ  ਨੁ  ਧੰ  ਨੁ  ਧੰ  ਨੁ  ਜ  ਨੁ  ਆ  ਇ  ਆ  ਜਿ  ਸੁ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦਿ  ਸ  ਭੁ  ਜ  ਗ  ਤੁ  ਤ  ਰਾ  ਇ  ਆ  ਜ  ਨ  ਆ  ਵ  ਨ  ਕਾ  ਇ  ਹੈ  ਸੁ  ਆ  ਉ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਸੰ  ਗਿ  ਚਿ  ਤਿ  ਆ  ਵੈ  ਨਾ  ਉ  ਆ  ਪਿ  ਮੁ  ਕ  ਤੁ  ਮੁ  ਕ  ਤੁ  ਕ  ਰੈ  ਸੰ  ਸਾ  ਰੁ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕ  ਉ  ਸ  ਦਾ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰੁ  ਸ  ਲੋ  ਕੁ  ਪੂ  ਰਾ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਆ  ਰਾ  ਧਿ  ਆ  ਪੂ  ਰਾ  ਜਾ  ਕਾ  ਨਾ  ਉ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਪੂ  ਰਾ  ਪਾ  ਇ  ਆ  ਪੂ  ਰੇ  ਕੇ  ਗੁ  ਨ  ਗਾ  ਉ  ਅ  ਸ  ਟ  ਪ  ਦੀ  ਪੂ  ਰੇ  ਗੁ  ਰ  ਕਾ  ਸੁ  ਨਿ  ਉ  ਪ  ਦੇ  ਸੁ  ਪਾ  ਰ  ਬ ਰ  ਹ  ਮੁ  ਨਿ  ਕ  ਟਿ  ਕ  ਰਿ  ਪੇ  ਖੁ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਾ  ਸਿ  ਸਿ  ਮ  ਰ  ਹੁ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਮ  ਨ  ਅੰ  ਤ  ਰ  ਕੀ  ਉ  ਤ  ਰੈ  ਚਿੰ  ਦ  ਆ  ਸ  ਅ  ਨਿ  ਤ  ਤਿ  ਆ  ਗ  ਹੁ  ਤ  ਰੰ  ਗ  ਸੰ  ਤ  ਜ  ਨਾ  ਕੀ  ਧੂ  ਰਿ  ਮ  ਨ  ਮੰ  ਗ  ਆ  ਪੁ  ਛੋ  ਡਿ  ਬੇ  ਨ  ਤੀ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਅ  ਗ  ਨਿ  ਸਾ  ਗ  ਰੁ  ਤ  ਰ  ਹੁ  ਹ  ਰਿ  ਧ  ਨ  ਕੇ  ਭ  ਰਿ  ਲੇ  ਹੁ  ਭੰ  ਡਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਗੁ  ਰ  ਪੂ  ਰੇ  ਨ  ਮ  ਸ  ਕਾ  ਰ  ਖੇ  ਮ  ਕੁ  ਸ  ਲ  ਸ  ਹ  ਜ  ਆ  ਨੰ  ਦ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਭ  ਜੁ  ਪ  ਰ  ਮਾ  ਨੰ  ਦ  ਨ  ਰ  ਕ  ਨਿ  ਵਾ  ਰਿ  ਉ  ਧਾ  ਰ  ਹੁ  ਜੀ  ਉ  ਗੁ  ਨ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਰ  ਸੁ  ਪੀ  ਉ  ਚਿ  ਤਿ  ਚਿ  ਤ  ਵ  ਹੁ  ਨਾ  ਰਾ  ਇ  ਣ  ਏ  ਕ  ਏ  ਕ  ਰੂ  ਪ  ਜਾ  ਕੇ  ਰੰ  ਗ  ਅ  ਨੇ  ਕ  ਗੋ  ਪਾ  ਲ  ਦਾ  ਮੋ  ਦ  ਰ  ਦੀ  ਨ  ਦ  ਇ  ਆ  ਲ  ਦੁ  ਖ  ਭੰ  ਜ  ਨ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਲ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਸਿ  ਮ  ਰਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਬਾ  ਰੰ  ਬਾ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜੀ  ਅ  ਕਾ  ਇ  ਹੈ  ਅ  ਧਾ  ਰ  ਉ  ਤ  ਮ  ਸ  ਲੋ  ਕ  ਸਾ  ਧ  ਕੇ  ਬ  ਚ  ਨ  ਅ  ਮੁ  ਲੀ  ਕ  ਲਾ  ਲ  ਏ  ਹਿ  ਰ  ਤ  ਨ  ਸੁ  ਨ  ਤ  ਕ  ਮਾ  ਵ  ਤ  ਹੋ  ਤ  ਉ  ਧਾ  ਰ  ਆ  ਪਿ  ਤ  ਰੈ  ਲੋ  ਕ  ਹ  ਨਿ  ਸ  ਤਾ  ਰ  ਸ  ਫ  ਲ  ਜੀ  ਵ  ਨੁ  ਸ  ਫ  ਲੁ  ਤਾ  ਕਾ  ਸੰ  ਗੁ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਲਾ  ਗਾ  ਹ  ਰਿ  ਰੰ  ਗੁ  ਜੈ  ਜੈ  ਸ  ਬ  ਦੁ  ਅ  ਨਾ  ਹ  ਦੁ  ਵਾ  ਜੈ  ਸੁ  ਨਿ  ਸੁ  ਨਿ  ਅ  ਨ  ਦ  ਕ  ਰੇ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਗਾ  ਜੈ  ਪ ਰ ਗ  ਟੇ  ਗੁ  ਪਾ  ਲ  ਮ  ਹਾਂ  ਤ  ਕੈ  ਮਾ  ਥੇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਉ  ਧ  ਰੇ  ਤਿ  ਨ  ਕੈ  ਸਾ  ਥੇ  ਸ  ਰ  ਨਿ  ਜੋ  ਗੁ  ਸੁ  ਨਿ  ਸ  ਰ  ਨੀ  ਆ  ਏ  ਕ  ਰਿ  ਕਿ  ਰ  ਪਾ  ਪ ਰ  ਭ  ਆ  ਪ  ਮਿ  ਲਾ  ਏ  ਮਿ  ਟਿ  ਗ  ਏ  ਬੈ  ਰ  ਭ  ਏ  ਸ  ਭ  ਰੇ  ਨ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਨਾ  ਮੁ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਲੈ  ਨ  ਸੁ  ਪ ਰ  ਸੰ  ਨ  ਭ  ਏ  ਗੁ  ਰ  ਦੇ  ਵ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਹੋ  ਈ  ਸੇ  ਵ  ਕ  ਕੀ  ਸੇ  ਵ  ਆ  ਲ  ਜੰ  ਜਾ  ਲ  ਬਿ  ਕਾ  ਰ  ਤੇ  ਰ  ਹ  ਤੇ  ਰਾ  ਮ  ਨਾ  ਮ  ਸੁ  ਨਿ  ਰ  ਸ  ਨਾ  ਕ  ਹ  ਤੇ  ਕ  ਰਿ  ਪ ਰ ਸਾ  ਦੁ  ਦ  ਇ  ਆ  ਪ ਰ ਭਿ  ਧਾ  ਰੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਿ  ਬ  ਹੀ  ਖੇ  ਪ  ਹ  ਮਾ  ਰੀ  ਪ ਰ  ਭ  ਕੀ  ਉ  ਸ  ਤ  ਤਿ  ਕ  ਰ  ਹੁ  ਸੰ  ਤ  ਮੀ  ਤ  ਸਾ  ਵ  ਧਾ  ਨ  ਏ  ਕਾ  ਗ  ਰ  ਚੀ  ਤ  ਸੁ  ਖ  ਮ  ਨੀ  ਸ  ਹ  ਜ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਗੁ  ਨ  ਨਾ  ਮ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਬ  ਸੈ  ਸੁ  ਹੋ  ਤ  ਨਿ  ਧਾ  ਨ  ਸ  ਰ  ਬ  ਇ  ਛਾ  ਤਾ  ਕੀ  ਪੂ  ਰ  ਨ  ਹੋ  ਇ  ਪ ਰ ਧਾ  ਨ  ਪੁ  ਰ  ਖੁ  ਪ ਰ ਗ  ਟੁ  ਸ  ਭ  ਲੋ  ਇ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਚ  ਪਾ  ਏ  ਅ  ਸ  ਥਾ  ਨੁ  ਬ  ਹੁ  ਰਿ  ਨ  ਹੋ  ਵੈ  ਆ  ਵ  ਨ  ਜਾ  ਨੁ  ਹ  ਰਿ  ਧ  ਨੁ  ਖਾ  ਟਿ  ਚ  ਲੈ  ਜ  ਨੁ  ਸੋ  ਇ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਜਿ  ਸ  ਹਿ  ਪ  ਰਾ  ਪ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਖੇ  ਮ  ਸਾਂ  ਤਿ  ਰਿ  ਧਿ  ਨ  ਵ  ਨਿ  ਧਿ  ਬੁ  ਧਿ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਸ  ਰ  ਬ  ਤ  ਹ  ਸਿ  ਧਿ  ਬਿ  ਦਿ  ਆ  ਤ  ਪੁ  ਜੋ  ਗੁ  ਪ ਰ  ਭ  ਧਿ  ਆ  ਨੁ  ਗਿ  ਆ  ਨੁ  ਸ ਰੇ  ਸ  ਟ  ਊ  ਤ  ਮ  ਇ  ਸ  ਨਾ  ਨੁ  ਚਾ  ਰਿ  ਪ  ਦਾ  ਰ  ਥ  ਕ  ਮ  ਲ  ਪ ਰ ਗਾ  ਸ  ਸ  ਭ  ਕੈ  ਮ  ਧਿ  ਸ  ਗ  ਲ  ਤੇ  ਉ  ਦਾ  ਸ  ਸੁੰ  ਦ  ਰੁ  ਚ  ਤੁ  ਰੁ  ਤ  ਤ  ਕਾ  ਬੇ  ਤਾ  ਸ  ਮ  ਦ  ਰ  ਸੀ  ਏ  ਕ  ਦ ਰਿ ਸ  ਟੇ  ਤਾ  ਇ  ਹ  ਫ  ਲ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਕੈ  ਮੁ  ਖਿ  ਭ  ਨੇ  ਗੁ  ਰ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਨਾ  ਮ  ਬ  ਚ  ਨ  ਮ  ਨਿ  ਸੁ  ਨੇ  ਇ  ਹੁ  ਨਿ  ਧਾ  ਨੁ  ਜ  ਪੈ  ਮ  ਨਿ  ਕੋ  ਇ  ਸ  ਭ  ਜੁ  ਗ  ਮ  ਹਿ  ਤਾ  ਕੀ  ਗ  ਤਿ  ਹੋ  ਇ  ਗੁ  ਣ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਨਾ  ਮ  ਧੁ  ਨਿ  ਬਾ  ਣੀ  ਸਿ  ਮ ਰਿ ਤਿ  ਸਾ  ਸ  ਤ ਰ  ਬੇ  ਦ  ਬ  ਖਾ  ਣੀ  ਸ  ਗ  ਲ  ਮ  ਤਾਂ  ਤ  ਕੇ  ਵ  ਲ  ਹ  ਰਿ  ਨਾ  ਮ  ਗੋ  ਬਿੰ  ਦ  ਭ  ਗ  ਤ  ਕੈ  ਮ  ਨਿ  ਬਿ  ਸ ਰਾ  ਮ  ਕੋ  ਟਿ  ਅ  ਪ ਰਾ ਧ  ਸਾ  ਧ  ਸੰ  ਗਿ  ਮਿ  ਟੈ ਸੰ  ਤ  ਕ ਰਿ  ਪਾ  ਤੇ  ਜ  ਮ  ਤੇ  ਛੁ  ਟੈ  ਜਾ  ਕੈ  ਮ  ਸ  ਤ  ਕਿ  ਕ  ਰ  ਮ  ਪ ਰ ਭਿ  ਪਾ  ਏ  ਸਾ  ਧ  ਸ  ਰ  ਣਿ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਤੇ  ਆ  ਏ  ਜਿ  ਸੁ  ਮ  ਨਿ  ਬ  ਸੈ  ਸੁ  ਨੈ  ਲਾ  ਇ  ਪ ਰੀ  ਤਿ  ਤਿ  ਸੁ  ਜ  ਨ  ਆ  ਵੈ  ਹ  ਰਿ  ਪ ਰ  ਭੁ  ਚੀ  ਤਿ  ਜ  ਨ  ਮ  ਮ  ਰ  ਨ  ਤਾ  ਕਾ  ਦੂ  ਖੁ  ਨਿ  ਵਾ  ਰੈ  ਦੁ  ਲ  ਭ  ਦੇ  ਹ  ਤ  ਤ  ਕਾ  ਲ  ਉ  ਧਾ  ਰੈ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਸੋ  ਭਾ  ਅੰ  ਮ ਰਿ ਤ  ਤਾ  ਕੀ  ਬਾ  ਨੀ  ਏ  ਕੁ  ਨਾ  ਮੁ  ਮ  ਨ  ਮਾ  ਹਿ  ਸ  ਮਾ  ਨੀ  ਦੂ  ਖ  ਰੋ  ਗ  ਬਿ  ਨ  ਸੇ  ਭੈ  ਭ  ਰ  ਮ  ਸਾ  ਧ  ਨਾ  ਮ  ਨਿ  ਰ  ਮ  ਲ  ਤਾ  ਕੇ  ਕ  ਰ  ਮ  ਸ  ਭ  ਤੇ  ਊ  ਚ  ਤਾ  ਕੀ  ਸੋ  ਭਾ  ਬ  ਨੀ  ਨਾ  ਨ  ਕ  ਇ  ਹ  ਗੁ  ਣਿ  ਨਾ  ਮੁ  ਸੁ  ਖ  ਮ  ਨੀ 

ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮ : ੫ ॥ ੴ ਸਤਿ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ              

ਸਲੋਕੁ ॥ ਆਦਿ ਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥ ਜੁਗਾਦਿ ਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥ ਸਤਿਗੁਰਏ ਨਮਹ ॥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦੇਵਏ ਨਮਹ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸਿਮਰਉ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸੁਖੁ ਪਾਵਉ ॥ ਕਲਿ ਕਲੇਸ ਤਨ ਮਾਹਿ ਮਿਟਾਵਉ ॥ ਸਿਮਰਉ ਜਾਸੁ ਬਿਸੁੰਭਰ ਏਕੈ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਅਗਨਤ ਅਨੇਕੈ ॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸੁਧਾਖ੍ਹਰ ॥ ਕੀਨੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਇਕ ਆਖ੍ਹਰ ॥ ਕਿਨਕਾ ਏਕ ਜਿਸੁ ਜੀਅ ਬਸਾਵੈ ॥ ਤਾ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਗਨੀ ਨ ਆਵੈ ॥ ਕਾਂਖੀ ਏਕੈ ਦਰਸ ਤੁਹਾਰੋ ॥ ਨਾਨਕ  ਉਨ ਸੰਗਿ ਮੋਹਿ ਉਧਾਰੋ ॥੧॥ ਸੁਖਮਨੀ  ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭ ਨਾਮੁ ॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਗਰਭਿ ਨ ਬਸੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਦੂਖੁ ਜਮੁ ਨਸੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਕਾਲੁ ਪਰਹਰੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਦੁਸਮਨੁ ਟਰੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਸਿਮਰਤ ਕਛੁ ਬਿਘਨੁ ਨ ਲਾਗੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਅਨਦਿਨੁ ਜਾਗੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਭਉ ਨ ਬਿਆਪੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਦੁਖੁ ਨ ਸੰਤਾਪੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸਿਮਰਨੁ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਰੰਗਿ ॥੨॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ  ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਨਉ ਨਿਧਿ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ  ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਤਤੁ ਬੁਧਿ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ  ਜਪ ਤਪ ਪੂਜਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਬਿਨਸੈ ਦੂਜਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਤੀਰਥ ਇਸਨਾਨੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਦਰਗਹ ਮਾਨੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਹੋਇ ਸੁ ਭਲਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਸੁਫਲ ਫਲਾ ॥ ਸੇ ਸਿਮਰਹਿ  ਜਿਨ ਆਪਿ ਸਿਮਰਾਏ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੈ ਲਾਗਉ ਪਾਏ ॥੩॥ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸਿਮਰਨੁ ਸਭ ਤੇ ਊਚਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਉਧਰੇ ਮੂਚਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬੁਝੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਸੁਝੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਜਮ ਤ੍ਰਾਸਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਪੂਰਨ ਆਸਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਮਨ ਕੀ ਮਲੁ ਜਾਇ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਸਮਾਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਬਸਹਿ ਸਾਧ ਕੀ ਰਸਨਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਕਾ ਦਾਸਨਿ ਦਸਨਾ ॥੪॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਧਨਵੰਤੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਪਤਿਵੰਤੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਜਨ ਪਰਵਾਨ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਬੇਮੁਹਤਾਜੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਿ ਸਰਬ ਕੇ ਰਾਜੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਸੁਖਵਾਸੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ॥ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਲਾਗੇ  ਜਿਨ ਆਪਿ ਦਇਆਲਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਕੀ ਮੰਗੈ ਰਵਾਲਾ ॥੫॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਤਿਨ ਸਦ ਬਲਿਹਾਰੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਮੁਖ ਸੁਹਾਵੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਤਿਨ ਸੂਖਿ ਬਿਹਾਵੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਤਿਨ ਆਤਮੁ ਜੀਤਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਤਿਨ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਾ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਤਿਨ ਅਨਦ ਘਨੇਰੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਬਸਹਿ ਹਰਿ ਨੇਰੇ ॥ ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਅਨਦਿਨੁ ਜਾਗਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਿਮਰਨੁ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ॥੬॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਕਬਹੁ ਨ ਝੂਰੇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਹਰਿ ਗੁਨ ਬਾਨੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਨੀ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਨਿਹਚਲ ਆਸਨੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਕਮਲ ਬਿਗਾਸਨੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਅਨਹਦ ਝੁਨਕਾਰ ॥ ਸੁਖੁ ਪ੍ਰਭ ਸਿਮਰਨ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰ ॥ ਸਿਮਰਹਿ ਸੇ ਜਨ ਜਿਨ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਮਇਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਨ ਜਨ ਸਰਨੀ ਪਇਆ ॥੭॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਭਗਤ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨਿ ਲਗਿ ਬੇਦ ਉਪਾਏ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨਿ ਭਏ ਸਿਧ ਜਤੀ ਦਾਤੇ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨਿ  ਨੀਚ ਚਹੁ ਕੁੰਟ ਜਾਤੇ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨਿ ਧਾਰੀ ਸਭ ਧਰਨਾ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਹਰਿ ਕਾਰਨ ਕਰਨਾ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨਿ ਕੀਓ ਸਗਲ ਅਕਾਰਾ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨ ਮਹਿ ਆਪਿ ਨਿਰੰਕਾਰਾ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਬੁਝਾਇਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨੁ ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ॥੮॥੧॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਦੀਨ ਦਰਦ ਦੁਖ ਭੰਜਨਾ  ਘਟਿ ਘਟਿ ਨਾਥ ਅਨਾਥ  ॥ ਸਰਣਿ ਤੁਮਵਾਰੀ ਆਇਓ ਨਾਨਕ ਕੇ ਪ੍ਰਭ  ਸਾਥ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਹ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਮੀਤ ਨ ਭਾਈ ॥ ਮਨ  ਊਹਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੈ ਸੰਗਿ ਸਹਾਈ ॥ ਜਹ ਮਹਾ ਭਇਆਨ ਦੂਤ ਜਮ ਦਲੈ ॥ ਤਹ ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ  ਸੰਗਿ ਤੇਰੈ ਚਲੈ ॥ ਜਹ ਮੁਸਕਲ ਹੋਵੈ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਖਿਨ ਮਾਹਿ ਉਧਾਰੀ ॥ ਅਨਿਕ ਪੁਨਹਚਰਨ ਕਰਤ ਨਹੀ ਤਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਕੋਟਿ ਪਾਪ ਪਰਹਰੈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਮਨ ਮੇਰੇ  ॥ ਨਾਨਕ  ਪਾਵਹੁ ਸੂਖ ਘਨੇਰੇ ॥੧॥ ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕੋ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀਆ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਹੋਇ ਸੁਖੀਆ ॥ ਲਾਖ ਕਰੋਰੀ ਬੰਧੁ ਨ ਪਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਨਿਸਤਰੈ ॥ ਅਨਿਕ ਮਾਇਆ ਰੰਗ ਤਿਖ ਨ ਬੁਝਾਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਆਘਾਵੈ ॥ ਜਿਹ ਮਾਰਗਿ ਇਹੁ ਜਾਤ ਇਕੇਲਾ ॥ ਤਹ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸੰਗਿ ਹੋਤ ਸੁਹੇਲਾ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਮਨ  ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਈਐ ॥੨॥ ਛੂਟਤ ਨਹੀ ਕੋਟਿ ਲਖ ਬਾਹੀ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਤਹ ਪਾਰਿ ਪਰਾਹੀ ॥ ਅਨਿਕ ਬਿਘਨ ਜਹ ਆਇ ਸੰਘਾਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਤਤਕਾਲ ਉਧਾਰੈ ॥ ਅਨਿਕ ਜੋਨਿ ਜਨਮੈ ਮਰਿ ਜਾਮ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਪਾਵੈ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਹਉ ਮੈਲਾ ਮਲੁ ਕਬਹੁ ਨ ਧੋਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਕੋਟਿ ਪਾਪ ਖੋਵੈ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਮਨ  ਰੰਗਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਪਾਈਐ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥੩॥ ਜਿਹ ਮਾਰਗ ਕੇ ਗਨੇ ਜਾਹਿ ਨ ਕੋਸਾ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਊਹਾ ਸੰਗਿ ਤੋਸਾ ॥ ਜਿਹ ਪੈਡੈ ਮਹਾ ਅੰਧ ਗੁਬਾਰਾ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸੰਗਿ ਉਜੀਆਰਾ ॥ ਜਹਾ ਪੰਥਿ ਤੇਰਾ ਕੋ ਨ ਸਿਞਾਨੂ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਤਹ ਨਾਲਿ ਪਛਾਨੂ ॥ ਜਹ ਮਹਾ ਭਇਆਨ ਤਪਤਿ ਬਹੁ ਘਾਮ ॥ ਤਹ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੀ  ਤੁਮ ਊਪਰਿ ਛਾਮ ॥ ਜਹਾ ਤ੍ਰਿਖਾ ਮਨ  ਤੁਝੁ ਆਕਰਖੈ ॥ ਤਹ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਬਰਖੈ ॥੪॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੀ ਬਰਤਨਿ ਨਾਮੁ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਦਾਸ ਕੀ ਓਟ ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਉਧਰੇ ਜਨ ਕੋਟਿ ॥ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਰਤ ਸੰਤ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅਉਖਧੁ ਸਾਧ ਕਮਾਤਿ ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਕੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਜਨ ਕੀਨੋ ਦਾਨ ॥ ਮਨ ਤਨ ਰੰਗਿ ਰਤੇ ਰੰਗ ਏਕੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਕੈ ਬਿਰਤਿ ਬਿਬੇਕੈ ॥੫॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਉ ਮੁਕਤਿ ਜੁਗਤਿ ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਜਨ ਕਉ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਭੁਗਤਿ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਾ ਰੂਪ ਰੰਗੁ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਤ  ਕਬ ਪਰੈ ਨ ਭੰਗੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਜਨ ਸੋਭਾ ਪਾਈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਉ ਭੋਗ ਜੋਗ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ਬਿਓਗੁ ॥ ਜਨੁ ਰਾਤਾ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕੀ ਸੇਵਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਪੂਜੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਦੇਵਾ ॥੬॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਨ ਕੈ ਮਾਲੁ ਖਜੀਨਾ ॥ ਹਰਿ ਧਨੁ  ਜਨ ਕਉ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭਿ ਦੀਨਾ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਨ ਕੈ ਓਟ ਸਤਾਣੀ ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਤਾਪਿ  ਜਨ ਅਵਰ ਨ ਜਾਣੀ ॥ ਓਤਿ ਪੋਤਿ  ਜਨ ਹਰਿ ਰਸਿ ਰਾਤੇ ॥ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਨਾਮ ਰਸ ਮਾਤੇ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਜਨੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਭਗਤੁ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀ ਛਪੈ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਮੁਕਤਿ ਬਹੁ ਕਰੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਸੰਗਿ ਕੇਤੇ ਤਰੇ ॥੭॥ ਪਾਰਜਾਤੁ ਇਹੁ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮ ॥ ਕਾਮਧੇਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਮ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਤਮ ਹਰਿ ਕੀ ਕਥਾ ॥ ਨਾਮੁ ਸੁਨਤ ਦਰਦ ਦੁਖ ਲਥਾ ॥ ਨਾਮ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਤ ਰਿਦ ਵਸੈ ॥ ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪਿ ਦੁਰਤੁ ਸਭੁ ਨਸੈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਸੰਗੁ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਸੇਵਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਨਾਮ ਤੁਲਿ ਕਛੁ ਅਵਰੁ ਨ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਪਾਵੈ ਜਨੁ ਕੋਇ ॥੮॥੨॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਬਹੁ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਹੁ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ  ਪੇਖੇ ਸਰਬ ਢਢੋਲਿ ॥ ਪੂਜਸਿ ਨਾਹੀ ਹਰਿ ਹਰੇ  ਨਾਨਕ  ਨਾਮ ਅਮੋਲ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਾਪ ਤਾਪ ਗਿਆਨ ਸਭਿ ਧਿਆਨ ॥ ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ ॥ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਮ ਧ੍ਰਮ ਕਿਰਿਆ ॥ ਸਗਲ ਤਿਆਗਿ ਬਨ ਮਧੇ ਫਿਰਿਆ ॥ ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਏ ਬਹੁ ਜਤਨਾ ॥ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਹੋਮੇ ਬਹੁ ਰਤਨਾ ॥ ਸਰੀਰੁ ਕਟਾਇ ਹੋਮੈ ਕਰਿ ਰਾਤੀ ॥ ਵਰਤ ਨੇਮ ਕਰੈ ਬਹੁ ਭਾਤੀ ॥ ਨਹੀ ਤੁਲਿ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬੀਚਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪੀਐ ਇਕ ਬਾਰ ॥੧॥ ਨਉ ਖੰਡ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਫਿਰੈ ਚਿਰੁ ਜੀਵੈ ॥ ਮਹਾ ਉਦਾਸੁ ਤਪੀਸਰੁ ਥੀਵੈ ॥ ਅਗਨਿ ਮਾਹਿ ਹੋਮਤ ਪਰਾਨ ॥ ਕਨਿਕ ਅਸ੍ਵ ਹੈਵਰ ਭੂਮਿ ਦਾਨ ॥ ਨਿਉਲੀ ਕਰਮ ਕਰੈ ਬਹੁ ਆਸਨ ॥ ਜੈਨ ਮਾਰਗ ਸੰਜਮ ਅਤਿ ਸਾਧਨ ॥ ਨਿਮਖ ਨਿਮਖ ਕਰਿ ਸਰੀਰੁ ਕਟਾਵੈ ॥ ਤਉ ਭੀ ਹਉਮੈ ਮੈਲੁ ਨ ਜਾਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਸਮਸਰਿ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਗਤਿ ਪਾਹਿ ॥੨॥ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਤੀਰਥ ਦੇਹ ਛੁਟੈ ॥ ਗਰਬੁ ਗੁਮਾਨੁ ਨ ਮਨ ਤੇ ਹੁਟੈ ॥ ਸੋਚ ਕਰੈ ਦਿਨਸੁ ਅਰੁ ਰਾਤਿ ॥ ਮਨ ਕੀ ਮੈਲੁ ਨ ਤਨ ਤੇ ਜਾਤਿ ॥ ਇਸੁ ਦੇਹੀ ਕਉ ਬਹੁ ਸਾਧਨਾ ਕਰੈ ॥ ਮਨ ਤੇ ਕਬਹੂ ਨ ਬਿਖਿਆ ਟਰੈ ॥ ਜਲਿ ਧੋਵੈ ਬਹੁ ਦੇਹ ਅਨੀਤਿ ॥ ਸੁਧ ਕਹਾ ਹੋਇ ਕਾਚੀ ਭੀਤਿ ॥ ਮਨ  ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਊਚ ॥ ਨਾਨਕ  ਨਾਮਿ ਉਧਰੇ ਪਤਿਤ ਬਹੁ ਮੂਚ ॥੩॥ ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਜਮ ਕਾ ਭਉ ਬਿਆਪੈ ॥ ਅਨਿਕ ਜਤਨ ਕਰਿ ਤ੍ਰਿਸਨ ਨਾ ਧ੍ਰਾਪੈ ॥ ਭੇਖ ਅਨੇਕ ਅਗਨਿ ਨਹੀ ਬੁਝੈ ॥ ਕੋਟਿ ਉਪਾਵ ਦਰਗਹ ਨਹੀ ਸਿਝੈ ॥ ਛੂਟਸਿ ਨਾਹੀ ਊਭ ਪਇਆਲਿ ॥ ਮੋਹਿ ਬਿਆਪਹਿ ਮਾਇਆ ਜਾਲਿ ॥ ਅਵਰ ਕਰਤੂਤਿ ਸਗਲੀ ਜਮੁ ਡਾਨੈ ॥ ਗੋਵਿੰਦ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਤਿਲੁ ਨਹੀ ਮਾਨੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਦੁਖੁ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਬੋਲੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ॥੪॥ ਚਾਰਿ ਪਦਾਰਥ ਜੇ ਕੋ ਮਾਗੈ ॥ ਸਾਧ ਜਨਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਲਾਗੈ ॥ ਜੇ ਕੋ ਆਪੁਨਾ ਦੂਖੁ ਮਿਟਾਵੈ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਿਦੈ ਸਦ ਗਾਵੈ ॥ ਜੇ ਕੋ ਅਪੁਨੀ ਸੋਭਾ ਲੋਰੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਇਹ ਹਉਮੈ ਛੋਰੈ ॥ ਜੇ ਕੋ ਜਨਮ ਮਰਣ ਤੇ ਡਰੈ ॥ ਸਾਧ ਜਨਾ ਕੀ ਸਰਨੀ ਪਰੈ ॥ ਜਿਸੁ ਜਨ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਦਰਸ ਪਿਆਸਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਸਾ ॥੫॥ ਸਗਲ ਪੁਰਖ ਮਹਿ ਪੁਰਖੁ ਪ੍ਰਧਾਨੁ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਾ ਕਾ ਮਿਟੈ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਜੋ ਜਾਣੈ ਨੀਚਾ ॥ ਸੋਊ ਗਨੀਐ ਸਭ ਤੇ ਊਚਾ ॥ ਜਾ ਕਾ ਮਨੁ ਹੋਇ ਸਗਲ ਕੀ ਰੀਨਾ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ  ਤਿਨਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਚੀਨਾ ॥ ਮਨ ਅਪੁਨੇ ਤੇ ਬੁਰਾ ਮਿਟਾਨਾ ॥ ਪੇਖੈ ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਾਜਨਾ ॥ ਸੂਖ ਦੂਖ ਜਨ ਸਮ ਦ੍ਰਿਸਟੇਤਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਨਹੀ ਲੇਪਾ ॥੬॥ ਨਿਰਧਨ ਕਉ ਧਨੁ ਤੇਰੋ ਨਾਉ ॥ ਨਿਥਾਵੇ ਕਉ ਨਾਉ ਤੇਰਾ ਥਾਉ ॥ ਨਿਮਾਨੇ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰੋ ਮਾਨੁ ॥ ਸਗਲ ਘਟਾ ਕਉ ਦੇਵਹੁ ਦਾਨੁ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨਹਾਰ ਸੁਆਮੀ ॥ ਸਗਲ ਘਟਾ ਕੇ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ॥ ਅਪਨੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਜਾਨਹੁ ਆਪੇ ॥ ਆਪਨ ਸੰਗਿ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭ ਰਾਤੇ ॥ ਤੁਮਵਰੀ ਉਸਤਤਿ ਤੁਮ ਤੇ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਨਸਿ ਕੋਇ ॥੭॥ ਸਰਬ ਧਰਮ ਮਹਿ ਸ੍ਰੇਸਟ ਧਰਮੁ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮੁ ॥ ਸਗਲ ਕ੍ਰਿਆ ਮਹਿ ਊਤਮ ਕਿਰਿਆ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਦੁਰਮਤਿ ਮਲੁ ਹਿਰਿਆ ॥ ਸਗਲ ਉਦਮ ਮਹਿ ਉਦਮੁ ਭਲਾ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਜੀਅ ਸਦਾ ॥ ਸਗਲ ਬਾਨੀ ਮਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਜਸੁ ਸੁਨਿ ਰਸਨ ਬਖਾਨੀ ॥ ਸਗਲ ਥਾਨ ਤੇ ਓਹੁ ਊਤਮ ਥਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਹ ਘਟਿ ਵਸੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥੮॥੩॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਨਿਰਗੁਨੀਆਰ ਇਆਨਿਆ  ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਮਾਲਿ ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਆ ਤਿਸੁ ਚੀਤਿ ਰਖੁ  ਨਾਨਕ  ਨਿਬਹੀ ਨਾਲਿ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਰਮਈਆ ਕੇ ਗੁਨ ਚੇਤਿ ਪਰਾਨੀ  ॥ ਕਵਨ ਮੂਲ ਤੇ  ਕਵਨ ਦ੍ਰਿਸਟਾਨੀ ॥ ਜਿਨਿ  ਤੂੰ ਸਾਜਿ ਸਵਾਰਿ ਸੀਗਾਰਿਆ ॥ ਗਰਭ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਜਿਨਹਿ ਉਬਾਰਿਆ ॥ ਬਾਰ ਬਿਵਸਥਾ ਤੁਝਹਿ ਪਿਆਰੈ ਦੂਧ ॥ ਭਰਿ ਜੋਬਨ ਭੋਜਨ ਸੁਖ ਸੂਧ ॥ ਬਿਰਧਿ ਭਇਆ ਊਪਰਿ ਸਾਕ ਸੈਨ ॥ ਮੁਖਿ ਅਪਿਆਉ ਬੈਠ ਕਉ ਦੈਨ ॥ ਇਹੁ ਨਿਰਗੁਨੁ ਗੁਨੁ ਕਛੂ ਨ ਬੂਝੈ ॥ ਬਖਸਿ ਲੇਹੁ  ਤਉ ਨਾਨਕ  ਸੀਝੈ ॥੧॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਧਰ ਊਪਰਿ ਸੁਖਿ ਬਸਹਿ ॥ ਸੁਤ ਭ੍ਰਾਤ ਮੀਤ ਬਨਿਤਾ ਸੰਗਿ ਹਸਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪੀਵਹਿ ਸੀਤਲ ਜਲਾ ॥ ਸੁਖਦਾਈ ਪਵਨੁ ਪਾਵਕੁ ਅਮੁਲਾ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਭੋਗਹਿ ਸਭਿ ਰਸਾ ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਬਸਾ ॥ ਦੀਨੇ ਹਸਤ ਪਾਵ ਕਰਨ ਨੇਤ੍ਰ ਰਸਨਾ ॥ ਤਿਸਹਿ ਤਿਆਗਿ ਅਵਰ ਸੰਗਿ ਰਚਨਾ ॥ ਐਸੇ ਦੋਖ ਮੂੜ ਅੰਧ ਬਿਆਪੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਾਢਿ ਲੇਹੁ ਪ੍ਰਭ ਆਪੇ ॥੨॥ ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਜੋ ਰਾਖਨਹਾਰੁ ॥ ਤਿਸ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਕਰੈ ਗਵਾਰੁ ॥ ਜਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਨਵ ਨਿਧਿ ਪਾਵੈ ॥ ਤਾ ਸਿਉ  ਮੂੜਾ ਮਨੁ ਨਹੀ ਲਾਵੈ ॥ ਜੋ ਠਾਕੁਰੁ ਸਦ ਸਦਾ ਹਜੂਰੇ ॥ ਤਾ ਕਉ  ਅੰਧਾ ਜਾਨਤ ਦੂਰੇ ॥ ਜਾ ਕੀ ਟਹਲ ਪਾਵੈ ਦਰਗਹ ਮਾਨੁ ॥ ਤਿਸਹਿ ਬਿਸਾਰੈ ਮੁਗਧੁ ਅਜਾਨੁ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਇਹੁ ਭੂਲਨਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਰਾਖਨਹਾਰੁ ਅਪਾਰੁ ॥੩॥ ਰਤਨੁ ਤਿਆਗਿ ਕਉਡੀ ਸੰਗਿ ਰਚੈ ॥ ਸਾਚੁ ਛੋਡਿ ਝੂਠ ਸੰਗਿ ਮਚੈ ॥ ਜੋ ਛਡਨਾ ਸੁ ਅਸਥਿਰੁ ਕਰਿ ਮਾਨੈ ॥ ਜੋ ਹੋਵਨੁ ਸੋ ਦੂਰਿ ਪਰਾਨੈ ॥ ਛੋਡਿ ਜਾਇ ਤਿਸ ਕਾ ਸ੍ਰਮੁ ਕਰੈ ॥ ਸੰਗਿ ਸਹਾਈ ਤਿਸੁ ਪਰਹਰੈ ॥ ਚੰਦਨ ਲੇਪੁ ਉਤਾਰੈ ਧੋਇ ॥ ਗਰਧਬ ਪ੍ਰੀਤਿ ਭਸਮ ਸੰਗਿ ਹੋਇ ॥ ਅੰਧ ਕੂਪ ਮਹਿ ਪਤਿਤ ਬਿਕਰਾਲ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਾਢਿ ਲੇਹੁ ਪ੍ਰਭ ਦਇਆਲ  ॥੪॥ ਕਰਤੂਤਿ ਪਸੂ ਕੀ ਮਾਨਸ ਜਾਤਿ ॥ ਲੋਕ ਪਚਾਰਾ ਕਰੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਬਾਹਰਿ ਭੇਖ ਅੰਤਰਿ ਮਲੁ ਮਾਇਆ ॥ ਛਪਸਿ ਨਾਹਿ ਕਛੁ ਕਰੈ ਛਪਾਇਆ ॥ ਬਾਹਰਿ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਇਸਨਾਨ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਿਆਪੈ ਲੋਭੁ ਸੁਆਨੁ ॥ ਅੰਤਰਿ ਅਗਨਿ ਬਾਹਰਿ ਤਨੁ ਸੁਆਹ ॥ ਗਲਿ ਪਾਥਰ ਕੈਸੇ ਤਰੈ ਅਥਾਹ  ॥ ਜਾ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਬਸੈ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਤੇ ਜਨ ਸਹਜਿ ਸਮਾਤਿ ॥੫॥ ਸੁਨਿ ਅੰਧਾ ਕੈਸੇ ਮਾਰਗੁ ਪਾਵੈ  ॥ ਕਰੁ ਗਹਿ ਲੇਹੁ ਓੜਿ ਨਿਬਹਾਵੈ ॥ ਕਹਾ ਬੁਝਾਰਤਿ ਬੂਝੈ ਡੋਰਾ  ॥ ਨਿਸਿ ਕਹੀਐ ਤਉ ਸਮਝੈ ਭੋਰਾ ॥ ਕਹਾ ਬਿਸਨਪਦ ਗਾਵੈ ਗੁੰਗ ॥ ਜਤਨ ਕਰੈ ਤਉ ਭੀ ਸੁਰ ਭੰਗ ॥ ਕਹ ਪਿੰਗੁਲ ਪਰਬਤ ਪਰਭਵਨ  ॥ ਨਹੀ ਹੋਤ ਊਹਾ ਉਸੁ ਗਵਨ ॥ ਕਰਤਾਰ ਕਰੁਣਾਮੈ  ਦੀਨੁ ਬੇਨਤੀ ਕਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਤੁਮਰੀ ਕਿਰਪਾ ਤਰੈ ॥੬॥ ਸੰਗਿ ਸਹਾਈ ਸੁ ਆਵੈ ਨ ਚੀਤਿ ॥ ਜੋ ਬੈਰਾਈ ਤਾ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥ ਬਲੂਆ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਭੀਤਰਿ ਬਸੈ ॥ ਅਨਦ ਕੇਲ ਮਾਇਆ ਰੰਗਿ ਰਸੈ ॥ ਦ੍ਰਿੜੁ ਕਰਿ ਮਾਨੈ ਮਨਹਿ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ॥ ਕਾਲੁ ਨ ਆਵੈ ਮੂੜੇ ਚੀਤਿ ॥ ਬੈਰ ਬਿਰੋਧ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮੋਹ ॥ ਝੂਠ ਬਿਕਾਰ ਮਹਾ ਲੋਭ ਧ੍ਰੋਹ ॥ ਇਆਹੂ ਜੁਗਤਿ ਬਿਹਾਨੇ ਕਈ ਜਨਮ ॥ ਨਾਨਕ  ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਆਪਨ ਕਰਿ ਕਰਮ ॥੭॥ ਤੂ ਠਾਕੁਰੁ ਤੁਮ ਪਹਿ ਅਰਦਾਸਿ ॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਤੇਰੀ ਰਾਸਿ ॥ ਤੁਮ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਤੇਰੇ ॥ ਤੁਮਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਹਿ ਸੂਖ ਘਨੇਰੇ ॥ ਕੋਇ ਨ ਜਾਨੈ ਤੁਮਰਾ ਅੰਤੁ ॥ ਊਚੇ ਤੇ ਊਚਾ ਭਗਵੰਤ ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਤੁਮਰੈ ਸੂਤ੍ਰਿ ਧਾਰੀ ॥ ਤੁਮ ਤੇ ਹੋਇ ਸੁ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ॥ ਤੁਮਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਤੁਮ ਹੀ ਜਾਨੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਦਾਸ ਸਦਾ ਕੁਰਬਾਨੀ ॥੮॥੪॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਦੇਨਹਾਰੁ ਪ੍ਰਭ ਛੋਡਿ ਕੈ ਲਾਗਹਿ ਆਨ ਸੁਆਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਹੂ ਨ ਸੀਝਈ  ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਪਤਿ ਜਾਇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਦਸ ਬਸਤੂ ਲੇ ਪਾਛੈ ਪਾਵੈ ॥ ਏਕ ਬਸਤੁ ਕਾਰਨਿ ਬਿਖੋਟਿ ਗਵਾਵੈ ॥ ਏਕ ਭੀ ਨ ਦੇਇ ਦਸ ਭੀ ਹਿਰਿ ਲੇਇ ॥ ਤਉ ਮੂੜਾ  ਕਹੁ ਕਹਾ ਕਰੇਇ  ॥ ਜਿਸੁ ਠਾਕੁਰ ਸਿਉ ਨਾਹੀ ਚਾਰਾ ॥ ਤਾ ਕਉ ਕੀਜੈ ਸਦ ਨਮਸਕਾਰਾ ॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਲਾਗਾ ਪ੍ਰਭੁ ਮੀਠਾ ॥ ਸਰਬ ਸੂਖ ਤਾਹੂ ਮਨਿ ਵੂਠਾ ॥ ਜਿਸੁ ਜਨ ਅਪਨਾ ਹੁਕਮੁ ਮਨਾਇਆ ॥ ਸਰਬ ਥੋਕ ਨਾਨਕ  ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ॥੧॥ ਅਗਨਤ ਸਾਹੁ ਅਪਨੀ ਦੇ ਰਾਸਿ ॥ ਖਾਤ ਪੀਤ ਬਰਤੈ ਅਨਦ ਉਲਾਸਿ ॥ ਅਪੁਨੀ ਅਮਾਨ ਕਛੁ ਬਹੁਰਿ ਸਾਹੁ ਲੇਇ ॥ ਅਗਿਆਨੀ ਮਨਿ ਰੋਸੁ ਕਰੇਇ ॥ ਅਪਨੀ ਪਰਤੀਤਿ ਆਪ ਹੀ ਖੋਵੈ ॥ ਬਹੁਰਿ ਉਸ ਕਾ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁ ਨ ਹੋਵੈ ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਬਸਤੁ ਤਿਸੁ ਆਗੈ ਰਾਖੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਆਗਿਆ ਮਾਨੈ ਮਾਥੈ ॥ ਉਸ ਤੇ ਚਉਗੁਨ ਕਰੈ ਨਿਹਾਲੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਦਇਆਲੁ ॥੨॥ ਅਨਿਕ ਭਾਤਿ ਮਾਇਆ ਕੇ ਹੇਤ ॥ ਸਰਪਰ ਹੋਵਤ ਜਾਨੁ ਅਨੇਤ ॥ ਬਿਰਖ ਕੀ ਛਾਇਆ ਸਿਉ ਰੰਗੁ ਲਾਵੈ ॥ ਓਹ ਬਿਨਸੈ ਉਹੁ ਮਨਿ ਪਛੁਤਾਵੈ ॥ ਜੋ ਦੀਸੈ ਸੋ ਚਾਲਨਹਾਰੁ ॥ ਲਪਟਿ ਰਹਿਓ ਤਹ ਅੰਧ ਅੰਧਾਰੁ ॥ ਬਟਾਊ ਸਿਉ ਜੋ ਲਾਵੈ ਨੇਹ ॥ ਤਾ ਕਉ ਹਾਥਿ ਨ ਆਵੈ ਕੇਹ ॥ ਮਨ  ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੁਖਦਾਈ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਾਨਕ  ਆਪਿ ਲਏ ਲਾਈ ॥੩॥ ਮਿਥਿਆ  ਤਨੁ ਧਨੁ ਕੁਟੰਬੁ ਸਬਾਇਆ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਮਾਇਆ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਰਾਜ ਜੋਬਨ ਧਨ ਮਾਲ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਬਿਕਰਾਲ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਰਥ ਹਸਤੀ ਅਸ੍ਵ ਬਸਤ੍ਰਾ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਰੰਗ ਸੰਗਿ ਮਾਇਆ ਪੇਖਿ ਹਸਤਾ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਧ੍ਰੋਹ ਮੋਹ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਮਿਥਿਆ  ਆਪਸ ਊਪਰਿ ਕਰਤ ਗੁਮਾਨੁ ॥ ਅਸਥਿਰੁ ਭਗਤਿ ਸਾਧ ਕੀ ਸਰਨ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਪਿ ਜਪਿ ਜੀਵੈ ਹਰਿ ਕੇ ਚਰਨ ॥੪॥ ਮਿਥਿਆ ਸ੍ਰਵਨ ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਸੁਨਹਿ ॥ ਮਿਥਿਆ ਹਸਤ ਪਰ ਦਰਬ ਕਉ ਹਿਰਹਿ ॥ ਮਿਥਿਆ ਨੇਤ੍ਰ  ਪੇਖਤ ਪਰ ਤ੍ਰਿਅ ਰੂਪਾਦ ॥ ਮਿਥਿਆ ਰਸਨਾ ਭੋਜਨ ਅਨ ਸ੍ਵਾਦ ॥ ਮਿਥਿਆ ਚਰਨ ਪਰ ਬਿਕਾਰ ਕਉ ਧਾਵਹਿ ॥ ਮਿਥਿਆ ਮਨ ਪਰ ਲੋਭ ਲੁਭਾਵਹਿ ॥ ਮਿਥਿਆ ਤਨ ਨਹੀ ਪਰਉਪਕਾਰਾ ॥ ਮਿਥਿਆ ਬਾਸੁ ਲੇਤ ਬਿਕਾਰਾ ॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਮਿਥਿਆ ਸਭ ਭਏ ॥ ਸਫਲ ਦੇਹ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਲਏ ॥੫॥ ਬਿਰਥੀ ਸਾਕਤ ਕੀ ਆਰਜਾ ॥ ਸਾਚ ਬਿਨਾ ਕਹ ਹੋਵਤ ਸੂਚਾ  ॥ ਬਿਰਥਾ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਤਨੁ ਅੰਧ ॥ ਮੁਖਿ ਆਵਤ ਤਾ ਕੈ ਦੁਰਗੰਧ ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਬ੍ਰਿਥਾ ਬਿਹਾਇ ॥ ਮੇਘ ਬਿਨਾ ਜਿਉ ਖੇਤੀ ਜਾਇ ॥ ਗੋਬਿਦ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਬ੍ਰਿਥੇ ਸਭ ਕਾਮ ॥ ਜਿਉ ਕਿਰਪਨ ਕੇ ਨਿਰਾਰਥ ਦਾਮ ॥ ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਤੇ ਜਨ  ਜਿਹ ਘਟਿ ਬਸਿਓ ਹਰਿ ਨਾਉ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ ॥੬॥ ਰਹਤ ਅਵਰ ਕਛੁ ਅਵਰ ਕਮਾਵਤ ॥ ਮਨਿ ਨਹੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮੁਖਹੁ ਗੰਢ ਲਾਵਤ ॥ ਜਾਨਨਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਬੀਨ ॥ ਬਾਹਰਿ ਭੇਖ ਨ ਕਾਹੂ ਭੀਨ ॥ ਅਵਰ ਉਪਦੇਸੈ ਆਪਿ ਨ ਕਰੈ ॥ ਆਵਤ ਜਾਵਤ ਜਨਮੈ ਮਰੈ ॥ ਜਿਸ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਸੀਖ ਤਰੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਜੋ ਤੁਮ ਭਾਨੇ  ਤਿਨ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਉਨ ਜਨ ਚਰਨ ਪਰਾਤਾ ॥੭॥ ਕਰਉ ਬੇਨਤੀ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਸਭੁ ਜਾਨੈ ॥ ਅਪਨਾ ਕੀਆ ਆਪਹਿ ਮਾਨੈ ॥ ਆਪਹਿ ਆਪ ਆਪਿ ਕਰਤ ਨਿਬੇਰਾ ॥ ਕਿਸੈ ਦੂਰਿ ਜਨਾਵਤ  ਕਿਸੈ ਬੁਝਾਵਤ ਨੇਰਾ ॥ ਉਪਾਵ ਸਿਆਨਪ ਸਗਲ ਤੇ ਰਹਤ ॥ ਸਭੁ ਕਛੁ ਜਾਨੈ ਆਤਮ ਕੀ ਰਹਤ ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ  ਤਿਸੁ ਲਏ ਲੜਿ ਲਾਇ ॥ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ॥ ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਜਿਸੁ ਕਿਰਪਾ ਕਰੀ ॥ ਨਿਮਖ ਨਿਮਖ ਜਪਿ ਨਾਨਕ  ਹਰੀ ॥੮॥੫॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਅਰੁ ਲੋਭ ਮੋਹ  ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਅਹੰਮੇਵ ॥ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤੀ  ਕਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਗੁਰਦੇਵ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਛਤੀਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾਹਿ ॥ ਤਿਸੁ ਠਾਕੁਰ ਕਉ ਰਖੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੁਗੰਧਤ ਤਨਿ ਲਾਵਹਿ ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਸਿਮਰਤ  ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਵਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਬਸਹਿ ਸੁਖ ਮੰਦਰਿ ॥ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਇ ਸਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਗ੍ਰਿਹ ਸੰਗਿ ਸੁਖ ਬਸਨਾ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਸਿਮਰਹੁ ਤਿਸੁ ਰਸਨਾ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਰੰਗ ਰਸ ਭੋਗ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ਧਿਆਵਨ ਜੋਗ ॥੧॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਾਟ ਪਟੰਬਰ ਹਢਾਵਹਿ ॥ ਤਿਸਹਿ ਤਿਆਗਿ ਕਤ ਅਵਰ ਲੁਭਾਵਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੁਖਿ ਸੇਜ ਸੋਈਜੈ ॥ ਮਨ  ਆਠ ਪਹਰ ਤਾ ਕਾ ਜਸੁ ਗਾਵੀਜੈ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ  ਤੁਝੁ ਸਭੁ ਕੋਊ ਮਾਨੈ ॥ ਮੁਖਿ ਤਾ ਕੋ ਜਸੁ ਰਸਨ ਬਖਾਨੈ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੋ ਰਹਤਾ ਧਰਮੁ ॥ ਮਨ  ਸਦਾ ਧਿਆਇ ਕੇਵਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਜਪਤ ਦਰਗਹ ਮਾਨੁ ਪਾਵਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਪਤਿ ਸੇਤੀ ਘਰਿ ਜਾਵਹਿ ॥੨॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਆਰੋਗ ਕੰਚਨ ਦੇਹੀ ॥ ਲਿਵ ਲਾਵਹੁ ਤਿਸੁ ਰਾਮ ਸਨੇਹੀ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰਾ ਓਲਾ ਰਹਤ ॥ ਮਨ  ਸੁਖੁ ਪਾਵਹਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਹਤ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੇ ਸਗਲ ਛਿਦ੍ਰ ਢਾਕੇ ॥ ਮਨ  ਸਰਨੀ ਪਰੁ ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਭ ਤਾ ਕੈ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ  ਤੁਝੁ ਕੋ ਨ ਪਹੂਚੈ ॥ ਮਨ  ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਿਮਰਹੁ ਪ੍ਰਭ ਊਚੇ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਾਈ ਦ੍ਰੁਲਭ ਦੇਹ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰੇਹ ॥੩॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਆਭੂਖਨ ਪਹਿਰੀਜੈ ॥ ਮਨ  ਤਿਸੁ ਸਿਮਰਤ ਕਿਉ ਆਲਸੁ ਕੀਜੈ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਸ੍ਵ ਹਸਤਿ ਅਸਵਾਰੀ ॥ ਮਨ  ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਕਬਹੂ ਨ ਬਿਸਾਰੀ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਬਾਗ ਮਿਲਖ ਧਨਾ ॥ ਰਾਖੁ ਪਰੋਇ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪੁਨੇ ਮਨਾ ॥ ਜਿਨਿ ਤੇਰੀ ਮਨ  ਬਨਤ ਬਨਾਈ ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸਦ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਈ ॥ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਇ ਜੋ ਏਕ ਅਲਖੈ ॥ ਈਹਾ ਊਹਾ ਨਾਨਕ  ਤੇਰੀ ਰਖੈ ॥੪॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਰਹਿ ਪੁੰਨ ਬਹੁ ਦਾਨ ॥ ਮਨ  ਆਠ ਪਹਰ ਕਰਿ ਤਿਸ ਕਾ ਧਿਆਨ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੂ ਆਚਾਰ ਬਿਉਹਾਰੀ ॥ ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਚਿਤਾਰੀ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪੁ ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਹੁ ਸਦਾ ਅਨੂਪੁ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੀ ਨੀਕੀ ਜਾਤਿ ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਿ ਸਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੀ ਪਤਿ ਰਹੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਜਸੁ ਕਹੈ ॥੫॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੁਨਹਿ ਕਰਨ ਨਾਦ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪੇਖਹਿ ਬਿਸਮਾਦ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਬੋਲਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਨਾ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੁਖਿ ਸਹਜੇ ਬਸਨਾ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਹਸਤ ਕਰ ਚਲਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੰਪੂਰਨ ਫਲਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਵਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸੁਖਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਵਹਿ ॥ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭੁ ਤਿਆਗਿ ਅਵਰ ਕਤ ਲਾਗਹੁ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਮਨਿ ਜਾਗਹੁ ॥੬॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟੁ ਸੰਸਾਰਿ ॥ ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਮੂਲਿ ਨ ਮਨਹੁ ਬਿਸਾਰਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰਾ ਪਰਤਾਪੁ ॥ ਰੇ ਮਨ ਮੂੜ  ਤੂ ਤਾ ਕਉ ਜਾਪੁ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ॥ ਤਿਸਹਿ ਜਾਨੁ ਮਨ  ਸਦਾ ਹਜੂਰੇ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੂੰ ਪਾਵਹਿ ਸਾਚੁ ॥ ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ  ਤੂੰ ਤਾ ਸਿਉ ਰਾਚੁ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਭ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਾਪੁ ਜਪੈ ਜਪੁ ਸੋਇ ॥੭॥ ਆਪਿ ਜਪਾਏ ਜਪੈ ਸੋ ਨਾਉ ॥ ਆਪਿ ਗਾਵਾਏ ਸੁ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਹੋਇ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ॥ ਪ੍ਰਭੂ ਦਇਆ ਤੇ ਕਮਲ ਬਿਗਾਸੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਬਸੈ ਮਨਿ ਸੋਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਦਇਆ ਤੇ ਮਤਿ ਊਤਮ ਹੋਇ ॥ ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਪ੍ਰਭ  ਤੇਰੀ ਮਇਆ ॥ ਆਪਹੁ ਕਛੂ ਨ ਕਿਨਹੂ ਲਇਆ ॥ ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਲਾਵਹੁ  ਤਿਤੁ ਲਗਹਿ ਹਰਿ ਨਾਥ  ॥ ਨਾਨਕ  ਇਨ ਕੈ ਕਛੂ ਨ ਹਾਥ ॥੮॥੬॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਅਗਮ ਅਗਾਧਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਸੋਇ ॥ ਜੋ ਜੋ ਕਹੈ ਸੁ ਮੁਕਤਾ ਹੋਇ ॥ ਸੁਨਿ ਮੀਤਾ ਨਾਨਕੁ ਬਿਨਵੰਤਾ ॥ ਸਾਧ ਜਨਾ ਕੀ ਅਚਰਜ ਕਥਾ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮੁਖ ਊਜਲ ਹੋਤ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਮਲੁ ਸਗਲੀ ਖੋਤ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਿਟੈ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਪ੍ਰਗਟੈ ਸੁਗਿਆਨੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਬੁਝੈ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇਰਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਸਭੁ ਹੋਤ ਨਿਬੇਰਾ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਪਾਏ ਨਾਮ ਰਤਨੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਏਕ ਊਪਰਿ ਜਤਨੁ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਬਰਨੈ ਕਉਨੁ ਪ੍ਰਾਨੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਪ੍ਰਭ ਮਾਹਿ ਸਮਾਨੀ ॥੧॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਅਗੋਚਰੁ ਮਿਲੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਆਵਹਿ ਬਸਿ ਪੰਚਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਭੁੰਚਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਹੋਇ ਸਭ ਕੀ ਰੇਨ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਨੋਹਰ ਬੈਨ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕਤਹੂੰ ਧਾਵੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਅਸਥਿਤਿ ਮਨੁ ਪਾਵੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਾਇਆ ਤੇ ਭਿੰਨ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ॥੨॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਦੁਸਮਨ ਸਭਿ ਮੀਤ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਹਾ ਪੁਨੀਤ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਕਿਸ ਸਿਉ ਨਹੀ ਬੈਰੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਬੀਗਾ ਪੈਰੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਾਹੀ ਕੋ ਮੰਦਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਾਨੇ ਪਰਮਾਨੰਦਾ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਾਹੀ ਹਉ ਤਾਪੁ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਤਜੈ ਸਭੁ ਆਪੁ ॥ ਆਪੇ ਜਾਨੈ ਸਾਧ ਬਡਾਈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧ ਪ੍ਰਭੂ ਬਨਿ ਆਈ ॥੩॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕਬਹੂ ਧਾਵੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਬਸਤੁ ਅਗੋਚਰ ਲਹੈ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਅਜਰੁ ਸਹੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਬਸੈ ਥਾਨਿ ਊਚੈ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਹਲਿ ਪਹੂਚੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਦ੍ਰਿੜੈ ਸਭਿ ਧਰਮ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਕੇਵਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਪਾਏ ਨਾਮ ਨਿਧਾਨ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧੂ ਕੈ ਕੁਰਬਾਨ ॥੪॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਭ ਕੁਲ ਉਧਾਰੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਸਾਜਨ ਮੀਤ ਕੁਟੰਬ ਨਿਸਤਾਰੈ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸੋ ਧਨੁ ਪਾਵੈ ॥ ਜਿਸੁ ਧਨ ਤੇ ਸਭੁ ਕੋ ਵਰਸਾਵੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਧਰਮਰਾਇ ਕਰੇ ਸੇਵਾ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸੋਭਾ ਸੁਰਦੇਵਾ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਪਾਪ ਪਲਾਇਨ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੁਨ ਗਾਇਨ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸ੍ਰਬ ਥਾਨ ਗੰਮਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਫਲ ਜਨੰਮ ॥੫॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਹੀ ਕਛੁ ਘਾਲ ॥ ਦਰਸਨੁ ਭੇਟਤ ਹੋਤ ਨਿਹਾਲ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਕਲੂਖਤ ਹਰੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਰਕ ਪਰਹਰੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਈਹਾ ਊਹਾ ਸੁਹੇਲਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਬਿਛੁਰਤ ਹਰਿ ਮੇਲਾ ॥ ਜੋ ਇਛੈ ਸੋਈ ਫਲੁ ਪਾਵੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਬਿਰਥਾ ਜਾਵੈ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਸਾਧ ਰਿਦ ਬਸੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਉਧਰੈ ਸਾਧ ਸੁਨਿ ਰਸੈ ॥੬॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸੁਨਉ ਹਰਿ ਨਾਉ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਮਨ ਤੇ ਬਿਸਰੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਸਰਪਰ ਨਿਸਤਰੈ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਲਗੈ ਪ੍ਰਭੁ ਮੀਠਾ ॥ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਡੀਠਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਭਏ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਗਤਿ ਭਈ ਹਮਾਰੀ ॥ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਿਟੇ ਸਭਿ ਰੋਗ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧ ਭੇਟੇ ਸੰਜੋਗ ॥੭॥ ਸਾਧ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਦ ਨ ਜਾਨਹਿ ॥ ਜੇਤਾ ਸੁਨਹਿ ਤੇਤਾ ਬਖਿਆਨਹਿ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਉਪਮਾ ਤਿਹੁ ਗੁਣ ਤੇ ਦੂਰਿ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਉਪਮਾ ਰਹੀ ਭਰਪੂਰਿ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਕਾ ਨਾਹੀ ਅੰਤ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਸਦਾ ਬੇਅੰਤ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਊਚ ਤੇ ਊਚੀ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਮੂਚ ਤੇ ਮੂਚੀ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਸਾਧ ਬਨਿ ਆਈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਾਧ ਪ੍ਰਭ ਭੇਦੁ ਨ ਭਾਈ ॥੮॥੭॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਮਨਿ ਸਾਚਾ ਮੁਖਿ ਸਾਚਾ ਸੋਇ ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਪੇਖੈ ਏਕਸੁ ਬਿਨੁ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਇਹ ਲਛਣ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੋਇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਨਿਰਲੇਪ ॥ ਜੈਸੇ ਜਲ ਮਹਿ ਕਮਲ ਅਲੇਪ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਖ ॥ ਜੈਸੇ ਸੂਰੁ ਸਰਬ ਕਉ ਸੋਖ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਸਮਾਨਿ ॥ ਜੈਸੇ ਰਾਜ ਰੰਕ ਕਉ ਲਾਗੈ ਤੁਲਿ ਪਵਾਨ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਧੀਰਜੁ ਏਕ ॥ ਜਿਉ ਬਸੁਧਾ ਕੋਊ ਖੋਦੈ ਕੋਊ ਚੰਦਨ ਲੇਪ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਇਹੈ ਗੁਨਾਉ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਉ ਪਾਵਕ ਕਾ ਸਹਜ ਸੁਭਾਉ ॥੧॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਰਮਲਾ ॥ ਜੈਸੇ ਮੈਲੁ ਨ ਲਾਗੈ ਜਲਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਮਨਿ ਹੋਇ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ॥ ਜੈਸੇ ਧਰ ਊਪਰਿ ਆਕਾਸੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਮਿਤ੍ਰ ਸਤ੍ਰੁ ਸਮਾਨਿ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਨਾਹੀ ਅਭਿਮਾਨ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਊਚ ਤੇ ਊਚਾ ॥ ਮਨਿ ਅਪਨੈ ਹੈ ਸਭ ਤੇ ਨੀਚਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸੇ ਜਨ ਭਏ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਨ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ਕਰੇਇ ॥੨॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਗਲ ਕੀ ਰੀਨਾ ॥ ਆਤਮ ਰਸੁ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਚੀਨਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਸਭ ਊਪਰਿ ਮਇਆ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਕਛੁ ਬੁਰਾ ਨ ਭਇਆ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਸਮਦਰਸੀ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਬਰਸੀ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਨਿਰਮਲ ਜੁਗਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਗਿਆਨ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਬ੍ਰਹਮ ਧਿਆਨੁ ॥੩॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਏਕ ਊਪਰਿ ਆਸ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਨਹੀ ਬਿਨਾਸ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਗਰੀਬੀ ਸਮਾਹਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਉਮਾਹਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਨਾਹੀ ਧੰਧਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਲੇ ਧਾਵਤੁ ਬੰਧਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਹੋਇ ਸੁ ਭਲਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸੁਫਲ ਫਲਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸੰਗਿ ਸਗਲ ਉਧਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜਪੈ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰੁ ॥੪॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਏਕੈ ਰੰਗ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਬਸੈ ਪ੍ਰਭੁ ਸੰਗ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਨਾਮੁ ਆਧਾਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਨਾਮੁ ਪਰਵਾਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਸਦ ਜਾਗਤ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅਹੰਬੁਧਿ ਤਿਆਗਤ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਮਨਿ ਪਰਮਾਨੰਦ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਘਰਿ ਸਦਾ ਅਨੰਦ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸੁਖ ਸਹਜ ਨਿਵਾਸ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਨਹੀ ਬਿਨਾਸ ॥੫॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਬੇਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਏਕ ਸੰਗਿ ਹੇਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਹੋਇ ਅਚਿੰਤ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਨਿਰਮਲ ਮੰਤ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜਿਸੁ ਕਰੈ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਬਡ ਪਰਤਾਪ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਦਰਸੁ ਬਡਭਾਗੀ ਪਾਈਐ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਉ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਈਐ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਉ ਖੋਜਹਿ ਮਹੇਸੁਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਆਪਿ ਪਰਮੇਸੁਰ ॥੬॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਨਾਹਿ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੈ ਸਗਲ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਕਉਨ ਜਾਨੈ ਭੇਦੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਉ ਸਦਾ ਅਦੇਸੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਕਥਿਆ ਨ ਜਾਇ ਅਧਾਖ੍ਹਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਰਬ ਕਾ ਠਾਕੁਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਮਿਤਿ ਕਉਨੁ ਬਖਾਨੈ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਗਤਿ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜਾਨੈ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਉ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰੁ ॥੭॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਾ ਕਰਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ  ਸਦ ਜੀਵੈ ਨਹੀ ਮਰਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ  ਮੁਕਤਿ ਜੁਗਤਿ ਜੀਅ ਕਾ ਦਾਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖੁ ਬਿਧਾਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅਨਾਥ ਕਾ ਨਾਥੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਸਭ ਊਪਰਿ ਹਾਥੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਾ ਸਗਲ ਅਕਾਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਆਪਿ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਸੋਭਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਨੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਰਬ ਕਾ ਧਨੀ ॥੮॥੮॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਉਰਿ ਧਾਰੈ ਜੋ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੁ ॥ ਸਰਬ ਮੈ ਪੇਖੈ ਭਗਵਾਨੁ ॥ ਨਿਮਖ ਨਿਮਖ ਠਾਕੁਰ ਨਮਸਕਾਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਓਹੁ ਅਪਰਸੁ ਸਗਲ ਨਿਸਤਾਰੈ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਮਿਥਿਆ ਨਾਹੀ ਰਸਨਾ ਪਰਸ ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਿਰੰਜਨ ਦਰਸ ॥ ਪਰ ਤ੍ਰਿਅ ਰੂਪੁ ਨ ਪੇਖੈ ਨੇਤ੍ਰ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਟਹਲ ਸੰਤਸੰਗਿ ਹੇਤ ॥ ਕਰਨ ਨ ਸੁਨੈ ਕਾਹੂ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ॥ ਸਭ ਤੇ ਜਾਨੈ ਆਪਸ ਕਉ ਮੰਦਾ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਬਿਖਿਆ ਪਰਹਰੈ ॥ ਮਨ ਕੀ ਬਾਸਨਾ ਮਨ ਤੇ ਟਰੈ ॥ ਇੰਦ੍ਰੀ ਜਿਤ ਪੰਚ ਦੋਖ ਤੇ ਰਹਤ ॥ ਨਾਨਕ  ਕੋਟਿ ਮਧੇ ਕੋ ਐਸਾ ਅਪਰਸ ॥੧॥ ਬੈਸਨੋ ਸੋ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ॥ ਬਿਸਨ ਕੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਹੋਇ ਭਿੰਨ ॥ ਕਰਮ ਕਰਤ ਹੋਵੈ ਨਿਹਕਰਮ ॥ ਤਿਸੁ ਬੈਸਨੋ ਕਾ ਨਿਰਮਲ ਧਰਮ ॥ ਕਾਹੂ ਫਲ ਕੀ ਇਛਾ ਨਹੀ ਬਾਛੈ ॥ ਕੇਵਲ ਭਗਤਿ ਕੀਰਤਨ ਸੰਗਿ ਰਾਚੈ ॥ ਮਨ ਤਨ ਅੰਤਰਿ ਸਿਮਰਨ ਗੋਪਾਲ ॥ ਸਭ ਊਪਰਿ ਹੋਵਤ ਕਿਰਪਾਲ ॥ ਆਪਿ ਦ੍ਰਿੜੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਓਹੁ ਬੈਸਨੋ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਵੈ ॥੨॥ ਭਗਉਤੀ ਭਗਵੰਤ ਭਗਤਿ ਕਾ ਰੰਗੁ ॥ ਸਗਲ ਤਿਆਗੈ ਦੁਸਟ ਕਾ ਸੰਗੁ ॥ ਮਨ ਤੇ ਬਿਨਸੈ ਸਗਲਾ ਭਰਮੁ ॥ ਕਰਿ ਪੂਜੈ ਸਗਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਪਾ ਮਲੁ ਖੋਵੈ ॥ ਤਿਸੁ ਭਗਉਤੀ ਕੀ ਮਤਿ ਊਤਮ ਹੋਵੈ ॥ ਭਗਵੰਤ ਕੀ ਟਹਲ ਕਰੈ ਨਿਤ ਨੀਤਿ ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਰਪੈ ਬਿਸਨ ਪਰੀਤਿ ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਚਰਨ ਹਿਰਦੈ ਬਸਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਐਸਾ ਭਗਉਤੀ ਭਗਵੰਤ ਕਉ ਪਾਵੈ ॥੩॥ ਸੋ ਪੰਡਿਤੁ ਜੋ ਮਨੁ ਪਰਬੋਧੈ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਆਤਮ ਮਹਿ ਸੋਧੈ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਾਰੁ ਰਸੁ ਪੀਵੈ ॥ ਉਸੁ ਪੰਡਿਤ ਕੈ ਉਪਦੇਸਿ ਜਗੁ ਜੀਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਕਥਾ ਹਿਰਦੈ ਬਸਾਵੈ ॥ ਸੋ ਪੰਡਿਤੁ  ਫਿਰਿ ਜੋਨਿ ਨ ਆਵੈ ॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ  ਬੂਝੈ ਮੂਲ ॥ ਸੂਖਮ ਮਹਿ ਜਾਨੈ ਅਸਥੂਲੁ ॥ ਚਹੁ ਵਰਨਾ ਕਉ ਦੇ ਉਪਦੇਸੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਉਸੁ ਪੰਡਿਤ ਕਉ ਸਦਾ ਅਦੇਸੁ ॥੪॥ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰੁ ਸਰਬ ਕੋ ਗਿਆਨੁ ॥ ਚਹੁ ਵਰਨਾ ਮਹਿ ਜਪੈ ਕੋਊ ਨਾਮੁ ॥ ਜੋ ਜੋ ਜਪੈ ਤਿਸ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਵੈ ਜਨੁ ਕੋਇ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅੰਤਰਿ ਉਰ ਧਾਰੈ ॥ ਪਸੁ ਪ੍ਰੇਤ ਮੁਘਦ ਪਾਥਰ ਕਉ ਤਾਰੈ ॥ ਸਰਬ ਰੋਗ ਕਾ ਅਉਖਦੁ ਨਾਮੁ ॥ ਕਲਿਆਣ ਰੂਪ ਮੰਗਲ ਗੁਣ ਗਾਮ ॥ ਕਾਹੂ ਜੁਗਤਿ ਕਿਤੈ ਨ ਪਾਈਐ ਧਰਮਿ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਮਿਲੈ ਜਿਸੁ ਲਿਖਿਆ ਧੁਰਿ ਕਰਮਿ ॥੫॥ ਜਿਸ ਕੈ ਮਨਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਨਿਵਾਸੁ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸਤਿ ਰਾਮਦਾਸੁ ॥ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਤਿਸੁ ਨਦਰੀ ਆਇਆ ॥ ਦਾਸ ਦਸੰਤਣ ਭਾਇ ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ॥ ਸਦਾ ਨਿਕਟਿ ਨਿਕਟਿ ਹਰਿ ਜਾਨੁ ॥ ਸੋ ਦਾਸੁ ਦਰਗਹ ਪਰਵਾਨੁ ॥ ਅਪੁਨੇ ਦਾਸ ਕਉ ਆਪਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰੈ ॥ ਤਿਸੁ ਦਾਸ ਕਉ ਸਭ ਸੋਝੀ ਪਰੈ ॥ ਸਗਲ ਸੰਗਿ ਆਤਮ ਉਦਾਸੁ ॥ ਐਸੀ ਜੁਗਤਿ ਨਾਨਕ  ਰਾਮਦਾਸੁ ॥੬॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਆਗਿਆ ਆਤਮ ਹਿਤਾਵੈ ॥ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਿ ਸੋਊ ਕਹਾਵੈ ॥ ਤੈਸਾ ਹਰਖੁ ਤੈਸਾ ਉਸੁ ਸੋਗੁ ॥ ਸਦਾ ਅਨੰਦੁ ਤਹ ਨਹੀ ਬਿਓਗੁ ॥ ਤੈਸਾ ਸੁਵਰਨੁ ਤੈਸੀ ਉਸੁ ਮਾਟੀ ॥ ਤੈਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤੈਸੀ ਬਿਖੁ ਖਾਟੀ ॥ ਤੈਸਾ ਮਾਨੁ ਤੈਸਾ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਤੈਸਾ ਰੰਕੁ ਤੈਸਾ ਰਾਜਾਨੁ ॥ ਜੋ ਵਰਤਾਏ ਸਾਈ ਜੁਗਤਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਓਹੁ ਪੁਰਖੁ ਕਹੀਐ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਿ ॥੭॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਸਗਲੇ ਠਾਉ ॥ ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਰਾਖੈ  ਤੈਸਾ ਤਿਨ ਨਾਉ ॥ ਆਪੇ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਜੋਗੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਫੁਨਿ ਹੋਗੁ ॥ ਪਸਰਿਓ ਆਪਿ ਹੋਇ ਅਨਤ ਤਰੰਗ ॥ ਲਖੇ ਨ ਜਾਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਰੰਗ ॥ ਜੈਸੀ ਮਤਿ ਦੇਇ ਤੈਸਾ ਪਰਗਾਸ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਕਰਤਾ ਅਬਿਨਾਸ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਇਆਲ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਨਾਨਕ  ਭਏ ਨਿਹਾਲ ॥੮॥੯॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਉਸਤਤਿ ਕਰਹਿ ਅਨੇਕ ਜਨ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਭਿ ਰਚੀ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਹੋਏ ਪੂਜਾਰੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਆਚਾਰ ਬਿਉਹਾਰੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਭਏ ਤੀਰਥ ਵਾਸੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬਨ ਭ੍ਰਮਹਿ ਉਦਾਸੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬੇਦ ਕੇ ਸ੍ਰੋਤੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਤਪੀਸੁਰ ਹੋਤੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਆਤਮ ਧਿਆਨੁ ਧਾਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕਬਿ ਕਾਬਿ ਬੀਚਾਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਨਵਤਨ ਨਾਮ ਧਿਆਵਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਰਤੇ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਵਹਿ ॥੧॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਭਏ ਅਭਿਮਾਨੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਅੰਧ ਅਗਿਆਨੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕਿਰਪਨ ਕਠੋਰ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਅਭਿਗ ਆਤਮ ਨਿਕੋਰ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਰ ਦਰਬ ਕਉ ਹਿਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਰ ਦੂਖਨਾ ਕਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਮਾਇਆ ਸ੍ਰਮ ਮਾਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਰਦੇਸ ਭ੍ਰਮਾਹਿ ॥ ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਲਾਵਹੁ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਲਗਨਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਰਤੇ ਕੀ ਜਾਨੈ ਕਰਤਾ ਰਚਨਾ ॥੨॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਸਿਧ ਜਤੀ ਜੋਗੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਰਾਜੇ ਰਸ ਭੋਗੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪੰਖੀ ਸਰਪ ਉਪਾਏ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਾਥਰ ਬਿਰਖ ਨਿਪਜਾਏ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਦੇਸ ਭੂ ਮੰਡਲ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਸਸੀਅਰ ਸੂਰ ਨਖ੍ਹਤ੍ਰ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਦੇਵ ਦਾਨਵ ਇੰਦ੍ਰ ਸਿਰਿ ਛਤ੍ਰ ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਅਪਨੈ ਸੂਤਿ ਧਾਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਸੁ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਤਿਸੁ ਨਿਸਤਾਰੈ ॥੩॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਰਾਜਸ ਤਾਮਸ ਸਾਤਕ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਅਰੁ ਸਾਸਤ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕੀਏ ਰਤਨ ਸਮੁਦ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੰਤ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕੀਏ ਚਿਰ ਜੀਵੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਗਿਰੀ ਮੇਰ ਸੁਵਰਨ ਥੀਵੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਜਖ੍ਹ ਕਿੰਨਰ ਪਿਸਾਚ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ  ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਸੂਕਰ ਮ੍ਰਿਗਾਚ ॥ ਸਭ ਤੇ ਨੇਰੈ ਸਭਹੂ ਤੇ ਦੂਰਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਆਪਿ ਅਲਿਪਤੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ ॥੪॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਾਤਾਲ ਕੇ ਵਾਸੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਨਿਵਾਸੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਜਨਮਹਿ ਜੀਵਹਿ ਮਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬਹੁ ਜੋਨੀ ਫਿਰਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਬੈਠਤ ਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਘਾਲਹਿ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕੀਏ ਧਨਵੰਤ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਮਾਇਆ ਮਹਿ ਚਿੰਤ ॥ ਜਹ ਜਹ ਭਾਣਾ ਤਹ ਤਹ ਰਾਖੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਹਾਥੇ ॥੫॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਭਏ ਬੈਰਾਗੀ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸੰਗਿ ਤਿਨਿ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਖੋਜੰਤੇ ॥ ਆਤਮ ਮਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਲਹੰਤੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਦਰਸਨ ਪ੍ਰਭ ਪਿਆਸ ॥ ਤਿਨ ਕਉ ਮਿਲਿਓ ਪ੍ਰਭੁ ਅਬਿਨਾਸ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਮਾਗਹਿ ਸਤਸੰਗੁ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਤਿਨ ਲਾਗਾ ਰੰਗੁ ॥ ਜਿਨ ਕਉ ਹੋਏ ਆਪਿ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ॥ ਨਾਨਕ  ਤੇ ਜਨ ਸਦਾ ਧਨਿ ਧੰਨਿ ॥੬॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਖਾਣੀ ਅਰੁ ਖੰਡ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਅਕਾਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਹੋਏ ਅਵਤਾਰ ॥ ਕਈ ਜੁਗਤਿ ਕੀਨੋ ਬਿਸਥਾਰ ॥ ਕਈ ਬਾਰ ਪਸਰਿਓ ਪਾਸਾਰ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਇਕੁ ਏਕੰਕਾਰ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਕੀਨੇ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ॥ ਪ੍ਰਭ ਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭ ਮਾਹਿ ਸਮਾਤਿ ॥ ਤਾ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਨੈ ਕੋਇ ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥੭॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਦਾਸ ॥ ਤਿਨ ਹੋਵਤ ਆਤਮ ਪਰਗਾਸ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਤਤ ਕੇ ਬੇਤੇ ॥ ਸਦਾ ਨਿਹਾਰਹਿ ਏਕੋ ਨੇਤ੍ਰੇ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਨਾਮ ਰਸੁ ਪੀਵਹਿ ॥ ਅਮਰ ਭਏ ਸਦ ਸਦ ਹੀ ਜੀਵਹਿ ॥ ਕਈ ਕੋਟਿ ਨਾਮ ਗੁਨ ਗਾਵਹਿ ॥ ਆਤਮ ਰਸਿ ਸੁਖਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਵਹਿ ॥ ਅਪੁਨੇ ਜਨ ਕਉ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਮਾਰੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਓਇ ਪਰਮੇਸੁਰ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ॥੮॥੧੦॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕੁ ਹੈ ਦੂਸਰ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਬਲਿਹਾਰਣੈ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸੋਇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਕਰਨੈ ਜੋਗੁ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਹੋਗੁ ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪਨਹਾਰਾ ॥ ਅੰਤੁ ਨਹੀ ਕਿਛੁ ਪਾਰਾਵਾਰਾ ॥ ਹੁਕਮੇ ਧਾਰਿ ਅਧਰ ਰਹਾਵੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਉਪਜੈ ਹੁਕਮਿ ਸਮਾਵੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਊਚ ਨੀਚ ਬਿਉਹਾਰ ॥ ਹੁਕਮੇ ਅਨਿਕ ਰੰਗ ਪਰਕਾਰ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਅਪਨੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਭ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥੧॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਮਾਨੁਖ ਗਤਿ ਪਾਵੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਾ ਪਾਥਰ ਤਰਾਵੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਬਿਨੁ ਸਾਸ ਤੇ ਰਾਖੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਾ ਹਰਿ ਗੁਣ ਭਾਖੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਾ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰੈ ॥ ਆਪਿ ਕਰੈ ਆਪਨ ਬੀਚਾਰੈ ॥ ਦੁਹਾ ਸਿਰਿਆ ਕਾ ਆਪਿ ਸੁਆਮੀ ॥ ਖੇਲੈ ਬਿਗਸੈ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ॥ ਜੋ ਭਾਵੈ ਸੋ ਕਾਰ ਕਰਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਅਵਰੁ ਨ ਆਵੈ ॥੨॥ ਕਹੁ ਮਾਨੁਖ ਤੇ ਕਿਆ ਹੋਇ ਆਵੈ  ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਕਰਾਵੈ ॥ ਇਸ ਕੈ ਹਾਥਿ ਹੋਇ ਤਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਲੇਇ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਕਰੇਇ ॥ ਅਨਜਾਨਤ ਬਿਖਿਆ ਮਹਿ ਰਚੈ ॥ ਜੇ ਜਾਨਤ ਆਪਨ ਆਪ ਬਚੈ ॥ ਭਰਮੇ ਭੂਲਾ ਦਹ ਦਿਸਿ ਧਾਵੈ ॥ ਨਿਮਖ ਮਾਹਿ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਅਪਨੀ ਭਗਤਿ ਦੇਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਤੇ ਜਨ ਨਾਮਿ ਮਿਲੇਇ ॥੩॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਨੀਚ ਕੀਟ ਕਉ ਰਾਜ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ॥ ਜਾ ਕਾ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਕਛੂ ਨ ਆਵੈ ॥ ਤਿਸੁ ਤਤਕਾਲ ਦਹ ਦਿਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੈ ॥ ਜਾ ਕਉ ਅਪੁਨੀ ਕਰੈ ਬਖਸੀਸ ॥ ਤਾ ਕਾ ਲੇਖਾ ਨ ਗਨੈ ਜਗਦੀਸ ॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭ ਤਿਸ ਕੀ ਰਾਸਿ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਾਸ ॥ ਅਪਨੀ ਬਣਤ ਆਪਿ ਬਨਾਈ ॥ ਨਾਨਕ  ਜੀਵੈ ਦੇਖਿ ਬਡਾਈ ॥੪॥ ਇਸ ਕਾ ਬਲੁ ਨਾਹੀ ਇਸੁ ਹਾਥ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਸਰਬ ਕੋ ਨਾਥ ॥ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਬਪੁਰਾ ਜੀਉ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਫੁਨਿ ਥੀਉ ॥ ਕਬਹੂ ਊਚ ਨੀਚ ਮਹਿ ਬਸੈ ॥ ਕਬਹੂ ਸੋਗ ਹਰਖ ਰੰਗਿ ਹਸੈ ॥ ਕਬਹੂ ਨਿੰਦ ਚਿੰਦ ਬਿਉਹਾਰ ॥ ਕਬਹੂ ਊਭ ਅਕਾਸ ਪਇਆਲ ॥ ਕਬਹੂ ਬੇਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬੀਚਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਆਪਿ ਮਿਲਾਵਣਹਾਰ ॥੫॥ ਕਬਹੂ ਨਿਰਤਿ ਕਰੈ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ॥ ਕਬਹੂ ਸੋਇ ਰਹੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਕਬਹੂ ਮਹਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਿਕਰਾਲ ॥ ਕਬਹੂੰ ਸਰਬ ਕੀ ਹੋਤ ਰਵਾਲ ॥ ਕਬਹੂ ਹੋਇ ਬਹੈ ਬਡ ਰਾਜਾ ॥ ਕਬਹੁ ਭੇਖਾਰੀ ਨੀਚ ਕਾ ਸਾਜਾ ॥ ਕਬਹੂ ਅਪਕੀਰਤਿ ਮਹਿ ਆਵੈ ॥ ਕਬਹੂ ਭਲਾ ਭਲਾ ਕਹਾਵੈ ॥ ਜਿਉ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਖੈ ਤਿਵ ਹੀ ਰਹੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਸਚੁ ਕਹੈ ॥੬॥ ਕਬਹੂ ਹੋਇ ਪੰਡਿਤੁ ਕਰੇ ਬਖੜਾਨੁ ॥ ਕਬਹੂ ਮੋਨਿਧਾਰੀ ਲਾਵੈ ਧਿਆਨੁ ॥ ਕਬਹੂ ਤਟ ਤੀਰਥ ਇਸਨਾਨ ॥ ਕਬਹੂ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਮੁਖਿ ਗਿਆਨ ॥ ਕਬਹੂ ਕੀਟ ਹਸਤਿ ਪਤੰਗ ਹੋਇ ਜੀਆ ॥ ਅਨਿਕ ਜੋਨਿ ਭਰਮੈ ਭਰਮੀਆ ॥ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਜਿਉ ਸ੍ਵਾਗੀ ਦਿਖਾਵੈ ॥ ਜਿਉ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਨਚਾਵੈ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥੭॥ ਕਬਹੂ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਇਹੁ ਪਾਵੈ ॥ ਉਸੁ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬਹੁਰਿ ਨ ਆਵੈ ॥ ਅੰਤਰਿ ਹੋਇ ਗਿਆਨ ਪਰਗਾਸੁ ॥ ਉਸੁ ਅਸਥਾਨ ਕਾ ਨਹੀ ਬਿਨਾਸੁ ॥ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਇਕ ਰੰਗਿ ॥ ਸਦਾ ਬਸਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ਜਿਉ ਜਲ ਮਹਿ ਜਲੁ ਆਇ ਖਟਾਨਾ ॥ ਤਿਉ ਜੋਤੀ ਸੰਗਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਨਾ ॥ ਮਿਟਿ ਗਏ ਗਵਨ ਪਾਏ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਦ ਕੁਰਬਾਨ ॥੮॥੧੧॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸੁਖੀ ਬਸੈ ਮਸਕੀਨੀਆ ਆਪੁ ਨਿਵਾਰਿ ਤਲੇ ॥ ਬਡੇ ਬਡੇ ਅਹੰਕਾਰੀਆ ਨਾਨਕ  ਗਰਬਿ ਗਲੇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਿਸ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਰਾਜ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਸੋ ਨਰਕਪਾਤੀ ਹੋਵਤ ਸੁਆਨੁ ॥ ਜੋ ਜਾਨੈ ਮੈ ਜੋਬਨਵੰਤੁ ॥ ਸੋ ਹੋਵਤ ਬਿਸਟਾ ਕਾ ਜੰਤੁ ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਕਰਮਵੰਤੁ ਕਹਾਵੈ ॥ ਜਨਮਿ ਮਰੈ ਬਹੁ ਜੋਨਿ ਭ੍ਰਮਾਵੈ ॥ ਧਨ ਭੂਮਿ ਕਾ ਜੋ ਕਰੈ ਗੁਮਾਨੁ ॥ ਸੋ ਮੂਰਖੁ ਅੰਧਾ ਅਗਿਆਨੁ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਗਰੀਬੀ ਬਸਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਈਹਾ ਮੁਕਤੁ ਆਗੈ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ॥ ੧॥ ਧਨਵੰਤਾ ਹੋਇ ਕਰਿ ਗਰਬਾਵੈ ॥ ਤ੍ਰਿਣ ਸਮਾਨਿ ਕਛੁ ਸੰਗਿ ਨ ਜਾਵੈ ॥ ਬਹੁ ਲਸਕਰ ਮਾਨੁਖ ਊਪਰਿ ਕਰੇ ਆਸ ॥ ਪਲ ਭੀਤਰਿ ਤਾ ਕਾ ਹੋਇ ਬਿਨਾਸ ॥ ਸਭ ਤੇ ਆਪ ਜਾਨੈ ਬਲਵੰਤੁ ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਹੋਇ ਜਾਇ ਭਸਮੰਤੁ ॥ ਕਿਸੈ ਨ ਬਦੈ ਆਪਿ ਅਹੰਕਾਰੀ ॥ ਧਰਮ ਰਾਇ ਤਿਸੁ ਕਰੇ ਖੁਆਰੀ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਜਾ ਕਾ ਮਿਟੈ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਸੋ ਜਨੁ ਨਾਨਕ  ਦਰਗਹ ਪਰਵਾਨੁ ॥੨॥ ਕੋਟਿ ਕਰਮ ਕਰੈ ਹਉ ਧਾਰੇ ॥ ਸ੍ਰਮੁ ਪਾਵੈ ਸਗਲੇ ਬਿਰਥਾਰੇ ॥ ਅਨਿਕ ਤਪਸਿਆ ਕਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ॥ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਅਵਤਾਰ ॥ ਅਨਿਕ ਜਤਨ ਕਰਿ ਆਤਮ ਨਹੀ ਦ੍ਰਵੈ ॥ ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਕਹੁ ਕੈਸੇ ਗਵੈ ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਜੋ ਭਲਾ ਕਹਾਵੈ ॥ ਤਿਸਹਿ ਭਲਾਈ ਨਿਕਟਿ ਨ ਆਵੈ ॥ ਸਰਬ ਕੀ ਰੇਨ ਜਾ ਕਾ ਮਨੁ ਹੋਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੀ ਨਿਰਮਲ ਸੋਇ ॥੩॥ ਜਬ ਲਗੁ ਜਾਨੈ ਮੁਝ ਤੇ ਕਛੁ ਹੋਇ ॥ ਤਬ ਇਸ ਕਉ ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ ਜਬ ਇਹ ਜਾਨੈ ਮੈ ਕਿਛੁ ਕਰਤਾ ॥ ਤਬ ਲਗੁ ਗਰਭ ਜੋਨਿ ਮਹਿ ਫਿਰਤਾ ॥ ਜਬ ਧਾਰੈ ਕੋਊ ਬੈਰੀ ਮੀਤੁ ॥ ਤਬ ਲਗੁ ਨਿਹਚਲੁ ਨਾਹੀ ਚੀਤੁ ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਮੋਹ ਮਗਨ ਸੰਗਿ ਮਾਇ ॥ ਤਬ ਲਗੁ ਧਰਮਰਾਇ ਦੇਇ ਸਜਾਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੂਟੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਹਉ ਛੂਟੈ ॥੪॥ ਸਹਸ ਖਟੇ ਲਖ ਕਉ ਉਠਿ ਧਾਵੈ ॥ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਨ ਆਵੈ ਮਾਇਆ ਪਾਛੈ ਪਾਵੈ ॥ ਅਨਿਕ ਭੋਗ ਬਿਖਿਆ ਕੇ ਕਰੈ ॥ ਨਹ ਤ੍ਰਿਪਤਾਵੈ ਖਪਿ ਖਪਿ ਮਰੈ ॥ ਬਿਨਾ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀ ਕੋਊ ਰਾਜੈ ॥ ਸੁਪਨ ਮਨੋਰਥ ਬ੍ਰਿਥੇ ਸਭ ਕਾਜੈ ॥ ਨਾਮ ਰੰਗਿ ਸਰਬ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਬਡਭਾਗੀ ਕਿਸੈ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਆਪੇ ਆਪਿ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਜਾਪਿ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਕਰਨੈਹਾਰੁ ॥ ਇਸ ਕੈ ਹਾਥਿ ਕਹਾ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਜੈਸੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਕਰੇ ਤੈਸਾ ਹੋਇ ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕੀਨੋ ਸੁ ਅਪਨੈ ਰੰਗਿ ॥ ਸਭ ਤੇ ਦੂਰਿ ਸਭਹੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ਬੂਝੈ ਦੇਖੈ ਕਰੈ ਬਿਬੇਕ ॥ ਆਪਹਿ ਏਕ ਆਪਹਿ ਅਨੇਕ ॥ ਮਰੈ ਨ ਬਿਨਸੈ ਆਵੈ ਨ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਦ ਹੀ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ॥੬॥ ਆਪਿ ਉਪਦੇਸੈ ਸਮਝੈ ਆਪਿ ॥ ਆਪੇ ਰਚਿਆ ਸਭ ਕੈ ਸਾਥਿ ॥ ਆਪਿ ਕੀਨੋ ਆਪਨ ਬਿਸਥਾਰੁ ॥ ਸਭੁ ਕਛੁ ਉਸ ਕਾ ਓਹੁ ਕਰਨੈਹਾਰੁ ॥ ਉਸ ਤੇ ਭਿੰਨ ਕਹਹੁ ਕਿਛੁ ਹੋਇ ॥ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਏਕੈ ਸੋਇ ॥ ਅਪੁਨੇ ਚਲਿਤ ਆਪਿ ਕਰਣੈਹਾਰ ॥ ਕਉਤਕ ਕਰੈ ਰੰਗ ਆਪਾਰ ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਆਪਿ ਮਨ ਅਪੁਨੇ ਮਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਕੀਮਤਿ ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਇ ॥੭॥ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੁਆਮੀ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਕਿਨੈ ਵਖਿਆਨੀ ॥ ਸਚੁ ਸਚੁ ਸਚੁ ਸਭੁ ਕੀਨਾ ॥ ਕੋਟਿ ਮਧੇ ਕਿਨੈ ਬਿਰਲੈ ਚੀਨਾ ॥ ਭਲਾ ਭਲਾ ਭਲਾ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ॥ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਪਾਰ ਅਨੂਪ ॥ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਮਲ ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਸੁਨੀ ਸ੍ਰਵਨ ਬਖੜਾਣੀ ॥ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪੁਨੀਤ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪੈ ਨਾਨਕ  ਮਨਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥੮॥੧੨॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸੰਤ ਸਰਨਿ ਜੋ ਜਨੁ ਪਰੈ  ਸੋ ਜਨੁ ਉਧਰਨਹਾਰ ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾਨਕਾ  ਬਹੁਰਿ ਬਹੁਰਿ ਅਵਤਾਰ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਆਰਜਾ ਘਟੈ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਜਮ ਤੇ ਨਹੀ ਛੁਟੈ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਸੁਖੁ ਸਭੁ ਜਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਨਰਕ ਮਹਿ ਪਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਮਤਿ ਹੋਇ ਮਲੀਨ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਸੋਭਾ ਤੇ ਹੀਨ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਹਤੇ ਕਉ ਰਖੈ ਨ ਕੋਇ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਥਾਨ ਭ੍ਰਸਟੁ ਹੋਇ ॥ ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜੇ ਕਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੰਤਸੰਗਿ ਨਿੰਦਕੁ ਭੀ ਤਰੈ ॥੧॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੂਖਨ ਤੇ ਮੁਖੁ ਭਵੈ ॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਕਾਗ ਜਿਉ ਲਵੈ ॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਸਰਪ ਜੋਨਿ ਪਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਤ੍ਰਿਗਦ ਜੋਨਿ ਕਿਰਮਾਇ ॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਮਹਿ ਜਲੈ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਸਭੁ ਕੋ ਛਲੈ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਤੇਜੁ ਸਭੁ ਜਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੂਖਨਿ ਨੀਚੁ ਨੀਚਾਇ ॥ ਸੰਤ ਦੋਖੀ ਕਾ ਥਾਉ ਕੋ ਨਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੰਤ ਭਾਵੈ ਤਾ ਓਇ ਭੀ ਗਤਿ ਪਾਹਿ ॥੨॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਮਹਾ ਅਤਤਾਈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਖਿਨੁ ਟਿਕਨੁ ਨ ਪਾਈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਮਹਾ ਹਤਿਆਰਾ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਪਰਮੇਸੁਰਿ ਮਾਰਾ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਰਾਜ ਤੇ ਹੀਨੁ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਨਿੰਦਕੁ ਦੁਖੀਆ ਅਰੁ ਦੀਨੁ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਨਿੰਦਕ ਕਉ ਸਰਬ ਰੋਗ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਨਿੰਦਕ ਕਉ ਸਦਾ ਬਿਜੋਗ ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਦੋਖ ਮਹਿ ਦੋਖੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੰਤ ਭਾਵੈ ਤਾ ਉਸ ਕਾ ਭੀ ਹੋਇ ਮੋਖੁ ॥੩॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਸਦਾ ਅਪਵਿਤੁ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਕਿਸੈ ਕਾ ਨਹੀ ਮਿਤੁ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਡਾਨੁ ਲਾਗੈ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਸਭ ਤਿਆਗੈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਮਹਾ ਅਹੰਕਾਰੀ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਸਦਾ ਬਿਕਾਰੀ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਜਨਮੈ ਮਰੈ ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਦੂਖਨਾ ਸੁਖ ਤੇ ਟਰੈ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਨਾਹੀ ਠਾਉ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੰਤ ਭਾਵੈ ਤਾ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ॥੪॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਅਧ ਬੀਚ ਤੇ ਟੂਟੈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਕਿਤੈ ਕਾਜਿ ਨ ਪਹੂਚੈ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਉਦਿਆਨ ਭ੍ਰਮਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਉਝੜਿ ਪਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਅੰਤਰ ਤੇ ਥੋਥਾ ॥ ਜਿਉ ਸਾਸ ਬਿਨਾ ਮਿਰਤਕ ਕੀ ਲੋਥਾ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕੀ ਜੜ ਕਿਛੁ ਨਾਹਿ ॥ ਆਪਨ ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਅਵਰੁ ਨ ਰਾਖਨਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੰਤ ਭਾਵੈ ਤਾ ਲਏ ਉਬਾਰਿ ॥੫॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਇਉ ਬਿਲਲਾਇ ॥ ਜਿਉ ਜਲ ਬਿਹੂਨ ਮਛੁਲੀ ਤੜਫੜਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ  ਭੂਖਾ ਨਹੀ ਰਾਜੈ ॥ ਜਿਉ ਪਾਵਕੁ ਈਧਨਿ ਨਹੀ ਧ੍ਰਾਪੈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਛੁਟੈ ਇਕੇਲਾ ॥ ਜਿਉ ਬੂਆੜੁ ਤਿਲੁ ਖੇਤ ਮਾਹਿ ਦੁਹੇਲਾ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਧਰਮ ਤੇ ਰਹਤ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਸਦ ਮਿਥਿਆ ਕਹਤ ॥ ਕਿਰਤੁ ਨਿੰਦਕ ਕਾ ਧੁਰਿ ਹੀ ਪਇਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਥਿਆ ॥੬॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਬਿਗੜ ਰੂਪੁ ਹੋਇ ਜਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕਉ ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਸਦਾ ਸਹਕਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਨ ਮਰੈ ਨ ਜੀਵਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕੇ ਦੋਖੀ ਕੀ ਪੁਜੈ ਨ ਆਸਾ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਦੋਖੀ ਉਠਿ ਚਲੈ ਨਿਰਾਸਾ ॥ ਸੰਤ ਕੈ ਦੋਖਿ ਨ ਤ੍ਰਿਸਟੈ ਕੋਇ ॥ ਜੈਸਾ ਭਾਵੈ ਤੈਸਾ ਕੋਈ ਹੋਇ ॥ ਪਇਆ ਕਿਰਤੁ ਨ ਮੇਟੈ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਾਨੈ ਸਚਾ ਸੋਇ ॥੭॥ ਸਭ ਘਟ ਤਿਸ ਕੇ ਓਹੁ ਕਰਨੈਹਾਰੁ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਤਿਸ ਕਉ ਨਮਸਕਾਰੁ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਹੁ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਵਹੁ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ॥ ਸਭੁ ਕਛੁ ਵਰਤੈ ਤਿਸ ਕਾ ਕੀਆ ॥ ਜੈਸਾ ਕਰੇ ਤੈਸਾ ਕੋ ਥੀਆ ॥ ਅਪਨਾ ਖੇਲੁ ਆਪਿ ਕਰਨੈਹਾਰੁ ॥ ਦੂਸਰ ਕਉਨੁ  ਕਹੈ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੈ ਤਿਸੁ ਆਪਨ ਨਾਮੁ ਦੇਇ ॥ ਬਡਭਾਗੀ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਸੇਇ ॥੮॥੧੩॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਤਜਹੁ ਸਿਆਨਪ ਸੁਰਿ ਜਨਹੁ  ਸਿਮਰਹੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਰਾਇ ॥ ਏਕ ਆਸ ਹਰਿ ਮਨਿ ਰਖਹੁ  ਨਾਨਕ  ਦੂਖੁ ਭਰਮੁ ਭਉ ਜਾਇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਮਾਨੁਖ ਕੀ ਟੇਕ ਬ੍ਰਿਥੀ ਸਭ ਜਾਨੁ ॥ ਦੇਵਨ ਕਉ ਏਕੈ ਭਗਵਾਨੁ ॥ ਜਿਸ ਕੈ ਦੀਐ ਰਹੈ ਅਘਾਇ ॥ ਬਹੁਰਿ ਨ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਲਾਗੈ ਆਇ ॥ ਮਾਰੈ ਰਾਖੈ ਏਕੋ ਆਪਿ ॥ ਮਾਨੁਖ ਕੈ ਕਿਛੁ ਨਾਹੀ ਹਾਥਿ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਬੂਝਿ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਨਾਮੁ ਰਖੁ ਕੰਠਿ ਪਰੋਇ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਬਿਘਨੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕੋਇ ॥੧॥ ਉਸਤਤਿ ਮਨ ਮਹਿ ਕਰਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ॥ ਕਰਿ ਮਨ ਮੇਰੇ  ਸਤਿ ਬਿਉਹਾਰ ॥ ਨਿਰਮਲ ਰਸਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਉ ॥ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲਾ ਕਰਿ ਲੇਹਿ ਜੀਉ ॥ ਨੈਨਹੁ ਪੇਖੁ ਠਾਕੁਰ ਕਾ ਰੰਗੁ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਬਿਨਸੈ ਸਭ ਸੰਗੁ ॥ ਚਰਨ ਚਲਉ ਮਾਰਗਿ ਗੋਬਿੰਦ ॥ ਮਿਟਹਿ ਪਾਪ ਜਪੀਐ ਹਰਿ ਬਿੰਦ ॥ ਕਰ ਹਰਿ ਕਰਮ ਸ੍ਰਵਨਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ॥ ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਨਾਨਕ  ਊਜਲ ਮਥਾ ॥੨॥ ਬਡਭਾਗੀ ਤੇ ਜਨ ਜਗ ਮਾਹਿ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਹਿ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਜੋ ਕਰਹਿ ਬੀਚਾਰ ॥ ਸੇ ਧਨਵੰਤ ਗਨੀ ਸੰਸਾਰ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਮੁਖਿ  ਬੋਲਹਿ ਹਰਿ ਮੁਖੀ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ  ਜਾਨਹੁ ਤੇ ਸੁਖੀ ॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਏਕੁ ਪਛਾਨੈ ॥ ਇਤ ਉਤ ਕੀ ਓਹੁ ਸੋਝੀ ਜਾਨੈ ॥ ਨਾਮ ਸੰਗਿ ਜਿਸ ਕਾ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਨਹਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਜਾਨਿਆ ॥੩॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਆਪਨ ਆਪੁ ਸੁਝੈ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਜਾਨਹੁ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬੁਝੈ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਹਤ ॥ ਸਰਬ ਰੋਗ ਤੇ  ਓਹੁ ਹਰਿ ਜਨੁ ਰਹਤ ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਕੀਰਤਨੁ ਕੇਵਲ ਬਖੜਾਨੁ ॥ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਮਹਿ ਸੋਈ ਨਿਰਬਾਨੁ ॥ ਏਕ ਊਪਰਿ ਜਿਸੁ ਜਨ ਕੀ ਆਸਾ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਕਟੀਐ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸਾ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਭੂਖ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸਹਿ ਨ ਲਾਗਹਿ ਦੂਖ ॥੪॥ ਜਿਸ ਕਉ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਮਨਿ ਚਿਤਿ ਆਵੈ ॥ ਸੋ ਸੰਤੁ ਸੁਹੇਲਾ ਨਹੀ ਡੁਲਾਵੈ ॥ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪੁਨਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰੈ ॥ ਸੋ ਸੇਵਕੁ  ਕਹੁ ਕਿਸ ਤੇ ਡਰੈ ॥ ਜੈਸਾ ਸਾ ਤੈਸਾ ਦ੍ਰਿਸਟਾਇਆ ॥ ਅਪੁਨੇ ਕਾਰਜ ਮਹਿ ਆਪਿ ਸਮਾਇਆ ॥ ਸੋਧਤ ਸੋਧਤ ਸੋਧਤ ਸੀਝਿਆ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤਤੁ ਸਭੁ ਬੂਝਿਆ ॥ ਜਬ ਦੇਖਉ  ਤਬ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਮੂਲੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਸੂਖਮੁ ਸੋਈ ਅਸਥੂਲੁ ॥੫॥ ਨਹ ਕਿਛੁ ਜਨਮੈ ਨਹ ਕਿਛੁ ਮਰੈ ॥ ਆਪਨ ਚਲਿਤੁ ਆਪ ਹੀ ਕਰੈ ॥ ਆਵਨੁ ਜਾਵਨੁ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਅਨਦ੍ਰਿਸਟਿ ॥ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਧਾਰੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਸਗਲ ਮਹਿ ਆਪਿ ॥ ਅਨਿਕ ਜੁਗਤਿ ਰਚਿ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪਿ ॥ ਅਬਿਨਾਸੀ ਨਾਹੀ ਕਿਛੁ ਖੰਡ ॥ ਧਾਰਣ ਧਾਰਿ ਰਹਿਓ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ॥ ਅਲਖ ਅਭੇਵ ਪੁਰਖ ਪਰਤਾਪ ॥ ਆਪਿ ਜਪਾਏ  ਤ ਨਾਨਕ  ਜਾਪ ॥੬॥ ਜਿਨ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ ਸੁ ਸੋਭਾਵੰਤ ॥ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰੁ ਉਧਰੈ ਤਿਨ ਮੰਤ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਸੇਵਕ ਸਗਲ ਉਧਾਰਨ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਸੇਵਕ ਦੂਖ ਬਿਸਾਰਨ ॥ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਕਿਰਪਾਲ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਜਪਿ ਭਏ ਨਿਹਾਲ ॥ ਉਨ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸੋਈ ਲਾਗੈ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹਿ ਬਡਭਾਗੈ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਪਾਵਹਿ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਨ ਪੁਰਖ ਕਉ ਊਤਮ ਕਰਿ ਮਾਨੁ ॥੭॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੈ ਸੁ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਰੰਗਿ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਬਸੈ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ॥ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ ਹੋਵੈ ਸੋ ਹੋਇ ॥ ਕਰਣੈਹਾਰੁ ਪਛਾਣੈ ਸੋਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਕੀਆ ਜਨ ਮੀਠ ਲਗਾਨਾ ॥ ਜੈਸਾ ਸਾ ਤੈਸਾ ਦ੍ਰਿਸਟਾਨਾ ॥ ਜਿਸ ਤੇ ਉਪਜੇ ਤਿਸੁ ਮਾਹਿ ਸਮਾਏ ॥ ਓਇ ਸੁਖ ਨਿਧਾਨ ਉਨਹੂ ਬਨਿ ਆਏ ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਆਪਿ ਦੀਨੋ ਮਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭ ਜਨੁ ਏਕੋ ਜਾਨੁ ॥੮॥੧੪॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸਰਬ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਭ  ਬਿਰਥਾ ਜਾਨਨਹਾਰ ॥ ਜਾ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਉਧਰੀਐ  ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਬਲਿਹਾਰ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਟੂਟੀ ਗਾਢਨਹਾਰ ਗੁੋਪਾਲ ॥ ਸਰਬ ਜੀਆ ਆਪੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ॥ ਸਗਲ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਜਿਸੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਤਿਸ ਤੇ  ਬਿਰਥਾ ਕੋਈ ਨਾਹਿ ॥ ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ  ਸਦਾ ਹਰਿ ਜਾਪਿ ॥ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ॥ ਆਪਨ ਕੀਆ ਕਛੂ ਨ ਹੋਇ ॥ ਜੇ ਸਉ ਪ੍ਰਾਨੀ ਲੋਚੈ ਕੋਇ ॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਨਾਹੀ ਤੇਰੈ ਕਿਛੁ ਕਾਮ ॥ ਗਤਿ ਨਾਨਕ  ਜਪਿ ਏਕ ਹਰਿ ਨਾਮ ॥੧॥ ਰੂਪਵੰਤੁ ਹੋਇ ਨਾਹੀ ਮੋਹੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਜੋਤਿ ਸਗਲ ਘਟ ਸੋਹੈ ॥ ਧਨਵੰਤਾ ਹੋਇ ਕਿਆ ਕੋ ਗਰਬੈ ॥ ਜਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤਿਸ ਕਾ ਦੀਆ ਦਰਬੈ ॥ ਅਤਿ ਸੂਰਾ ਜੇ ਕੋਊ ਕਹਾਵੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਕਲਾ ਬਿਨਾ ਕਹ ਧਾਵੈ ॥ ਜੇ ਕੋ ਹੋਇ ਬਹੈ ਦਾਤਾਰੁ ॥ ਤਿਸੁ ਦੇਨਹਾਰੁ ਜਾਨੈ ਗਾਵਾਰੁ ॥ ਜਿਸੁ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੂਟੈ ਹਉ ਰੋਗੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਜਨੁ ਸਦਾ ਅਰੋਗੁ ॥੨॥ ਜਿਉ ਮੰਦਰ ਕਉ ਥਾਮੈ ਥੰਮਨੁ ॥ ਤਿਉ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਮਨਹਿ ਅਸਥੰਮਨੁ ॥ ਜਿਉ ਪਾਖਾਣੁ ਨਾਵ ਚੜਿ ਤਰੈ ॥ ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਰ ਚਰਣ ਲਗਤੁ ਨਿਸਤਰੈ ॥ ਜਿਉ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀਪਕ ਪਰਗਾਸੁ ॥ ਗੁਰ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਮਨਿ ਹੋਇ ਬਿਗਾਸੁ ॥ ਜਿਉ ਮਹਾ ਉਦਿਆਨ ਮਹਿ  ਮਾਰਗੁ ਪਾਵੈ ॥ ਤਿਉ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟਾਵੈ ॥ ਤਿਨ ਸੰਤਨ ਕੀ ਬਾਛਉ ਧੂਰਿ ॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਹਰਿ  ਲੋਚਾ ਪੂਰਿ ॥੩॥ ਮਨ ਮੂਰਖ  ਕਾਹੇ ਬਿਲਲਾਈਐ  ॥ ਪੁਰਬ ਲਿਖੇ ਕਾ ਲਿਖਿਆ ਪਾਈਐ ॥ ਦੂਖ ਸੂਖ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਨਹਾਰੁ ॥ ਅਵਰ ਤਿਆਗਿ ਤੂ  ਤਿਸਹਿ ਚਿਤਾਰੁ ॥ ਜੋ ਕਛੁ ਕਰੈ ਸੋਈ ਸੁਖੁ ਮਾਨੁ ॥ ਭੂਲਾ ਕਾਹੇ ਫਿਰਹਿ  ਅਜਾਨ  ॥ ਕਉਨ ਬਸਤੁ ਆਈ  ਤੇਰੈ ਸੰਗ ॥ ਲਪਟਿ ਰਹਿਓ ਰਸਿ ਲੋਭੀ ਪਤੰਗ  ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਜਪਿ ਹਿਰਦੇ ਮਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਪਤਿ ਸੇਤੀ ਘਰਿ ਜਾਹਿ ॥੪॥ ਜਿਸੁ ਵਖਰ ਕਉ ਲੈਨਿ ਤੂ ਆਇਆ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਸੰਤਨ ਘਰਿ ਪਾਇਆ ॥ ਤਜਿ ਅਭਿਮਾਨੁ ਲੇਹੁ ਮਨ ਮੋਲਿ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਹਿਰਦੇ ਮਹਿ ਤੋਲਿ ॥ ਲਾਦਿ ਖੇਪ ਸੰਤਹ ਸੰਗਿ ਚਾਲੁ ॥ ਅਵਰ ਤਿਆਗਿ ਬਿਖਿਆ ਜੰਜਾਲ ॥ ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਕਹੈ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥ ਮੁਖ ਊਜਲ ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਸੋਇ ॥ ਇਹੁ ਵਾਪਾਰੁ ਵਿਰਲਾ ਵਾਪਾਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੈ ਸਦ ਬਲਿਹਾਰੈ ॥ ੫॥ ਚਰਨ ਸਾਧ ਕੇ ਧੋਇ ਧੋਇ ਪੀਉ ॥ ਅਰਪਿ ਸਾਧ ਕਉ ਅਪਨਾ ਜੀਉ ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਧੂਰਿ ਕਰਹੁ ਇਸਨਾਨੁ ॥ ਸਾਧ ਊਪਰਿ ਜਾਈਐ ਕੁਰਬਾਨੁ ॥ ਸਾਧ ਸੇਵਾ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਈਐ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨੁ ਗਾਈਐ ॥ ਅਨਿਕ ਬਿਘਨ ਤੇ ਸਾਧੂ ਰਾਖੈ ॥ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਚਾਖੈ ॥ ਓਟ ਗਹੀ ਸੰਤਹ ਦਰਿ ਆਇਆ ॥ ਸਰਬ ਸੂਖ ਨਾਨਕ  ਤਿਹ ਪਾਇਆ ॥੬॥ ਮਿਰਤਕ ਕਉ ਜੀਵਾਲਨਹਾਰ ॥ ਭੂਖੇ ਕਉ ਦੇਵਤ ਅਧਾਰ ॥ ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਜਾ ਕੀ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਮਾਹਿ ॥ ਪੁਰਬ ਲਿਖੇ ਕਾ ਲਹਣਾ ਪਾਹਿ ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤਿਸ ਕਾ ਓਹੁ ਕਰਨੈ ਜੋਗੁ ॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਦੂਸਰ ਹੋਆ ਨ ਹੋਗੁ ॥ ਜਪਿ ਜਨ  ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਿਨੁ ਰੈਣੀ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਨਿਰਮਲ ਇਹ ਕਰਣੀ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸ ਕਉ ਨਾਮੁ ਦੀਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਜਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਥੀਆ ॥੭॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਗੁਰ ਕੀ ਪਰਤੀਤਿ ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਆਵੈ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਚੀਤਿ ॥ ਭਗਤੁ ਭਗਤੁ ਸੁਨੀਐ ਤਿਹੁ ਲੋਇ ॥ ਜਾ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਏਕੋ ਹੋਇ ॥ ਸਚੁ ਕਰਣੀ ਸਚੁ ਤਾ ਕੀ ਰਹਤ ॥ ਸਚੁ ਹਿਰਦੈ ਸਤਿ ਮੁਖਿ ਕਹਤ ॥ ਸਾਚੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਸਾਚਾ ਆਕਾਰੁ ॥ ਸਚੁ ਵਰਤੈ ਸਾਚਾ ਪਾਸਾਰੁ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਜਿਨਿ ਸਚੁ ਕਰਿ ਜਾਤਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਜਨੁ ਸਚਿ ਸਮਾਤਾ ॥੮॥੧੫॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਰੂਪੁ ਨ ਰੇਖ ਨ ਰੰਗੁ ਕਿਛੁ  ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭ ਭਿੰਨ ॥ ਤਿਸਹਿ ਬੁਝਾਏ ਨਾਨਕਾ  ਜਿਸੁ ਹੋਵੈ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੁ ਮਨ ਮਹਿ ਰਾਖੁ ॥ ਮਾਨੁਖ ਕੀ ਤੂ ਪ੍ਰੀਤਿ ਤਿਆਗੁ ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਪਰੈ ਨਾਹੀ ਕਿਛੁ ਕੋਇ ॥ ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਏਕੋ ਸੋਇ ॥ ਆਪੇ ਬੀਨਾ ਆਪੇ ਦਾਨਾ ॥ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰੁ ਗਹੀਰੁ ਸੁਜਾਨਾ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ਦਇਆਲ ਬਖਸੰਦ ॥ ਸਾਧ ਤੇਰੇ ਕੀ ਚਰਨੀ ਪਾਉ ॥ ਨਾਨਕ ਕੈ ਮਨਿ ਇਹੁ ਅਨਰਾਉ ॥੧॥ ਮਨਸਾ ਪੂਰਨ ਸਰਨਾ ਜੋਗ ॥ ਜੋ ਕਰਿ ਪਾਇਆ ਸੋਈ ਹੋਗੁ ॥ ਹਰਨ ਭਰਨ ਜਾ ਕਾ ਨੇਤ੍ਰ ਫੋਰੁ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਮੰਤ੍ਰੁ ਨ ਜਾਨੈ ਹੋਰੁ ॥ ਅਨਦ ਰੂਪ ਮੰਗਲ ਸਦ ਜਾ ਕੈ ॥ ਸਰਬ ਥੋਕ ਸੁਨੀਅਹਿ ਘਰਿ ਤਾ ਕੈ ॥ ਰਾਜ ਮਹਿ ਰਾਜੁ ਜੋਗ ਮਹਿ ਜੋਗੀ ॥ ਤਪ ਮਹਿ ਤਪੀਸਰੁ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਮਹਿ ਭੋਗੀ ॥ ਧਿਆਇ ਧਿਆਇ ਭਗਤਹ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਪੁਰਖ ਕਾ ਕਿਨੈ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ ॥੨॥ ਜਾ ਕੀ ਲੀਲਾ ਕੀ ਮਿਤਿ ਨਾਹਿ ॥ ਸਗਲ ਦੇਵ ਹਾਰੇ ਅਵਗਾਹਿ ॥ ਪਿਤਾ ਕਾ ਜਨਮੁ ਕਿ ਜਾਨੈ ਪੂਤੁ ॥ ਸਗਲ ਪਰੋਈ ਅਪੁਨੈ ਸੂਤਿ ॥ ਸੁਮਤਿ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਜਿਨ ਦੇਇ ॥ ਜਨ ਦਾਸ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵਹਿ ਸੇਇ ॥ ਤਿਹੁ ਗੁਣ ਮਹਿ ਜਾ ਕਉ ਭਰਮਾਏ ॥ ਜਨਮਿ ਮਰੈ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ਜਾਏ ॥ ਊਚ ਨੀਚ ਤਿਸ ਕੇ ਅਸਥਾਨ ॥ ਜੈਸਾ ਜਨਾਵੈ ਤੈਸਾ ਨਾਨਕ  ਜਾਨ ॥੩॥ ਨਾਨਾ ਰੂਪ ਨਾਨਾ ਜਾ ਕੇ ਰੰਗ ॥ ਨਾਨਾ ਭੇਖ ਕਰਹਿ ਇਕ ਰੰਗ ॥ ਨਾਨਾ ਬਿਧਿ ਕੀਨੋ ਬਿਸਥਾਰੁ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਏਕੰਕਾਰੁ ॥ ਨਾਨਾ ਚਲਿਤ ਕਰੇ ਖਿਨ ਮਾਹਿ ॥ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਪੂਰਨੁ ਸਭ ਠਾਇ ॥ ਨਾਨਾ ਬਿਧਿ ਕਰਿ ਬਨਤ ਬਨਾਈ ॥ ਅਪਨੀ ਕੀਮਤਿ ਆਪੇ ਪਾਈ ॥ ਸਭ ਘਟ ਤਿਸ ਕੇ ਸਭ ਤਿਸ ਕੇ ਠਾਉ ॥ ਜਪਿ ਜਪਿ ਜੀਵੈ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਨਾਉ ॥੪॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਗਲੇ ਜੰਤ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸੁਨਨ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਆਗਾਸ ਪਾਤਾਲ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਗਲ ਆਕਾਰ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਪੁਰੀਆ ਸਭ ਭਵਨ ॥ ਨਾਮ ਕੈ ਸੰਗਿ ਉਧਰੇ ਸੁਨਿ ਸ੍ਰਵਨ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਆਪਨੈ ਨਾਮਿ ਲਾਏ ॥ ਨਾਨਕ  ਚਉਥੇ ਪਦ ਮਹਿ ਸੋ ਜਨੁ ਗਤਿ ਪਾਏ ॥੫॥ ਰੂਪੁ ਸਤਿ ਜਾ ਕਾ ਸਤਿ ਅਸਥਾਨੁ ॥ ਪੁਰਖੁ ਸਤਿ ਕੇਵਲ ਪਰਧਾਨੁ ॥ ਕਰਤੂਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਜਾ ਕੀ ਬਾਣੀ ॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਸਭ ਮਾਹਿ ਸਮਾਣੀ ॥ ਸਤਿ ਕਰਮੁ ਜਾ ਕੀ ਰਚਨਾ ਸਤਿ ॥ ਮੂਲੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਉਤਪਤਿ ॥ ਸਤਿ ਕਰਣੀ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਮਲੀ ॥ ਜਿਸਹਿ ਬੁਝਾਏ ਤਿਸਹਿ ਸਭ ਭਲੀ ॥ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸੁਖਦਾਈ ॥ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁ ਸਤਿ ਨਾਨਕ  ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈ ॥੬॥ ਸਤਿ ਬਚਨ ਸਾਧੂ ਉਪਦੇਸ ॥ ਸਤਿ ਤੇ ਜਨ ਜਾ ਕੈ ਰਿਦੈ ਪ੍ਰਵੇਸ ॥ ਸਤਿ ਨਿਰਤਿ ਬੂਝੈ ਜੇ ਕੋਇ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਤਾ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥ ਆਪਿ ਸਤਿ ਕੀਆ ਸਭੁ ਸਤਿ ॥ ਆਪੇ ਜਾਨੈ ਅਪਨੀ ਮਿਤਿ ਗਤਿ ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸੁ ਕਰਣੈਹਾਰੁ ॥ ਅਵਰ ਨ ਬੂਝਿ ਕਰਤ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਕਰਤੇ ਕੀ ਮਿਤਿ ਨ ਜਾਨੈ ਕੀਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਵਰਤੀਆ ॥੭॥ ਬਿਸਮਨ ਬਿਸਮ ਭਏ ਬਿਸਮਾਦ ॥ ਜਿਨਿ ਬੂਝਿਆ ਤਿਸੁ ਆਇਆ ਸ੍ਵਾਦ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਰੰਗਿ ਰਾਚਿ ਜਨ ਰਹੇ ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਬਚਨਿ ਪਦਾਰਥ ਲਹੇ ॥ ਓਇ ਦਾਤੇ ਦੁਖ ਕਾਟਨਹਾਰ ॥ ਜਾ ਕੈ ਸੰਗਿ ਤਰੈ ਸੰਸਾਰ ॥ ਜਨ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਸੋ ਵਡਭਾਗੀ ॥ ਜਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ॥ ਗੁਨ ਗੋਬਿਦ ਕੀਰਤਨੁ ਜਨੁ ਗਾਵੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਫਲੁ ਪਾਵੈ ॥੮॥੧੬॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ॥ ਹੈ ਭਿ ਸਚੁ ਨਾਨਕ  ਹੋਸੀ ਭਿ ਸਚੁ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਚਰਨ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪਰਸਨਹਾਰ ॥ ਪੂਜਾ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸੇਵਦਾਰ ॥ ਦਰਸਨੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪੇਖਨਹਾਰ ॥ ਨਾਮੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਧਿਆਵਨਹਾਰ ॥ ਆਪਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਭ ਧਾਰੀ ॥ ਆਪੇ ਗੁਣ ਆਪੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ॥ ਸਬਦੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਕਤਾ ॥ ਸੁਰਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਜਸੁ ਸੁਨਤਾ ॥ ਬੁਝਨਹਾਰ ਕਉ ਸਤਿ ਸਭ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਤਿ ਸਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥੧॥ ਸਤਿ ਸਰੂਪੁ ਰਿਦੈ ਜਿਨਿ ਮਾਨਿਆ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਤਿਨਿ ਮੂਲੁ ਪਛਾਨਿਆ ॥ ਜਾ ਕੈ ਰਿਦੈ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁ ਪ੍ਰਭ ਆਇਆ ॥ ਤਤੁ ਗਿਆਨੁ ਤਿਸੁ ਮਨਿ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ॥ ਭੈ ਤੇ ਨਿਰਭਉ ਹੋਇ ਬਸਾਨਾ ॥ ਜਿਸ ਤੇ ਉਪਜਿਆ ਤਿਸੁ ਮਾਹਿ ਸਮਾਨਾ ॥ ਬਸਤੁ ਮਾਹਿ ਲੇ ਬਸਤੁ ਗਡਾਈ ॥ ਤਾ ਕਉ ਭਿੰਨ ਨ ਕਹਨਾ ਜਾਈ ॥ ਬੂਝੈ ਬੂਝਨਹਾਰੁ ਬਿਬੇਕ ॥ ਨਾਰਾਇਨ ਮਿਲੇ ਨਾਨਕ  ਏਕ ॥੨॥ ਠਾਕੁਰ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ॥ ਠਾਕੁਰ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਸਦਾ ਪੂਜਾਰੀ ॥ ਠਾਕੁਰ ਕੇ ਸੇਵਕ ਕੈ ਮਨਿ ਪਰਤੀਤਿ ॥ ਠਾਕੁਰ ਕੇ ਸੇਵਕ ਕੀ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਿ ॥ ਠਾਕੁਰ ਕਉ ਸੇਵਕੁ ਜਾਨੈ ਸੰਗਿ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਨਾਮ ਕੈ ਰੰਗਿ ॥ ਸੇਵਕ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਪਾਲਨਹਾਰਾ ॥ ਸੇਵਕ ਕੀ ਰਾਖੈ ਨਿਰੰਕਾਰਾ ॥ ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਜਿਸੁ ਦਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਧਾਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਮਾਰੈ ॥੩॥ ਅਪੁਨੇ ਜਨ ਕਾ ਪਰਦਾ ਢਾਕੈ ॥ ਅਪਨੇ ਸੇਵਕ ਕੀ ਸਰਪਰ ਰਾਖੈ ॥ ਅਪਨੇ ਦਾਸ ਕਉ ਦੇਇ ਵਡਾਈ ॥ ਅਪਨੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਨਾਮੁ ਜਪਾਈ ॥ ਅਪਨੇ ਸੇਵਕ ਕੀ ਆਪਿ ਪਤਿ ਰਾਖੈ ॥ ਤਾ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕੋਇ ਨ ਲਾਖੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਕੋ ਨ ਪਹੂਚੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਸੇਵਕ ਊਚ ਤੇ ਊਚੇ ॥ ਜੋ ਪ੍ਰਭਿ ਅਪਨੀ ਸੇਵਾ ਲਾਇਆ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਦਹ ਦਿਸਿ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ॥੪॥ ਨੀਕੀ ਕੀਰੀ ਮਹਿ ਕਲ ਰਾਖੈ ॥ ਭਸਮ ਕਰੈ ਲਸਕਰ ਕੋਟਿ ਲਾਖੈ ॥ ਜਿਸ ਕਾ ਸਾਸੁ ਨ ਕਾਢਤ ਆਪਿ ॥ ਤਾ ਕਉ ਰਾਖਤ ਦੇ ਕਰਿ ਹਾਥ ॥ ਮਾਨਸ ਜਤਨ ਕਰਤ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ॥ ਤਿਸ ਕੇ ਕਰਤਬ ਬਿਰਥੇ ਜਾਤਿ ॥ ਮਾਰੈ ਨ ਰਾਖੈ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥ ਸਰਬ ਜੀਆ ਕਾ ਰਾਖਾ ਸੋਇ ॥ ਕਾਹੇ ਸੋਚ ਕਰਹਿ  ਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ  ॥ ਜਪਿ ਨਾਨਕ  ਪ੍ਰਭ ਅਲਖ ਵਿਡਾਣੀ ॥੫॥ ਬਾਰੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਪੀਐ ॥ ਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਧ੍ਰਪੀਐ ॥ ਨਾਮ ਰਤਨੁ ਜਿਨਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਇਆ ॥ ਤਿਸੁ ਕਿਛੁ ਅਵਰੁ ਨਾਹੀ ਦ੍ਰਿਸਟਾਇਆ ॥ ਨਾਮੁ ਧਨੁ ਨਾਮੋ ਰੂਪੁ ਰੰਗੁ ॥ ਨਾਮੋ ਸੁਖੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕਾ ਸੰਗੁ ॥ ਨਾਮ ਰਸਿ ਜੋ ਜਨ ਤ੍ਰਿਪਤਾਨੇ ॥ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮਹਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਨੇ ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਨਾਮ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਕੈ ਸਦ ਕਾਮ ॥੬॥ ਬੋਲਹੁ ਜਸੁ ਜਿਹਬਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਪ੍ਰਭਿ ਅਪਨੈ ਜਨ ਕੀਨੀ ਦਾਤਿ ॥ ਕਰਹਿ ਭਗਤਿ ਆਤਮ ਕੈ ਚਾਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਸਿਉ ਰਹਹਿ ਸਮਾਇ ॥ ਜੋ ਹੋਆ ਹੋਵਤ ਸੋ ਜਾਨੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਨੈ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕਉਨ ਬਖਾਨਉ  ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਗੁਨੁ ਕਹਿ ਏਕ ਨ ਜਾਨਉ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪ੍ਰਭ ਬਸਹਿ ਹਜੂਰੇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ  ਸੇਈ ਜਨ ਪੂਰੇ ॥੭॥ ਮਨ ਮੇਰੇ  ਤਿਨ ਕੀ ਓਟ ਲੇਹਿ ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਪਨਾ ਤਿਨ ਜਨ ਦੇਹਿ ॥ ਜਿਨਿ ਜਨਿ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪਛਾਤਾ ॥ ਸੋ ਜਨੁ ਸਰਬ ਥੋਕ ਕਾ ਦਾਤਾ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਸਰਨਿ ਸਰਬ ਸੁਖ ਪਾਵਹਿ ॥ ਤਿਸ ਕੈ ਦਰਸਿ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾਵਹਿ ॥ ਅਵਰ ਸਿਆਨਪ ਸਗਲੀ ਛਾਡੁ ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੀ ਤੂ ਸੇਵਾ ਲਾਗੁ ॥ ਆਵਨੁ ਜਾਨੁ ਨ ਹੋਵੀ ਤੇਰਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੇ ਪੂਜਹੁ ਸਦ ਪੈਰਾ ॥੮॥੧੭॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖੁ ਜਿਨਿ ਜਾਨਿਆ  ਸਤਿਗੁਰੁ ਤਿਸ ਕਾ ਨਾਉ ॥ ਤਿਸ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਿਖੁ ਉਧਰੈ  ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਖ ਕੀ ਕਰੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ॥ ਸੇਵਕ ਕਉ  ਗੁਰੁ ਸਦਾ ਦਇਆਲ ॥ ਸਿਖ ਕੀ  ਗੁਰੁ ਦੁਰਮਤਿ ਮਲੁ ਹਿਰੈ ॥ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਉਚਰੈ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਖ ਕੇ ਬੰਧਨ ਕਾਟੈ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਿਖੁ ਬਿਕਾਰ ਤੇ ਹਾਟੈ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਖ ਕਉ ਨਾਮ ਧਨੁ ਦੇਇ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਿਖੁ ਵਡਭਾਗੀ ਹੇ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਖ ਕਾ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਸਵਾਰੈ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਿਖ ਕਉ ਜੀਅ ਨਾਲਿ ਸਮਾਰੈ ॥੧॥ ਗੁਰ ਕੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸੇਵਕੁ ਜੋ ਰਹੈ ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਆਗਿਆ ਮਨ ਮਹਿ ਸਹੈ ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਕਰਿ ਕਛੁ ਨ ਜਨਾਵੈ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਿਦੈ ਸਦ ਧਿਆਵੈ ॥ ਮਨੁ ਬੇਚੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਪਾਸਿ ॥ ਤਿਸੁ ਸੇਵਕ ਕੇ ਕਾਰਜ ਰਾਸਿ ॥ ਸੇਵਾ ਕਰਤ ਹੋਇ ਨਿਹਕਾਮੀ ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਹੋਤ ਪਰਾਪਤਿ ਸੁਆਮੀ ॥ ਅਪਨੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਕਰੇਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਲੇਇ ॥੨॥ ਬੀਸ ਬਿਸਵੇ ਗੁਰ ਕਾ ਮਨੁ ਮਾਨੈ ॥ ਸੋ ਸੇਵਕੁ ਪਰਮੇਸੁਰ ਕੀ ਗਤਿ ਜਾਨੈ ॥ ਸੋ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜਿਸੁ ਰਿਦੈ ਹਰਿ ਨਾਉ ॥ ਅਨਿਕ ਬਾਰ ਗੁਰ ਕਉ ਬਲਿ ਜਾਉ ॥ ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਜੀਅ ਕਾ ਦਾਤਾ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮ ਮਹਿ ਜਨੁ ਜਨ ਮਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ॥ ਏਕਹਿ ਆਪਿ ਨਹੀ ਕਛੁ ਭਰਮੁ ॥ ਸਹਸ ਸਿਆਨਪ ਲਇਆ ਨ ਜਾਈਐ ॥ ਨਾਨਕ  ਐਸਾ ਗੁਰੁ ਬਡਭਾਗੀ ਪਾਈਐ ॥੩॥ ਸਫਲ ਦਰਸਨੁ ਪੇਖਤ ਪੁਨੀਤ ॥ ਪਰਸਤ ਚਰਨ ਗਤਿ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਿ ॥ ਭੇਟਤ ਸੰਗਿ ਰਾਮ ਗੁਨ ਰਵੇ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਦਰਗਹ ਗਵੇ ॥ ਸੁਨਿ ਕਰਿ ਬਚਨ ਕਰਨ ਆਘਾਨੇ ॥ ਮਨਿ ਸੰਤੋਖੁ ਆਤਮ ਪਤੀਆਨੇ ॥ ਪੂਰਾ ਗੁਰੁ ਅਖ੍ਹਓ ਜਾ ਕਾ ਮੰਤ੍ਰ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਪੇਖੈ ਹੋਇ ਸੰਤ ॥ ਗੁਣ ਬਿਅੰਤ ਕੀਮਤਿ ਨਹੀ ਪਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ॥੪॥ ਜਿਹਬਾ ਏਕ ਉਸਤਤਿ ਅਨੇਕ ॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਪੂਰਨ ਬਿਬੇਕ ॥ ਕਾਹੂ ਬੋਲ ਨ ਪਹੁਚਤ ਪ੍ਰਾਨੀ ॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ ਪ੍ਰਭ ਨਿਰਬਾਨੀ ॥ ਨਿਰਾਹਾਰ ਨਿਰਵੈਰ ਸੁਖਦਾਈ ॥ ਤਾ ਕੀ ਕੀਮਤਿ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਈ ॥ ਅਨਿਕ ਭਗਤ ਬੰਦਨ ਨਿਤ ਕਰਹਿ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਿਰਦੈ ਸਿਮਰਹਿ ॥ ਸਦ ਬਲਿਹਾਰੀ ਸਤਿਗੁਰ ਅਪਨੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭੁ ਜਪਨੇ ॥੫॥ ਇਹੁ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪਾਵੈ ਜਨੁ ਕੋਇ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵੈ ਅਮਰੁ ਸੋ ਹੋਇ ॥ ਉਸੁ ਪੁਰਖ ਕਾ ਨਾਹੀ ਕਦੇ ਬਿਨਾਸ ॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਪ੍ਰਗਟੇ ਗੁਨਤਾਸ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਲੇਇ ॥ ਸਚੁ ਉਪਦੇਸੁ ਸੇਵਕ ਕਉ ਦੇਇ ॥ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਲੇਪੁ ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਰਾਖੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਏਕੁ ॥ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀਪਕ ਪਰਗਾਸੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਭਰਮ ਮੋਹ ਦੁਖ ਤਹ ਤੇ ਨਾਸੇ ॥੬॥ ਤਪਤਿ ਮਾਹਿ ਠਾਢਿ ਵਰਤਾਈ ॥ ਅਨਦੁ ਭਇਆ ਦੁਖ ਨਾਠੇ ਭਾਈ ॥ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕੇ ਮਿਟੇ ਅੰਦੇਸੇ ॥ ਸਾਧੂ ਕੇ ਪੂਰਨ ਉਪਦੇਸੇ ॥ ਭਉ ਚੂਕਾ ਨਿਰਭਉ ਹੋਇ ਬਸੇ ॥ ਸਗਲ ਬਿਆਧਿ ਮਨ ਤੇ ਖੈ ਨਸੇ ॥ ਜਿਸ ਕਾ ਸਾ ਤਿਨਿ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਪਿ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰੀ ॥ ਥਿਤਿ ਪਾਈ ਚੂਕੇ ਭ੍ਰਮ ਗਵਨ ॥ ਸੁਨਿ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਸੁ ਸ੍ਰਵਨ ॥੭॥ ਨਿਰਗੁਨੁ ਆਪਿ ਸਰਗੁਨੁ ਭੀ ਓਹੀ ॥ ਕਲਾ ਧਾਰਿ ਜਿਨਿ ਸਗਲੀ ਮੋਹੀ ॥ ਅਪਨੇ ਚਰਿਤ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ ਬਨਾਏ ॥ ਅਪੁਨੀ ਕੀਮਤਿ ਆਪੇ ਪਾਏ ॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਏਕੋ ਸੋਇ ॥ ਓਤਿ ਪੋਤਿ ਰਵਿਆ ਰੂਪ ਰੰਗ ॥ ਭਏ ਪ੍ਰਗਾਸ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗ ॥ ਰਚਿ ਰਚਨਾ ਅਪਨੀ ਕਲ ਧਾਰੀ ॥ ਅਨਿਕ ਬਾਰ ਨਾਨਕ  ਬਲਿਹਾਰੀ ॥੮॥੧੮॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸਾਥਿ ਨ ਚਾਲੈ ਬਿਨੁ ਭਜਨ  ਬਿਖਿਆ ਸਗਲੀ ਛਾਰੁ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਕਮਾਵਨਾ  ਨਾਨਕ  ਇਹੁ ਧਨੁ ਸਾਰੁ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਏਕੁ ਸਿਮਰਿ ਨਾਮ ਆਧਾਰੁ ॥ ਅਵਰਿ ਉਪਾਵ ਸਭਿ ਮੀਤ  ਬਿਸਾਰਹੁ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਰਿਦ ਮਹਿ ਉਰਿ ਧਾਰਹੁ ॥ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਮਰਥੁ ॥ ਦ੍ਰਿੜੁ ਕਰਿ ਗਹਹੁ ਨਾਮੁ ਹਰਿ ਵਥੁ ॥ ਇਹੁ ਧਨੁ ਸੰਚਹੁ ਹੋਵਹੁ ਭਗਵੰਤ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕਾ ਨਿਰਮਲ ਮੰਤ ॥ ਏਕ ਆਸ ਰਾਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਸਰਬ ਰੋਗ ਨਾਨਕ  ਮਿਟਿ ਜਾਹਿ ॥੧॥ ਜਿਸੁ ਧਨ ਕਉ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਉਠਿ ਧਾਵਹਿ ॥ ਸੋ ਧਨੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਾਵਹਿ ॥ ਜਿਸੁ ਸੁਖ ਕਉ ਨਿਤ ਬਾਛਹਿ ਮੀਤ ॥ ਸੋ ਸੁਖੁ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਪਰੀਤਿ ॥ ਜਿਸੁ ਸੋਭਾ ਕਉ ਕਰਹਿ ਭਲੀ ਕਰਨੀ ॥ ਸਾ ਸੋਭਾ ਭਜੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਨੀ ॥ ਅਨਿਕ ਉਪਾਵੀ ਰੋਗੁ ਨ ਜਾਇ ॥ ਰੋਗੁ ਮਿਟੈ ਹਰਿ ਅਵਖਧੁ ਲਾਇ ॥ ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਮਹਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ਜਪਿ ਨਾਨਕ  ਦਰਗਹਿ ਪਰਵਾਨੁ ॥੨॥ ਮਨੁ ਪਰਬੋਧਹੁ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ ॥ ਦਹ ਦਿਸਿ ਧਾਵਤ ਆਵੈ ਠਾਇ ॥ ਤਾ ਕਉ ਬਿਘਨੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕੋਇ ॥ ਜਾ ਕੈ ਰਿਦੈ ਬਸੈ ਹਰਿ ਸੋਇ ॥ ਕਲਿ ਤਾਤੀ ਠਾਂਢਾ ਹਰਿ ਨਾਉ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਦਾ ਸੁਖ ਪਾਉ ॥ ਭਉ ਬਿਨਸੈ ਪੂਰਨ ਹੋਇ ਆਸ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਇ ਆਤਮ ਪਰਗਾਸ ॥ ਤਿਤੁ ਘਰਿ ਜਾਇ ਬਸੈ ਅਬਿਨਾਸੀ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ  ਕਾਟੀ ਜਮ ਫਾਸੀ ॥੩॥ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੁ ਕਹੈ ਜਨੁ ਸਾਚਾ ॥ ਜਨਮਿ ਮਰੈ ਸੋ ਕਾਚੋ ਕਾਚਾ ॥ ਆਵਾ ਗਵਨੁ ਮਿਟੈ ਪ੍ਰਭ ਸੇਵ ॥ ਆਪੁ ਤਿਆਗਿ ਸਰਨਿ ਗੁਰਦੇਵ ॥ ਇਉ ਰਤਨ ਜਨਮ ਕਾ ਹੋਇ ਉਧਾਰੁ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿ ਪ੍ਰਾਨ ਆਧਾਰੁ ॥ ਅਨਿਕ ਉਪਾਵ ਨ ਛੂਟਨਹਾਰੇ ॥ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ ਬੇਦ ਬੀਚਾਰੇ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇ ॥ ਮਨਿ ਬੰਛਤ ਨਾਨਕ  ਫਲ ਪਾਇ ॥੪॥ ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲਸਿ ਤੇਰੈ ਧਨਾ ॥ ਤੂੰ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ  ਮੂਰਖ ਮਨਾ  ॥ ਸੁਤ ਮੀਤ ਕੁਟੰਬ ਅਰੁ ਬਨਿਤਾ ॥ ਇਨ ਤੇ ਕਹਹੁ ਤੁਮ  ਕਵਨ ਸਨਾਥਾ ॥ ਰਾਜ ਰੰਗ ਮਾਇਆ ਬਿਸਥਾਰ ॥ ਇਨ ਤੇ ਕਹਹੁ  ਕਵਨ ਛੁਟਕਾਰ ॥ ਅਸੁ ਹਸਤੀ ਰਥ ਅਸਵਾਰੀ ॥ ਝੂਠਾ ਡੰਫੁ ਝੂਠੁ ਪਾਸਾਰੀ ॥ ਜਿਨਿ ਦੀਏ ਤਿਸੁ ਬੁਝੈ ਨ ਬਿਗਾਨਾ ॥ ਨਾਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਨਾਨਕ  ਪਛੁਤਾਨਾ ॥੫॥ ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਤੂੰ ਲੇਹਿ ਇਆਨੇ ॥ ਭਗਤਿ ਬਿਨਾ ਬਹੁ ਡੂਬੇ ਸਿਆਨੇ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਮਨ ਮੀਤ  ॥ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ ਤੁਮਵਾਰੋ ਚੀਤ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਰਾਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਬਿਖ ਜਾਹਿ ॥ ਆਪਿ ਜਪਹੁ ਅਵਰਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹੁ ॥ ਸੁਨਤ ਕਹਤ ਰਹਤ ਗਤਿ ਪਾਵਹੁ ॥ ਸਾਰ ਭੂਤ ਸਤਿ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਉ ॥ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ਨਾਨਕ  ਗੁਨ ਗਾਉ ॥੬॥ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਤੇਰੀ ਉਤਰਸਿ ਮੈਲੁ ॥ ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਫੈਲੁ ॥ ਹੋਹਿ ਅਚਿੰਤੁ ਬਸੈ ਸੁਖ ਨਾਲਿ ॥ ਸਾਸਿ ਗ੍ਰਾਸਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ॥ ਛਾਡਿ ਸਿਆਨਪ ਸਗਲੀ ਮਨਾ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਵਹਿ ਸਚੁ ਧਨਾ ॥ ਹਰਿ ਪੂੰਜੀ ਸੰਚਿ ਕਰਹੁ ਬਿਉਹਾਰੁ ॥ ਈਹਾ ਸੁਖੁ ਦਰਗਹ ਜੈਕਾਰੁ ॥ ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਏਕੋ ਦੇਖੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ  ਜਾ ਕੈ ਮਸਤਕਿ ਲੇਖੁ ॥੭॥ ਏਕੋ ਜਪਿ ਏਕੋ ਸਾਲਾਹਿ ॥ ਏਕੁ ਸਿਮਰਿ ਏਕੋ ਮਨ ਆਹਿ ॥ ਏਕਸ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ਅਨੰਤ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਜਾਪਿ ਏਕ ਭਗਵੰਤ ॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਏਕੁ ਹਰਿ ਆਪਿ ॥ ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਆਪਿ ॥ ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ ਏਕ ਤੇ ਭਏ ॥ ਏਕੁ ਅਰਾਧਿ ਪਰਾਛਤ ਗਏ ॥ ਮਨ ਤਨ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਤਾ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਇਕੁ ਜਾਤਾ ॥੮॥੧੯॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਫਿਰਤ ਫਿਰਤ ਪ੍ਰਭ  ਆਇਆ  ਪਰਿਆ ਤਉ ਸਰਨਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭ ਬੇਨਤੀ  ਅਪਨੀ ਭਗਤੀ ਲਾਇ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਾਚਕ ਜਨੁ ਜਾਚੈ ਪ੍ਰਭ  ਦਾਨੁ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਦੇਵਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥ ਸਾਧ ਜਨਾ ਕੀ ਮਾਗਉ ਧੂਰਿ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ  ਮੇਰੀ ਸਰਧਾ ਪੂਰਿ ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਵਉ ॥ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਪ੍ਰਭ  ਤੁਮਹਿ ਧਿਆਵਉ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿਉ ਲਾਗੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥ ਭਗਤਿ ਕਰਉ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਨਿਤ ਨੀਤਿ ॥ ਏਕ ਓਟ ਏਕੋ ਆਧਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕੁ ਮਾਗੈ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਸਾਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਮਹਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪਾਵੈ ਬਿਰਲਾ ਕੋਇ ॥ ਜਿਨ ਚਾਖਿਆ ਸੇ ਜਨ ਤ੍ਰਿਪਤਾਨੇ ॥ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖ ਨਹੀ ਡੋਲਾਨੇ ॥ ਸੁਭਰ ਭਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਰੰਗਿ ॥ ਉਪਜੈ ਚਾਉ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ਪਰੇ ਸਰਨਿ ਆਨ ਸਭ ਤਿਆਗਿ ॥ ਅੰਤਰਿ ਪ੍ਰਗਾਸ ਅਨਦਿਨੁ ਲਿਵ ਲਾਗਿ ॥ ਬਡਭਾਗੀ ਜਪਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥੨॥ ਸੇਵਕ ਕੀ ਮਨਸਾ ਪੂਰੀ ਭਈ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮਤਿ ਲਈ ॥ ਜਨ ਕਉ ਪ੍ਰਭੁ ਹੋਇਓ ਦਇਆਲੁ ॥ ਸੇਵਕੁ ਕੀਨੋ ਸਦਾ ਨਿਹਾਲੁ ॥ ਬੰਧਨ ਕਾਟਿ ਮੁਕਤਿ ਜਨੁ ਭਇਆ ॥ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੂਖੁ ਭ੍ਰਮੁ ਗਇਆ ॥ ਇਛ ਪੁਨੀ ਸਰਧਾ ਸਭ ਪੂਰੀ ॥ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਦ ਸੰਗਿ ਹਜੂਰੀ ॥ ਜਿਸ ਕਾ ਸਾ ਤਿਨਿ ਲੀਆ ਮਿਲਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਭਗਤੀ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇ ॥੩॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿ ਘਾਲ ਨ ਭਾਨੈ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿ ਕੀਆ ਜਾਨੈ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿਨਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਦੀਆ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿ ਜੀਵਨ ਜੀਆ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਰਾਖੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕੋ ਬਿਰਲਾ ਲਾਖੈ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਬਿਸਰੈ  ਜਿ ਬਿਖੁ ਤੇ ਕਾਢੈ ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਟੂਟਾ ਗਾਢੈ ॥ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਤਤੁ ਇਹੈ ਬੁਝਾਇਆ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨਾ ਨਾਨਕ  ਜਨ ਧਿਆਇਆ ॥੪॥ ਸਾਜਨ ਸੰਤ ਕਰਹੁ ਇਹੁ ਕਾਮੁ ॥ ਆਨ ਤਿਆਗਿ ਜਪਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸੁਖ ਪਾਵਹੁ ॥ ਆਪਿ ਜਪਹੁ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹੁ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਇ ਤਰੀਐ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਬਿਨੁ ਭਗਤੀ ਤਨੁ ਹੋਸੀ ਛਾਰੁ ॥ ਸਰਬ ਕਲਿਆਣ ਸੂਖ ਨਿਧਿ ਨਾਮੁ ॥ ਬੂਡਤ ਜਾਤ ਪਾਏ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਸਗਲ ਦੂਖ ਕਾ ਹੋਵਤ ਨਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਗੁਨਤਾਸੁ ॥੫॥ ਉਪਜੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸੁ ਚਾਉ ॥ ਮਨ ਤਨ ਅੰਤਰਿ ਇਹੀ ਸੁਆਉ ॥ ਨੇਤ੍ਰਹੁ ਪੇਖਿ ਦਰਸੁ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਮਨੁ ਬਿਗਸੈ ਸਾਧ ਚਰਨ ਧੋਇ ॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੈ ਮਨਿ ਤਨਿ ਰੰਗੁ ॥ ਬਿਰਲਾ ਕੋਊ ਪਾਵੈ ਸੰਗੁ ॥ ਏਕ ਬਸਤੁ ਦੀਜੈ ਕਰਿ ਮਇਆ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਲਇਆ ॥ ਤਾ ਕੀ ਉਪਮਾ ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਰਹਿਆ ਸਰਬ ਸਮਾਇ ॥੬॥ ਪ੍ਰਭ ਬਖਸੰਦ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ॥ ਭਗਤਿ ਵਛਲ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾਲ ॥ ਅਨਾਥ ਨਾਥ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਪਾਲ ॥ ਸਰਬ ਘਟਾ ਕਰਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਕਾਰਣ ਕਰਤਾਰ ॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨ ਅਧਾਰ ॥ ਜੋ ਜੋ ਜਪੈ ਸੁ ਹੋਇ ਪੁਨੀਤ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਇ ਲਾਵੈ ਮਨ ਹੀਤ ॥ ਹਮ ਨਿਰਗੁਨੀਆਰ ਨੀਚ ਅਜਾਨ ॥ ਨਾਨਕ  ਤੁਮਰੀ ਸਰਨਿ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ॥੭॥ ਸਰਬ ਬੈਕੁੰਠ ਮੁਕਤਿ ਮੋਖ ਪਾਏ ॥ ਏਕ ਨਿਮਖ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਏ ॥ ਅਨਿਕ ਰਾਜ ਭੋਗ ਬਡਿਆਈ ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੀ ਕਥਾ ਮਨਿ ਭਾਈ ॥ ਬਹੁ ਭੋਜਨ ਕਾਪਰ ਸੰਗੀਤ ॥ ਰਸਨਾ ਜਪਤੀ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨੀਤ ॥ ਭਲੀ ਸੁ ਕਰਨੀ ਸੋਭਾ ਧਨਵੰਤ ॥ ਹਿਰਦੈ ਬਸੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰ ਮੰਤ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭ  ਦੇਹੁ ਨਿਵਾਸ ॥ ਸਰਬ ਸੂਖ ਨਾਨਕ  ਪਰਗਾਸ ॥੮॥੨੦॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸਰਗੁਨ ਨਿਰਗੁਨ ਨਿਰੰਕਾਰ  ਸੁੰਨ ਸਮਾਧੀ ਆਪਿ ॥ ਆਪਨ ਕੀਆ ਨਾਨਕਾ  ਆਪੇ ਹੀ ਫਿਰਿ ਜਾਪਿ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਬ ਅਕਾਰੁ ਇਹੁ ਕਛੁ ਨ ਦ੍ਰਿਸਟੇਤਾ ॥ ਪਾਪ ਪੁੰਨ  ਤਬ ਕਹ ਤੇ ਹੋਤਾ  ॥ ਜਬ ਧਾਰੀ ਆਪਨ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ॥ ਤਬ ਬੈਰ ਬਿਰੋਧ  ਕਿਸੁ ਸੰਗਿ ਕਮਾਤਿ  ॥ ਜਬ ਇਸ ਕਾ ਬਰਨੁ ਚਿਹਨੁ ਨ ਜਾਪਤ ॥ ਤਬ ਹਰਖ ਸੋਗ  ਕਹੁ ਕਿਸਹਿ ਬਿਆਪਤ  ॥ ਜਬ ਆਪਨ ਆਪ ਆਪਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ॥ ਤਬ ਮੋਹ ਕਹਾ  ਕਿਸੁ ਹੋਵਤ ਭਰਮ  ॥ ਆਪਨ ਖੇਲੁ ਆਪਿ ਵਰਤੀਜਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਰਨੈਹਾਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ॥੧॥ ਜਬ ਹੋਵਤ ਪ੍ਰਭ ਕੇਵਲ ਧਨੀ ॥ ਤਬ ਬੰਧ ਮੁਕਤਿ  ਕਹੁ ਕਿਸ ਕਉ ਗਨੀ ॥ ਜਬ ਏਕਹਿ ਹਰਿ ਅਗਮ ਅਪਾਰ ॥ ਤਬ ਨਰਕ ਸੁਰਗ  ਕਹੁ ਕਉਨ ਅਉਤਾਰ  ॥ ਜਬ ਨਿਰਗੁਨ ਪ੍ਰਭ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ ॥ ਤਬ ਸਿਵ ਸਕਤਿ  ਕਹਹੁ ਕਿਤੁ ਠਾਇ  ॥ ਜਬ ਆਪਹਿ ਆਪਿ ਅਪਨੀ ਜੋਤਿ ਧਰੈ ॥ ਤਬ ਕਵਨ ਨਿਡਰੁ  ਕਵਨ ਕਤ ਡਰੈ  ॥ ਆਪਨ ਚਲਿਤ ਆਪਿ ਕਰਨੈਹਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਠਾਕੁਰ ਅਗਮ ਅਪਾਰ ॥੨॥ ਅਬਿਨਾਸੀ ਸੁਖ ਆਪਨ ਆਸਨ ॥ ਤਹ ਜਨਮ ਮਰਨ  ਕਹੁ ਕਹਾ ਬਿਨਾਸਨ  ॥ ਜਬ ਪੂਰਨ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥ ਤਬ ਜਮ ਕੀ ਤ੍ਰਾਸ  ਕਹਹੁ ਕਿਸੁ ਹੋਇ  ॥ ਜਬ ਅਬਿਗਤ ਅਗੋਚਰ ਪ੍ਰਭ ਏਕਾ ॥ ਤਬ ਚਿਤ੍ਰ ਗੁਪਤ  ਕਿਸੁ ਪੂਛਤ ਲੇਖਾ  ॥ ਜਬ ਨਾਥ ਨਿਰੰਜਨ ਅਗੋਚਰ ਅਗਾਧੇ ॥ ਤਬ ਕਉਨ ਛੁਟੇ  ਕਉਨ ਬੰਧਨ ਬਾਧੇ  ॥ ਆਪਨ ਆਪ ਆਪ ਹੀ ਅਚਰਜਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਆਪਨ ਰੂਪ ਆਪ ਹੀ ਉਪਰਜਾ ॥੩॥ ਜਹ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖ ਪਤਿ ਹੋਤਾ ॥ ਤਹ ਬਿਨੁ ਮੈਲੁ  ਕਹਹੁ ਕਿਆ ਧੋਤਾ  ॥ ਜਹ ਨਿਰੰਜਨ ਨਿਰੰਕਾਰ ਨਿਰਬਾਨ ॥ ਤਹ ਕਉਨ ਕਉ ਮਾਨ  ਕਉਨ ਅਭਿਮਾਨ  ॥ ਜਹ ਸਰੂਪ ਕੇਵਲ ਜਗਦੀਸ ॥ ਤਹ ਛਲ ਛਿਦ੍ਰ ਲਗਤ ਕਹੁ ਕੀਸ  ॥ ਜਹ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੀ ਜੋਤਿ ਸੰਗਿ ਸਮਾਵੈ ॥ ਤਹ ਕਿਸਹਿ ਭੂਖ  ਕਵਨੁ ਤ੍ਰਿਪਤਾਵੈ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਕਰਨੈਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਕਰਤੇ ਕਾ ਨਾਹਿ ਸੁਮਾਰੁ ॥੪॥ ਜਬ ਅਪਨੀ ਸੋਭਾ ਆਪਨ ਸੰਗਿ ਬਨਾਈ ॥ ਤਬ  ਕਵਨ ਮਾਇ ਬਾਪ ਮਿਤ੍ਰ ਸੁਤ ਭਾਈ  ॥ ਜਹ ਸਰਬ ਕਲਾ ਆਪਹਿ ਪਰਬੀਨ ॥ ਤਹ ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਕਹਾ ਕੋਊ ਚੀਨ  ॥ ਜਬ ਆਪਨ ਆਪੁ ਆਪਿ ਉਰਿ ਧਾਰੈ ॥ ਤਉ ਸਗਨ ਅਪਸਗਨ ਕਹਾ ਬੀਚਾਰੈ  ॥ ਜਹ ਆਪਨ ਊਚ ਆਪਨ ਆਪਿ ਨੇਰਾ ॥ ਤਹ ਕਉਨ ਠਾਕੁਰੁ  ਕਉਨੁ ਕਹੀਐ ਚੇਰਾ  ॥ ਬਿਸਮਨ ਬਿਸਮ ਰਹੇ ਬਿਸਮਾਦ ॥ ਨਾਨਕ  ਅਪਨੀ ਗਤਿ ਜਾਨਹੁ ਆਪਿ ॥੫॥ ਜਹ ਅਛਲ ਅਛੇਦ ਅਭੇਦ ਸਮਾਇਆ ॥ ਊਹਾ ਕਿਸਹਿ ਬਿਆਪਤ ਮਾਇਆ  ॥ ਆਪਸ ਕਉ ਆਪਹਿ ਆਦੇਸੁ ॥ ਤਿਹੁ ਗੁਣ ਕਾ ਨਾਹੀ ਪਰਵੇਸੁ ॥ ਜਹ ਏਕਹਿ ਏਕ ਏਕ ਭਗਵੰਤਾ ॥ ਤਹ ਕਉਨੁ ਅਚਿੰਤੁ  ਕਿਸੁ ਲਾਗੈ ਚਿੰਤਾ  ॥ ਜਹ ਆਪਨ ਆਪੁ ਆਪਿ ਪਤੀਆਰਾ ॥ ਤਹ ਕਉਨੁ ਕਥੈ  ਕਉਨੁ ਸੁਨਨੈਹਾਰਾ  ॥ ਬਹੁ ਬੇਅੰਤ ਊਚ ਤੇ ਊਚਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਆਪਸ ਕਉ ਆਪਹਿ ਪਹੂਚਾ ॥੬॥ ਜਹ ਆਪਿ ਰਚਿਓ ਪਰਪੰਚੁ ਅਕਾਰੁ ॥ ਤਿਹੁ ਗੁਣ ਮਹਿ ਕੀਨੋ ਬਿਸਥਾਰੁ ॥ ਪਾਪੁ ਪੁੰਨੁ ਤਹ ਭਈ ਕਹਾਵਤ ॥ ਕੋਊ ਨਰਕ ਕੋਊ ਸੁਰਗ ਬੰਛਾਵਤ ॥ ਆਲ ਜਾਲ ਮਾਇਆ ਜੰਜਾਲ ॥ ਹਉਮੈ ਮੋਹ ਭਰਮ ਭੈ ਭਾਰ ॥ ਦੂਖ ਸੂਖ ਮਾਨ ਅਪਮਾਨ ॥ ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਓ ਬਖੜਾਨ ॥ ਆਪਨ ਖੇਲੁ ਆਪਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ॥ ਖੇਲੁ ਸੰਕੋਚੈ ਤਉ ਨਾਨਕ  ਏਕੈ ॥੭॥ ਜਹ ਅਬਿਗਤੁ ਭਗਤੁ ਤਹ ਆਪਿ ॥ ਜਹ ਪਸਰੈ ਪਾਸਾਰੁ ਸੰਤ ਪਰਤਾਪਿ ॥ ਦੁਹੂ ਪਾਖ ਕਾ ਆਪਹਿ ਧਨੀ ॥ ਉਨ ਕੀ ਸੋਭਾ ਉਨਹੂ ਬਨੀ ॥ ਆਪਹਿ ਕਉਤਕ ਕਰੈ ਅਨਦ ਚੋਜ ॥ ਆਪਹਿ ਰਸ ਭੋਗਨ ਨਿਰਜੋਗ ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਆਪਨ ਨਾਇ ਲਾਵੈ ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਖੇਲ ਖਿਲਾਵੈ ॥ ਬੇਸੁਮਾਰ ਅਥਾਹ ਅਗਨਤ ਅਤੋਲੈ ॥ ਜਿਉ ਬੁਲਾਵਹੁ  ਤਿਉ ਨਾਨਕ  ਦਾਸ ਬੋਲੈ ॥੮॥੨੧॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਕੇ ਠਾਕੁਰਾ ਆਪੇ ਵਰਤਣਹਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਏਕੋ ਪਸਰਿਆ ਦੂਜਾ ਕਹ ਦ੍ਰਿਸਟਾਰ  ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਆਪਿ ਕਥੈ ਆਪਿ ਸੁਨਨੈਹਾਰੁ ॥ ਆਪਹਿ ਏਕੁ ਆਪਿ ਬਿਸਥਾਰੁ ॥ ਜਾ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਏ ॥ ਆਪਨੈ ਭਾਣੈ ਲਏ ਸਮਾਏ ॥ ਤੁਮ ਤੇ ਭਿੰਨ ਨਹੀ ਕਿਛੁ ਹੋਇ ॥ ਆਪਨ ਸੂਤਿ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਪਰੋਇ ॥ ਜਾ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਜੀਉ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ ॥ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ ॥ ਸੋ ਸਮਦਰਸੀ ਤਤ ਕਾ ਬੇਤਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਾ ਜੇਤਾ ॥੧॥ ਜੀਅ ਜੰਤ੍ਰ ਸਭ ਤਾ ਕੈ ਹਾਥ ॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਅਨਾਥ ਕੋ ਨਾਥੁ ॥ ਜਿਸੁ ਰਾਖੈ ਤਿਸੁ ਕੋਇ ਨ ਮਾਰੈ ॥ ਸੋ ਮੂਆ ਜਿਸੁ ਮਨਹੁ ਬਿਸਾਰੈ ॥ ਤਿਸੁ ਤਜਿ ਅਵਰ ਕਹਾ ਕੋ ਜਾਇ  ॥ ਸਭ ਸਿਰਿ ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨ ਰਾਇ ॥ ਜੀਅ ਕੀ ਜੁਗਤਿ ਜਾ ਕੈ ਸਭ ਹਾਥਿ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਜਾਨਹੁ ਸਾਥਿ ॥ ਗੁਨ ਨਿਧਾਨ ਬੇਅੰਤ ਅਪਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਦਾਸ ਸਦਾ ਬਲਿਹਾਰ ॥ ੨॥ ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹੇ ਦਇਆਲ ॥ ਸਭ ਊਪਰਿ ਹੋਵਤ ਕਿਰਪਾਲ ॥ ਅਪਨੇ ਕਰਤਬ ਜਾਨੈ ਆਪਿ ॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਰਹਿਓ ਬਿਆਪਿ ॥ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲੈ ਜੀਅਨ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ॥ ਜੋ ਜੋ ਰਚਿਓ ਸੁ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਤਿ ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ॥ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਇ ॥ ਮਨ ਅੰਤਰਿ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁ ਕਰਿ ਮਾਨਿਆ ॥ ਕਰਨਹਾਰੁ ਨਾਨਕ  ਇਕੁ ਜਾਨਿਆ ॥੩॥ ਜਨੁ ਲਾਗਾ ਹਰਿ ਏਕੈ ਨਾਇ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਆਸ ਨ ਬਿਰਥੀ ਜਾਇ ॥ ਸੇਵਕ ਕਉ ਸੇਵਾ ਬਨਿ ਆਈ ॥ ਹੁਕਮੁ ਬੂਝਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਈ ॥ ਇਸ ਤੇ ਊਪਰਿ ਨਹੀ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਬਸਿਆ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ ਬੰਧਨ ਤੋਰਿ ਭਏ ਨਿਰਵੈਰ ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਪੂਜਹਿ ਗੁਰ ਕੇ ਪੈਰ ॥ ਇਹ ਲੋਕ ਸੁਖੀਏ ਪਰਲੋਕ ਸੁਹੇਲੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਹਿ ਮੇਲੇ ॥੪॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਅਨੰਦ ॥ ਗੁਨ ਗਾਵਹੁ ਪ੍ਰਭ ਪਰਮਾਨੰਦ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਤਤੁ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਦ੍ਰੁਲਭ ਦੇਹ ਕਾ ਕਰਹੁ ਉਧਾਰੁ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥ ਪ੍ਰਾਨ ਤਰਨ ਕਾ ਇਹੈ ਸੁਆਉ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪ੍ਰਭ ਪੇਖਹੁ ਨੇਰਾ ॥ ਮਿਟੈ ਅਗਿਆਨੁ ਬਿਨਸੈ ਅੰਧੇਰਾ ॥ ਸੁਨਿ ਉਪਦੇਸੁ ਹਿਰਦੈ ਬਸਾਵਹੁ ॥ ਮਨ ਇਛੇ ਨਾਨਕ  ਫਲ ਪਾਵਹੁ ॥੫॥ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਦੁਇ ਲੇਹੁ ਸਵਾਰਿ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਅੰਤਰਿ ਉਰਿ ਧਾਰਿ ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕੀ ਪੂਰੀ ਦੀਖਿਆ ॥ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਬਸੈ ਤਿਸੁ ਸਾਚੁ ਪਰੀਖਿਆ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥ ਦੂਖੁ ਦਰਦੁ ਮਨ ਤੇ ਭਉ ਜਾਇ ॥ ਸਚੁ ਵਾਪਾਰੁ ਕਰਹੁ ਵਾਪਾਰੀ  ॥ ਦਰਗਹ ਨਿਬਹੈ ਖੇਪ ਤੁਮਾਰੀ ॥ ਏਕਾ ਟੇਕ ਰਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ  ਬਹੁਰਿ ਨ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ॥੬॥ ਤਿਸ ਤੇ ਦੂਰਿ ਕਹਾ ਕੋ ਜਾਇ ॥ ਉਬਰੈ ਰਾਖਨਹਾਰੁ ਧਿਆਇ ॥ ਨਿਰਭਉ ਜਪੈ ਸਗਲ ਭਉ ਮਿਟੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਛੁਟੈ ॥ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਖੈ ਤਿਸੁ ਨਾਹੀ ਦੂਖ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਮਨਿ ਹੋਵਤ ਸੂਖ ॥ ਚਿੰਤਾ ਜਾਇ ਮਿਟੈ ਅਹੰਕਾਰੁ ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਕਉ ਕੋਇ ਨ ਪਹੁਚਨਹਾਰੁ ॥ ਸਿਰ ਊਪਰਿ ਠਾਢਾ ਗੁਰੁ ਸੂਰਾ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਾ ਕੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ॥੭॥ ਮਤਿ ਪੂਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਜਾ ਕੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ॥ ਦਰਸਨੁ ਪੇਖਤ ਉਧਰਤ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਜਾ ਕੇ ਅਨੂਪ ॥ ਸਫਲ ਦਰਸਨੁ ਸੁੰਦਰ ਹਰਿ ਰੂਪ ॥ ਧੰਨੁ ਸੇਵਾ ਸੇਵਕੁ ਪਰਵਾਨੁ ॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪੁਰਖੁ ਪ੍ਰਧਾਨੁ ॥ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਬਸੈ ਸੁ ਹੋਤ ਨਿਹਾਲੁ ॥ ਤਾ ਕੈ ਨਿਕਟਿ ਨ ਆਵਤ ਕਾਲੁ ॥ ਅਮਰ ਭਏ ਅਮਰਾ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਨਾਨਕ  ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ ॥੮॥੨੨॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਗਿਆਨ ਅੰਜਨੁ ਗੁਰਿ ਦੀਆ  ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰ ਬਿਨਾਸੁ ॥ ਹਰਿ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਸੰਤ ਭੇਟਿਆ  ਨਾਨਕ  ਮਨਿ ਪਰਗਾਸੁ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਅੰਤਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਡੀਠਾ ॥ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾ ਲਾਗਾ ਮੀਠਾ ॥ ਸਗਲ ਸਮਿਗ੍ਰੀ ਏਕਸੁ ਘਟ ਮਾਹਿ ॥ ਅਨਿਕ ਰੰਗ ਨਾਨਾ ਦ੍ਰਿਸਟਾਹਿ ॥ ਨਉ ਨਿਧਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਨਾਮੁ ॥ ਦੇਹੀ ਮਹਿ ਇਸ ਕਾ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਅਨਹਤ ਤਹ ਨਾਦ ॥ ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਈ ਅਚਰਜ ਬਿਸਮਾਦ ॥ ਤਿਨਿ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਦਿਖਾਏ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਜਨ ਸੋਝੀ ਪਾਏ ॥੧॥ ਸੋ ਅੰਤਰਿ ਸੋ ਬਾਹਰਿ ਅਨੰਤ ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਬਿਆਪਿ ਰਹਿਆ ਭਗਵੰਤ ॥ ਧਰਨਿ ਮਾਹਿ ਆਕਾਸ ਪਇਆਲ ॥ ਸਰਬ ਲੋਕ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ॥ ਬਨਿ ਤਿਨਿ ਪਰਬਤਿ ਹੈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ॥ ਜੈਸੀ ਆਗਿਆ ਤੈਸਾ ਕਰਮੁ ॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰ ਮਾਹਿ ॥ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਦਹ ਦਿਸੇ ਸਮਾਹਿ ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਭਿੰਨ ਨਹੀ ਕੋ ਠਾਉ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਸੁਖੁ ਪਾਉ ॥੨॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਮਹਿ ਦੇਖੁ ॥ ਸਸੀਅਰ ਸੂਰ ਨਖ੍ਹਤ੍ਰ ਮਹਿ ਏਕੁ ॥ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਭੁ ਕੋ ਬੋਲੈ ॥ ਆਪਿ ਅਡੋਲੁ ਨ ਕਬਹੂ ਡੋਲੈ ॥ ਸਰਬ ਕਲਾ ਕਰਿ ਖੇਲੈ ਖੇਲ ॥ ਮੋਲਿ ਨ ਪਾਈਐ ਗੁਣਹ ਅਮੋਲ ॥ ਸਰਬ ਜੋਤਿ ਮਹਿ ਜਾ ਕੀ ਜੋਤਿ ॥ ਧਾਰਿ ਰਹਿਓ ਸੁਆਮੀ ਓਤਿ ਪੋਤਿ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਭਰਮ ਕਾ ਨਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਨ ਮਹਿ ਏਹੁ ਬਿਸਾਸੁ ॥੩॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕਾ ਪੇਖਨੁ ਸਭੁ ਬ੍ਰਹਮ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਸਭਿ ਧਰਮ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਸੁਨਹਿ ਸੁਭ ਬਚਨ ॥ ਸਰਬ ਬਿਆਪੀ ਰਾਮ ਸੰਗਿ ਰਚਨ ॥ ਜਿਨਿ ਜਾਤਾ ਤਿਸ ਕੀ ਇਹ ਰਹਤ ॥ ਸਤਿ ਬਚਨ ਸਾਧੂ ਸਭਿ ਕਹਤ ॥ ਜੋ ਜੋ ਹੋਇ ਸੋਈ ਸੁਖੁ ਮਾਨੈ ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨਹਾਰੁ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਨੈ ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਸੇ ਬਾਹਰਿ ਭੀ ਓਹੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਸਭ ਮੋਹੀ ॥੪॥ ਆਪਿ ਸਤਿ ਕੀਆ ਸਭੁ ਸਤਿ ॥ ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਭ ਤੇ ਸਗਲੀ ਉਤਪਤਿ ॥ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਕਰੇ ਬਿਸਥਾਰੁ ॥ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਏਕੰਕਾਰੁ ॥ ਅਨਿਕ ਕਲਾ ਲਖੀ ਨਹ ਜਾਇ ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ॥ ਕਵਨ ਨਿਕਟਿ  ਕਵਨ ਕਹੀਐ ਦੂਰਿ ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਆਪ ਭਰਪੂਰਿ ॥ ਅੰਤਰਗਤਿ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਜਨਾਏ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਜਨ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ ॥੫॥ ਸਰਬ ਭੂਤ ਆਪਿ ਵਰਤਾਰਾ ॥ ਸਰਬ ਨੈਨ ਆਪਿ ਪੇਖਨਹਾਰਾ ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਜਾ ਕਾ ਤਨਾ ॥ ਆਪਨ ਜਸੁ ਆਪ ਹੀ ਸੁਨਾ ॥ ਆਵਨ ਜਾਨੁ ਇਕੁ ਖੇਲੁ ਬਨਾਇਆ ॥ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਕੀਨੀ ਮਾਇਆ ॥ ਸਭ ਕੈ ਮਧਿ ਅਲਿਪਤੋ ਰਹੈ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਹਣਾ ਸੁ ਆਪੇ ਕਹੈ ॥ ਆਗਿਆ ਆਵੈ ਆਗਿਆ ਜਾਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਾ ਭਾਵੈ ਤਾ ਲਏ ਸਮਾਇ ॥੬॥ ਇਸ ਤੇ ਹੋਇ ਸੁ ਨਾਹੀ ਬੁਰਾ ॥ ਓਰੈ ਕਹਹੁ ਕਿਨੈ ਕਛੁ ਕਰਾ  ॥ ਆਪਿ ਭਲਾ ਕਰਤੂਤਿ ਅਤਿ ਨੀਕੀ ॥ ਆਪੇ ਜਾਨੈ ਅਪਨੇ ਜੀ ਕੀ ॥ ਆਪਿ ਸਾਚੁ ਧਾਰੀ ਸਭ ਸਾਚੁ ॥ ਓਤਿ ਪੋਤਿ ਆਪਨ ਸੰਗਿ ਰਾਚੁ ॥ ਤਾ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ ॥ ਦੂਸਰ ਹੋਇ ਤ ਸੋਝੀ ਪਾਇ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਕੀਆ ਸਭੁ ਪਰਵਾਨੁ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ  ਇਹੁ ਜਾਨੁ ॥੭॥ ਜੋ ਜਾਨੈ ਤਿਸੁ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਆਪਿ ਮਿਲਾਇ ਲਏ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ ॥ ਓਹੁ ਧਨਵੰਤੁ ਕੁਲਵੰਤੁ ਪਤਿਵੰਤੁ ॥ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਿ ਜਿਸੁ ਰਿਦੈ ਭਗਵੰਤੁ ॥ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਜਨੁ ਆਇਆ ॥ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਤਰਾਇਆ ॥ ਜਨ ਆਵਨ ਕਾ ਇਹੈ ਸੁਆਉ ॥ ਜਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਚਿਤਿ ਆਵੈ ਨਾਉ ॥ ਆਪਿ ਮੁਕਤੁ ਮੁਕਤੁ ਕਰੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ  ਤਿਸੁ ਜਨ ਕਉ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰੁ ॥੮॥੨੩॥ ਸਲੋਕੁ ॥ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਆਰਾਧਿਆ  ਪੂਰਾ ਜਾ ਕਾ ਨਾਉ ॥ ਨਾਨਕ  ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ  ਪੂਰੇ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥੧॥ ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕਾ ਸੁਨਿ ਉਪਦੇਸੁ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਨਿਕਟਿ ਕਰਿ ਪੇਖੁ ॥ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਿਮਰਹੁ ਗੋਬਿੰਦ ॥ ਮਨ ਅੰਤਰ ਕੀ ਉਤਰੈ ਚਿੰਦ ॥ ਆਸ ਅਨਿਤ ਤਿਆਗਹੁ ਤਰੰਗ ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਧੂਰਿ ਮਨ  ਮੰਗ ॥ ਆਪੁ ਛੋਡਿ ਬੇਨਤੀ ਕਰਹੁ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਅਗਨਿ ਸਾਗਰੁ ਤਰਹੁ ॥ ਹਰਿ ਧਨ ਕੇ ਭਰਿ ਲੇਹੁ ਭੰਡਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ॥੧॥ ਖੇਮ ਕੁਸਲ ਸਹਜ ਆਨੰਦ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਭਜੁ ਪਰਮਾਨੰਦ ॥ ਨਰਕ ਨਿਵਾਰਿ ਉਧਾਰਹੁ ਜੀਉ ॥ ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਪੀਉ ॥ ਚਿਤਿ ਚਿਤਵਹੁ ਨਾਰਾਇਣ ਏਕ ॥ ਏਕ ਰੂਪ ਜਾ ਕੇ ਰੰਗ ਅਨੇਕ ॥ ਗੋਪਾਲ ਦਾਮੋਦਰ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ॥ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਪੂਰਨ ਕਿਰਪਾਲ ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਨਾਮੁ ਬਾਰੰ ਬਾਰ ॥ ਨਾਨਕ  ਜੀਅ ਕਾ ਇਹੈ ਅਧਾਰ ॥੨॥ ਉਤਮ ਸਲੋਕ ਸਾਧ ਕੇ ਬਚਨ ॥ ਅਮੁਲੀਕ ਲਾਲ ਏਹਿ ਰਤਨ ॥ ਸੁਨਤ ਕਮਾਵਤ ਹੋਤ ਉਧਾਰ ॥ ਆਪਿ ਤਰੈ ਲੋਕਹ ਨਿਸਤਾਰ ॥ ਸਫਲ ਜੀਵਨੁ ਸਫਲੁ ਤਾ ਕਾ ਸੰਗੁ ॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਲਾਗਾ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ॥ ਜੈ ਜੈ ਸਬਦੁ ਅਨਾਹਦੁ ਵਾਜੈ ॥ ਸੁਨਿ ਸੁਨਿ ਅਨਦ ਕਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਗਾਜੈ ॥ ਪ੍ਰਗਟੇ ਗੁਪਾਲ ਮਹਾਂਤ ਕੈ ਮਾਥੇ ॥ ਨਾਨਕ  ਉਧਰੇ ਤਿਨ ਕੈ ਸਾਥੇ ॥੩॥ ਸਰਨਿ ਜੋਗੁ ਸੁਨਿ ਸਰਨੀ ਆਏ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਆਪ ਮਿਲਾਏ ॥ ਮਿਟਿ ਗਏ ਬੈਰ ਭਏ ਸਭ ਰੇਨ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਸਾਧਸੰਗਿ ਲੈਨ ॥ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਭਏ ਗੁਰਦੇਵ ॥ ਪੂਰਨ ਹੋਈ ਸੇਵਕ ਕੀ ਸੇਵ ॥ ਆਲ ਜੰਜਾਲ ਬਿਕਾਰ ਤੇ ਰਹਤੇ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸੁਨਿ ਰਸਨਾ ਕਹਤੇ ॥ ਕਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਦਇਆ ਪ੍ਰਭਿ ਧਾਰੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਨਿਬਹੀ ਖੇਪ ਹਮਾਰੀ ॥੪॥ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਹੁ ਸੰਤ ਮੀਤ  ॥ ਸਾਵਧਾਨ ਏਕਾਗਰ ਚੀਤ ॥ ਸੁਖਮਨੀ ਸਹਜ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਨ ਨਾਮ ॥ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਬਸੈ ਸੁ ਹੋਤ ਨਿਧਾਨ ॥ ਸਰਬ ਇਛਾ ਤਾ ਕੀ ਪੂਰਨ ਹੋਇ ॥ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਖੁ ਪ੍ਰਗਟੁ ਸਭ ਲੋਇ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਪਾਏ ਅਸਥਾਨੁ ॥ ਬਹੁਰਿ ਨ ਹੋਵੈ ਆਵਨ ਜਾਨੁ ॥ ਹਰਿ ਧਨੁ ਖਾਟਿ ਚਲੈ ਜਨੁ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ  ਜਿਸਹਿ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ ॥੫॥ ਖੇਮ ਸਾਂਤਿ ਰਿਧਿ ਨਵ ਨਿਧਿ ॥ ਬੁਧਿ ਗਿਆਨੁ ਸਰਬ ਤਹ ਸਿਧਿ ॥ ਬਿਦਿਆ ਤਪੁ ਜੋਗੁ ਪ੍ਰਭ ਧਿਆਨੁ ॥ ਗਿਆਨੁ ਸ੍ਰੇਸਟ ਊਤਮ ਇਸਨਾਨੁ ॥ ਚਾਰਿ ਪਦਾਰਥ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਾਸ ॥ ਸਭ ਕੈ ਮਧਿ ਸਗਲ ਤੇ ਉਦਾਸ ॥ ਸੁੰਦਰੁ ਚਤੁਰੁ ਤਤ ਕਾ ਬੇਤਾ ॥ ਸਮਦਰਸੀ ਏਕ ਦ੍ਰਿਸਟੇਤਾ ॥ ਇਹ ਫਲ  ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੈ ਮੁਖਿ ਭਨੇ ॥ ਗੁਰ ਨਾਨਕ  ਨਾਮ ਬਚਨ ਮਨਿ ਸੁਨੇ ॥੬॥ ਇਹੁ ਨਿਧਾਨੁ ਜਪੈ ਮਨਿ ਕੋਇ ॥ ਸਭ ਜੁਗ ਮਹਿ ਤਾ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਮ ਧੁਨਿ ਬਾਣੀ ॥ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬੇਦ ਬਖਾਣੀ ॥ ਸਗਲ ਮਤਾਂਤ ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਨਾਮ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਭਗਤ ਕੈ ਮਨਿ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਕੋਟਿ ਅਪ੍ਰਾਧ ਸਾਧਸੰਗਿ ਮਿਟੈ ॥ ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਜਮ ਤੇ ਛੁਟੈ ॥ ਜਾ ਕੈ ਮਸਤਕਿ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭਿ ਪਾਏ ॥ ਸਾਧ ਸਰਣਿ ਨਾਨਕ  ਤੇ ਆਏ ॥੭॥ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਬਸੈ ਸੁਨੈ ਲਾਇ ਪ੍ਰੀਤਿ ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਆਵੈ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਚੀਤਿ ॥ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤਾ ਕਾ ਦੂਖੁ ਨਿਵਾਰੈ ॥ ਦੁਲਭ ਦੇਹ ਤਤਕਾਲ ਉਧਾਰੈ ॥ ਨਿਰਮਲ ਸੋਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾ ਕੀ ਬਾਨੀ ॥ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ਸਮਾਨੀ ॥ ਦੂਖ ਰੋਗ ਬਿਨਸੇ ਭੈ ਭਰਮ ॥ ਸਾਧ ਨਾਮ ਨਿਰਮਲ ਤਾ ਕੇ ਕਰਮ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਤਾ ਕੀ ਸੋਭਾ ਬਨੀ ॥ ਨਾਨਕ  ਇਹ ਗੁਣਿ ਨਾਮੁ ਸੁਖਮਨੀ ॥੮॥੨੪॥

ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਏਰੀਆ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਏਰੀਆ

0

ਪੰਜਾਬ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ (ਭਾਰਤ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਪਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਸਾਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਿਮਾਚਲ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸੀ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਟੇਟਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।

1 – ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਰੋਹਤਕ, ਕਰਨਾਲ, ਹਿਸਾਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

2 – ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

3 – ਲਾਹੌਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

4 – ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।

5 – ਮੁਲਤਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖ ਸਨ, ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵੱਖ ਸੀ, ਬੋਲੀ ਵੱਖ ਸੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2 ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਹਦੇ ’ਚੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਜੰਮੂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਆਖਿਰ ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮੁਡ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਕਿ 1947 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਜਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਜਾਦੀ ਨਹੀਂ ਬਰਬਾਦੀ ਸੀ ਘਰ ਬਾਰ ਲੁਟਵਾਏ, ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ, ਘਰੋਂ ਬੇ-ਘਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਮੀਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਆਹ ਕੁਝ ਪਰਮਾਣ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ।

1 – ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਜਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਜਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਹਾਰਡਿਗ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਾਰੇਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ (ਕਲਕੱਤੇ) ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

2 – ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜੰਗਨਾਮੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ – ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ – ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ – ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਸਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1900 ਸੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜੰਗਨਾਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।

3 – ਚੀਨ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੀ ਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸੰਧੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ

0

ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ 

ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਹਲ਼ਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ  (ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ) ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ : 95920-93472

10 ਅਪ੍ਰੈਲ : ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ, ਸੂਬਾਈ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੱਕਾਂ-ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣੇ ਲੋੜੀਦੇ ਹਨ। ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਸੀ ਧੜੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਦੀ ਕੂੜੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।  ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ  ਚੋਣ, ਰਾਜਸੀ ਦਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਸੇ ਤੇ ਬਾਹੂ ਬਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਲਾਕਾ, ਜਾਤ, ਸਮਾਜ ਆਧਾਰ ਵੋਟ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਉਲਾਰੂ ਰੂਪ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਦਲ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਨਤੀਜਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜ ਢੰਗ ਨਾਲੋਂ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਧੜੇ ਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਰਾਜਸੀ ਧੜੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਪ੍ਰਤੀਤ ਦਾ ਗਲ਼ਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਧੜੇ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੈਸਲੇ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਜਾਂ ਬਹੁ-ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੌੜੀ ਅਕਲ਼ ਅਧੀਨ ਹੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੰਡੇ ਨਿਗੂਣੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਹਲ਼ਕੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਲ਼ਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦੇਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਧੜਾ-ਪੈਸਾ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਬੜਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾਈ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਰਾਜਸੀ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰਥੀ ਤੇ ਹੈਂਕੜ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਧੜੇਬਾਜ਼ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਉਭਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।  2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾਈ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਬਾਦਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਐਸੇ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਚੁਣ ਲਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਰਾਜਸੀ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਧੜੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੋਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਆਪਣੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

2019 ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਉਭਾਰਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਬਦਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਕਹੋ ਜਾਂ ਹਉਮੈ ਦੀ ਮਾਰੂ ਮਾਰ ਕਹੋ ਕਿ ਨਵੇਂ ਉਭਾਰ ਤੇ ਉਭਾਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ। ਮਾਮੂਲੀ ਆਪਸੀ ਗਠਜੋੜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਾ ਕੇ ਤੀਜਾ ਬਦਲ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਕਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਖਹਿਰਾ, ਗਾਂਧੀ, ਬੈਂਸ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਧੜੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਰੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਣ ਲੈਣ। ਬਿਨਾਂ ਦੇਰ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਜਾਣ। ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਲੈਣ। ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਹਉਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹਰਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।  ਸਾਂਝੇ 13 ਉਮੀਦਵਾਰ ਰੱਖ ਲੈਣ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣ।  ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2022 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਲੋੜ ਕੂੜੀ ਜ਼ਿਦ ਤੇ ਝਿਜਕ ਤੋੜਨ ਦੀ ਹੈ।

ਹਲ਼ਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਹਲ਼ਕਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਲ਼ਕੇ ਨੇ ਬੜੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸ: ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਤੁੜ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਸ: ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਹਲ਼ਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿਤਾਇਆ ਸੀ।  ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਉਭਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ’ਤੇ ਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਉਭਾਰ ਬੜੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਘਾਣ ਮਿੱਥ ਕੇ ਵਕਤ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਰੂਹੇ-ਰਵਾਂ ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿਸਾਲੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੋਗਦਾਨ ਮਾਣ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਭਾਰਤੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤੇ ਏਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

2019 ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਮੌਕੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਉਭਾਰ ਦੇ ਇਕ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲੜਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਮੋੜਨ ਦੇ ਤੁੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਤੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਦਮ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਉਭਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਧਿਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਟਕਸਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਲ਼ਕਿਆਂ ਲਈ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਲ਼ਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਸਰਦਾਰਨੀ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੁਣਨ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।

ਜੇ ਇਹ ਸਾਂਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਲ਼ਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਧੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਹੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦੇਣਗੇ।  ਵੋਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਜੂਝਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨ ਕੇ ਚੁਣ ਲੈਣਗੇ। ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਭੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਟਕਾ ਪੈਸਾ ਖਰਚੇ ਵੋਟਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰ ਕੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਣ ਦਾ। ਨਵੇਂ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਹਲ਼ਕਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੱਥ ਆਈ ਬਾਜ਼ੀ ਸੰਭਾਲ ਲੈਣ। ਜੇ ਖੁੰਝ ਗਏ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮਾਨਤਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੋਗੇ ਉੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਵੀ ਖਾਓਗੇ। ਇਸ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਵਾਲ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਰਹੇਗਾ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਬ ਧੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ?

0

ਕੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਬ ਧੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ?

 ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਐਮ. ਡੀ., ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਹਰ, 28, ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ, ਲੋਅਰ ਮਾਲ ਪਟਿਆਲਾ) – 0175-2216783

ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਖ਼ਬਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ-‘‘ਰਾਜਪੁਰੇ ਦੇ ਇਕ ਨਸ਼ਈ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ 13 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵੇਚੀ।’’

ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਛਪਣ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਕੁ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭੈਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕੁੜੀ ਬੜੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿਹੜੇ ਰਾਜਪੁਰੇ ਦੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਕੋਲ ਵੇਚੀ ਸੀ, ਉਹ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂ. ਪੀ. ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਕੀ।  ਉੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਭੋਪਾਲ ਪਹੁੰਚੀ।

ਉੱਥੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਪੁੱਛ ਕੇ ਥਾਣੇ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।

ਪੱਤਰਕਾਰ ਭੈਣ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਗਈ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਉਸ ਬੱਚੀ ਕੋਲ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਿਊਟੀ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਓ ਥਾਣੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਬੱਚੀ ਦਾ ਹਾਲ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ।

ਜਿਉਂ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੰਜੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚੀ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਫਸਰ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਕੇ ਚੀਕਦੀ, ‘‘ਫੜ ਲੈ, ਬਚਾ ਲੈ, ਸਲਵਾਰ ਲਾਹੂਗਾ।’’

ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ। ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।  ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ‘ਬਚਾ ਲੈ’ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਹੋਰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ।  ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚੀ ਕਿ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ।

ਉਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚੀ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿਖੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਦੇਖਭਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਤ੍ਰਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ‘‘ਬਚਾ ਲੈ, ਸਲਵਾਰ ਲਾਹੂਗਾ’’ ਕਹਿਣੋ ਨਹੀਂ ਹਟੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਦਿਲ ਹੱਥੋਂ ਮਜਬੂਰ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਤ੍ਰਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਹੁਣੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾੜ ਖਾਏਗਾ।

ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਕਸਕ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।

ਪਰ ਕਿਉਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁੱਭ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਧੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਪਿੱਛੇ ਵਿਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ ?  ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ ?  ਕੀ ਵਾਕਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੀ ਦਾ ਜੰਮਣਾ ਗੁਣਾਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?

ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੋਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਉਜਾਗਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ?

ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ ਦਾਈ ਦਾਇਆ

0

ੴ ਸਤਿ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ

ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ ਦਾਈ ਦਾਇਆ

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ B.Sc., M.A., M.Ed. ਸਟੇਟ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡੀ ਹੈਡਮਾਸਟਰ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ)

105, ਮਾਇਆ ਨਗਰ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ (ਲੁਧਿਆਣਾ) – 99155-15436

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਾਜੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀਆਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਿ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਂ ਸੂਰਜ ਸੀ, ਨਾ ਚੰਦ, ਨਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕੁੱਝ ਹੋਰ। ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ‘‘ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ ॥ ਧਰਣਿ ਨ ਗਗਨਾ ਹੁਕਮੁ ਅਪਾਰਾ ॥  ਨਾ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਨ ਚੰਦੁ ਨ ਸੂਰਜੁ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਇਦਾ ॥੧॥’’ (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ, ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੧੦੩੫)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਫੁਰਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਈ।  ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣੇ। ਧੁੱਪ ਤੇ ਛਾਂ ਹੋਈ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਝ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਆਖਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਗਰਮੀ ਕਿਤੇ ਠੰਡ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਦਿਨ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰਾਤ।  ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁੱਝ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ,  ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਫੁਰਮਾਇਆ, ‘‘ਭੈ ਵਿਚਿ ਸੂਰਜੁ; ਭੈ ਵਿਚਿ ਚੰਦੁ ॥ ਕੋਹ ਕਰੋੜੀ ਚਲਤ, ਨ ਅੰਤੁ ॥’’ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ, ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੪੬੪)

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਆਖਿਰ ਇਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।  ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਖਿਡਾਵੀ ਤੇ ਖਿਡਾਵੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ, ‘‘ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ, ਦਾਈ ਦਾਇਆ; ਖੇਲੈ ਸਗਲ ਜਗਤੁ ॥’’ (ਜਪੁ)

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਪਾਸਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ 24 ਘੁੰਟੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੀ ਬਾਕੀ ਸਥਾਨਾ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਦਿਨ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ 12 ਵਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।

ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਪੱਛਮ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਜੇ ਯਾਤਰੂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖਿੱਚ ਲਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬਕਾਰ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੀ ਖੋਜ ਇਜਾਦ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਧੁੱਪ ਤੇ ਛਾਂ ਤੋਂ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਧੁੱਪ ਘੜੀ, ਜਲ ਘੜੀ ਤੇ ਰੇਤ ਘੜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜੋਕੀ ਸੂਈਆਂ ਵਾਲੀ ਘੜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਖੋਜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਜਰਨ ਲਈ 4 ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।  ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਆਨ ਰੇਖਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ 0 ਹੈ। ਇਹ ਰੇਖਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।  ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਨ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 180 ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਹੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਜੀਰੋ ਦਰਜੇ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਗਰੀਨ ਵਿੱਚ ਮੀਨ ਟਾਈਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਮਿਆਰੀ ਮਰੀਡੀਅਨ ਸਮਾਂ ਮੰਨ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ 12 ਵਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਮੰਨਣਗੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗਰੀਨ ਵਿੱਚ ਮੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪੜਾਅ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਮਾਧਿਅਨ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ ਉਹ ਗਰੀਨ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ ਉਹ ਗਰੀਨ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਮਰੀਡੀਅਨ ਅਤੇ ਪਰਾਈਮ ਮਰੀਡੀਅਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਦੂਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਦੋ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲਈ 4 ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉੱਤੇ 360 ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 180 ਦਰਜੇ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ 1800 ਲੰਬਕਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਆਪਣੀ ਘੜੀ 12 ਘੰਟੇ ਅੱਗੇ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਲੰਬਕਾਰ ਰੇਖਾ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਆਪਣੀ ਘੜੀ 12 ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ 180 ਡਿਗਰੀ ਲੰਬਕਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ ਰੇਖਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਰੇਕ ਨਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਇਸ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਘਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਧਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੀਪਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਹ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਏਸ਼ੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ-ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਨ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਕ ਰੇਖਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਾਈਮ ਪੀਸ ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਭਾਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੇਖਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਾਂ ਮੰਨਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਵਿਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਾਜੀ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁੱਝਾ ਭੇਦ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਥਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨੇਰਾ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਰਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਰੂਸ ਦੇ ਉਤਰੀ ਭਾਗ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 2 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 11 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ 40 ਦਿਨ ਰਾਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 22 ਮਈ ਤੋਂ 23 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 70 ਦਿਨ ਹਨੇਰਾ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 23 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਮਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਸੂਰਜ 12 ਵਜੇ ਛੁਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਫਿਰ ਨਿੱਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੂਰਜ ਕਈ ਦਿਨ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਅਮੀਰ ਹੈ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ; ਸਭ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ 24 ਘੰਟੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਿਤਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਫਲ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ – ‘‘ਵਖਤੁ ਵੀਚਾਰੇ; ਸੁ ਬੰਦਾ ਹੋਇ ॥’’ (ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ ਕੀ ਵਾਰ, ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੮੪)

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ –

ਹੋ ਅਜੇ ਸੰਭਾਲ ਇਸ ਸਮੇ ਨੂੰ, ਕਰ ਸਫਲ ਉਡੰਦਾ ਜਾਂਵਦਾ। ਇਹ ਠਹਿਰਨ ਜਾਂਚ ਨਾ ਜਾਣਦਾ, ਲੰਘ ਗਿਆ ਨਾ ਮੁੜ ਹਥ ਆਂਵਦਾ।

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ ਉੱਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਫਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੇਵਾ ਦੀ ਪੁੰਜ-ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨਕਾ – ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ

0

ੴ ਸਤਿ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ

ਸੇਵਾ ਦੀ ਪੁੰਜ-ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨਕਾ – ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ

ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ B.Sc., M.A., M.Ed. ਸਟੇਟ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡੀ ਹੈਡਮਾਸਟਰ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ) 105, ਮਾਇਆ ਨਗਰ ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ)-99155-15436

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸਾਜੀ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਐਸਾ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਭੈ ਵਿੱਚ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਕਸਤ ਦਿਮਾਗ਼ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਰਦਾਰੀ ਬਣੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ‘‘ਅਵਰ ਜੋਨਿ; ਤੇਰੀ ਪਨਿਹਾਰੀ ॥ ਇਸੁ ਧਰਤੀ ਮਹਿ; ਤੇਰੀ ਸਿਕਦਾਰੀ ॥’’ (ਆਸਾ, ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੩੭੪)

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸੱਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੈਡਮ ਮੇਰੀ ਕੀਊਰੀ ਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਰੱਬ ਦਾ ਭੈ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਔਰਤ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1867 ਨੂੰ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਵਾਰਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਪਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੋਲੈਂਡ; ਰੂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਅਜੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਆਣ ਘੇਰਿਆ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਵਸੀ। ਮੇਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਕੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ।

ਉਹ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਆਰਥਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਕੁੱਝ ਸਮਾ ਟੀਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਬੋਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ 1893 ਵਿੱਚ ਫਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1894 ਵਿੱਚ ਕਮਿਸਟਰੀ ਤੇ ਮੈਥ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1895 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ।

ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲ ਗਈ। ਡਾਕਾਰੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਐਕਸ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਦਿੱਖ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਰਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਮੇਰੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਨੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਯੋਗਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਨੇ ਪਿੱਚ ਬਲੈਂਡੇ ਧਾਤ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਪਿੱਚ ਬਲੈਂਡੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਅਤੇ ਥੋਰੀਅਮ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ।  ਵਿਕੀਰਨਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟੀਵੀਟੀ ਰੱਖਿਆ। ਪਤੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਰੇਡੀਅਮ’ ਰੱਖਿਆ। ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 1902 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਰੇਡੀਅਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਕਿਊਰੀ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਅਮ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। 

25 ਜੂਨ 1903 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਸਾਰਬੋਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਖੋਜ ਬਦਲੇ 1903 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਊਰੀ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੋਜ ਪੇਟੇਂਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਣ।

1905 ਵਿੱਚ ਪੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1906 ਨੂੰ ਪੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇਸ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਪਤੀ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸੰਨ 1911 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਖੋਜ ਬਦਲੇ ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1920 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਔਰਤ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮੈਲੋਨ; ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਏਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਖਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗੀ। ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਰੇਡੀਅਮ ਖਰੀਦਿਆ।  20 ਮਈ 1921 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਰੇਡੀਅਮ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ।  ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪਤਨੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਰੇਡੀਅਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਨਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੇਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਂਹ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋ ਗਿਆ।  ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ‘ਜਾਨਵਰਾਂ’ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੰਤ ਉਹ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਰੇਡੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਰੇਡੀਅਮ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਰੇਡੀਅਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।  ਮਈ 1934 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਗਲ ਗਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਅੰਤ 4 ਜੁਲਾਈ 1934 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਰੇਡੀਅਮ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਜਾਨ ਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚਕਿਤਸਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਏਨਾ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜੀਵਿਆ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਉਹ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੀ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਨ ਅੰਦਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਚਾਹੀ ਤਾਂ ਜੁਆਬ ਮਿਲਿਆ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਗਿਆਸਾ ਹੋਣੀ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਬੈਠੀ ਔਰਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਈਨ ਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਭਨਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲਨ ’ਤੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿਓ ਬਲਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਸ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੋ।

ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ’ਤੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ (ਅੰਕ ਨੰਬਰ 142-145)

0

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ (ਅੰਕ ਨੰਬਰ 142-145)

(ਨੋਟ : ਹੇਠਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਕੀਤਾ ਰੰਗ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅੰਤ ਸਿਹਾਰੀ ਜਾਂ ਅੰਤ ਔਂਕੜ ਜਾਂ ਅੰਤ ਮੁਕਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੁਪਤ ਅਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਭਾਵ-ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।  ਅੰਤ ਮੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਔਂਕੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤ ਮੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ‘ਨੂੰ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਲਈ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅੰਤ ਔਂਕੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ‘ਨੂੰ’, ‘ਲਈ’ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।)

ਮ : ੧ ਸਲੋਕੁ ॥ ਸੋ ਜੀਵਿਆ, ਜਿਸੁ ਮਨਿ (’ਚ) ਵਸਿਆ ਸੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ! ਅਵਰੁ ਨ ਜੀਵੈ ਕੋਇ ॥ ਜੇ ਜੀਵੈ, ਪਤਿ ਲਥੀ (ਲੱਥੀ) ਜਾਇ ॥ ਸਭੁ ਹਰਾਮੁ, ਜੇਤਾ ਕਿਛੁ ਖਾਇ ॥ ਰਾਜਿ (’ਚ) ਰੰਗੁ (ਭਾਵ ਪਿਆਰ), ਮਾਲਿ (’ਚ) ਰੰਗੁ ॥ ਰੰਗਿ (’ਚ) ਰਤਾ (ਰੱਤਾ), ਨਚੈ (ਨੱਚੈ) ਨੰਗੁ ॥ ਨਾਨਕ ! ਠਗਿਆ ਮੁਠਾ (ਠੱਗਿਆ ਮੁੱਠਾ) ਜਾਇ ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ (ਨਾਵੈਂ), ਪਤਿ ਗਇਆ ਗਵਾਇ (ਕੇ) ॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਕਿਆ ਖਾਧੈ  ? ਕਿਆ ਪੈਧੈ (ਭਾਵ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ਼) ਹੋਇ  ? ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਮਨਿ (’ਚ) ਨਾਹੀ (ਨਾਹੀਂ), ਸਚਾ ਸੋਇ ॥ ਕਿਆ ਮੇਵਾ  ? ਕਿਆ ਘਿਉ ਗੁੜੁ ਮਿਠਾ  ? ਕਿਆ ਮੈਦਾ  ? ਕਿਆ ਮਾਸੁ  ? ॥ ਕਿਆ ਕਪੜੁ (ਕੱਪੜ) ? ਕਿਆ ਸੇਜ ਸੁਖਾਲੀ  ? ਕੀਜਹਿ (ਕੀਜਹਿਂ) ਭੋਗ ਬਿਲਾਸ ॥ ਕਿਆ ਲਸਕਰ (ਲਸ਼ਕਰ ਭਾਵ ਫ਼ੌਜ) ? ਕਿਆ ਨੇਬ ਖਵਾਸੀ (ਖ਼ਵਾਸੀ ਭਾਵ ਸ਼ਾਹੀ ਨੌਕਰ) ? ਆਵੈ ਮਹਲੀ (ਮਹਲੀਂ) ਵਾਸੁ (ਭਾਵ ਮਹਲਾਂ ’ਚ ਨਿਵਾਸ)॥ ਨਾਨਕ ! ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣੁ ; ਸਭੇ ਟੋਲ (ਭਾਵ ਪਦਾਰਥ) ਵਿਣਾਸੁ ॥੨॥ ਪਵੜੀ ॥ ਜਾਤੀ ਦੈ ਕਿਆ ਹਥਿ (’ਚ) ? ਸਚੁ ਪਰਖੀਐ ॥ ਮਹੁਰਾ (ਜ਼ਹਿਰ) ਹੋਵੈ ਹਥਿ (’ਚ), ਮਰੀਐ ਚਖੀਐ ॥ ਸਚੇ ਕੀ ਸਿਰਕਾਰ, ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਜਾਣੀਐ ॥ ਹੁਕਮੁ ਮੰਨੇ ਸਿਰਦਾਰੁ, ਦਰਿ (’ਤੇ) ਦੀਬਾਣੀਐ (ਦੀਬਾਨ ’ਚ)॥ ਫੁਰਮਾਨੀ ਹੈ ਕਾਰ (ਭਾਵ ਹੁਕਮ ਕਾਰ ਮੰਨਣ ਲਈ), ਖਸਮਿ (ਨੇ) ਪਠਾਇਆ (ਭਾਵ ਭੇਜਿਆ) ॥ ਤਬਲਬਾਜ (ਤਬਲਬਾਜ਼) ਬੀਚਾਰ (ਭਾਵ ਨਗਾਰਚੀ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ), ਸਬਦਿ (ਰਾਹੀਂ) ਸੁਣਾਇਆ ॥ ਇਕਿ (ਭਾਵ ਕਈ) ਹੋਏ ਅਸਵਾਰ,  ਇਕਨਾ ਸਾਖਤੀ (ਭਾਵ ਕਈ ਘੋੜਿਆਂ ’ਤੇ ਦੁਮੱਚੀਆਂ ਪਾ ਰਹੇ) ॥ ਇਕਨੀ ਬਧੇ ਭਾਰ, ਇਕਨਾ ਤਾਖਤੀ (ਤਾਖ਼ਤੀ ਭਾਵ ਦੌੜੇ-ਭੱਜੇ) ॥੧੦॥ ਸਲੋਕੁ, ਮ : ੧ ॥ ਜਾ ਪਕਾ ਤਾ ਕਟਿਆ (ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਤਾਂ ਕੱਟਿਆ); ਰਹੀ ਸੁ ਪਲਰਿ (ਪੱਲਰਿ) ਵਾੜਿ ॥ ਸਣੁ (ਭਾਵ ਸਣੇ/ਸਮੇਤ) ਕੀਸਾਰਾ (ਕੀਸਾਰਾਂ) ਚਿਥਿਆ, ਕਣੁ (ਭਾਵ ਦਾਣਾ) ਲਇਆ ਤਨੁ ਝਾੜਿ (ਕੇ) ॥ ਦੁਇ ਪੁੜ ਚਕੀ (ਚੱਕੀ) ਜੋੜਿ ਕੈ, ਪੀਸਣ ਆਇ ਬਹਿਠੁ ॥ ਜੋ, ਦਰਿ (’ਤੇ) ਰਹੇ, ਸੁ ਉਬਰੇ ; ਨਾਨਕ ! ਅਜਬੁ ਡਿਠੁ ॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਵੇਖੁ ਜਿ ਮਿਠਾ ਕਟਿਆ (ਮਿੱਠਾ ਕੱਟਿਆ), ਕਟਿ ਕੁਟਿ (ਕੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ) ਬਧਾ ਪਾਇ (ਕੇ)॥ ਖੁੰਢਾ (ਖੁੰਢਾਂ) ਅੰਦਰਿ ਰਖਿ ਕੈ, ਦੇਨਿ (ਦੇਨ੍) ਸੁ ਮਲ (ਮੱਲ) ਸਜਾਇ ॥ ਰਸੁ ਕਸੁ ਟਟਰਿ (ਭਾਵ ਕੜਾਹੇ ’ਚ) ਪਾਈਐ, ਤਪੈ ਤੈ (ਭਾਵ ਅਤੇ) ਵਿਲਲਾਇ ॥ ਭੀ ਸੋ ਫੋਗੁ (ਭਾਵ ਫੋਕ/ਚੂਰਾ) ਸਮਾਲੀਐ (ਸੰਮ੍ਹਾਲੀਐ), ਦਿਚੈ ਅਗਿ (ਅੱਗ ’ਚ) ਜਲਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ! ਮਿਠੈ (ਮਿੱਠੈ ਕਾਰਨ) ਪਤਰੀਐ (ਭਾਵ ਖ਼ੁਆਰ ਹੋਈਦਾ); ਵੇਖਹੁ ਲੋਕਾ ! ਆਇ (ਕੇ)॥੨॥ ਪਵੜੀ ॥ ਇਕਨਾ ਮਰਣੁ ਨ ਚਿਤਿ (’ਚ), ਆਸ ਘਣੇਰਿਆ ॥ ਮਰਿ ਮਰਿ (ਕੇ) ਜੰਮਹਿ (ਜੰਮਹਿਂ) ਨਿਤ, ਕਿਸੈ ਨ ਕੇਰਿਆ (ਭਾਵ ਦਾ/ਕਿਸੇ ਦਾ ਨ ਰਿਹਾ) ॥ ਆਪਨੜੈ ਮਨਿ+ਚਿਤਿ (’ਚ), ਕਹਨਿ ਚੰਗੇਰਿਆ ॥ ਜਮਰਾਜੈ (ਨੇ) ਨਿਤ ਨਿਤ, ਮਨਮੁਖ ਹੇਰਿਆ (ਭਾਵ ਤੱਕਿਆ)॥ ਮਨਮੁਖ ਲੂਣ ਹਾਰਾਮ, ਕੀਆ (ਭਾਵ ਕੀਤਾ ਉਪਕਾਰ) ਨ ਜਾਣਿਆ ॥ ਬਧੇ (ਬੱਧੇ) ਕਰਨਿ ਸਲਾਮ, ਖਸਮ (ਨੂੰ) ਨ ਭਾਣਿਆ (ਪਸੰਦ)॥ ਸਚੁ ਮਿਲੈ, ਮੁਖਿ (’ਚ) ਨਾਮੁ; ਸਾਹਿਬ (ਨੂੰ) ਭਾਵਸੀ (ਪਸੰਦ)॥ ਕਰਸਨਿ ਤਖਤਿ (ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ) ਸਲਾਮੁ, ਲਿਖਿਆ ਪਾਵਸੀ ॥੧੧॥ ਮ : ੧, ਸਲੋਕੁ ॥ ਮਛੀ (ਮੱਛੀ ਨੂੰ) ਤਾਰੂ (ਡੂੰਘਾ ਪਾਣੀ) ਕਿਆ ਕਰੇ  ? ਪੰਖੀ ਕਿਆ ਆਕਾਸੁ (ਆਕਾਸ਼) ? ॥ ਪਥਰ ਪਾਲਾ (ਪੱਥਰ ਪਾਲ਼ਾ) ਕਿਆ ਕਰੇ  ? ਖੁਸਰੇ ਕਿਆ ਘਰ ਵਾਸੁ  ? ॥ ਕੁਤੇ (ਕੁੱਤੇ) ਚੰਦਨੁ ਲਾਈਐ, ਭੀ ਸੋ ਕੁਤੀ (ਕੁੱਤੀ) ਧਾਤੁ (ਭਾਵ ਆਦਤ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਹੀ)॥ ਬੋਲਾ (ਬੋਲ਼ਾ) ਜੇ ਸਮਝਾਈਐ, ਪੜੀਅਹਿ (ਪੜੀਅਹਿਂ) ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਪਾਠ ॥ ਅੰਧਾ ਚਾਨਣਿ (’ਚ) ਰਖੀਐ, ਦੀਵੇ ਬਲਹਿ (ਬਲ਼ਹਿਂ) ਪਚਾਸ ॥ ਚਉਣੇ (ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਨੂੰ) ਸੁਇਨਾ ਪਾਈਐ, ਚੁਣਿ+ਚੁਣਿ (ਕੇ) ਖਾਵੈ ਘਾਸੁ ॥ ਲੋਹਾ ਮਾਰਣਿ (ਭਾਵ ਭੱਠੀ ’ਚ) ਪਾਈਐ, ਢਹੈ (ਭਾਵ ਢਲ਼ ਕੇ) ਨ ਹੋਇ ਕਪਾਸ ॥ ਨਾਨਕ ! ਮੂਰਖ ਏਹਿ (ਏਹ) ਗੁਣ ; ਬੋਲੇ ਸਦਾ ਵਿਣਾਸੁ ॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਕੈਹਾ (ਕੈਹਾਂ ਭਾਵ ਕਾਂਸੀ) ਕੰਚਨੁ ਤੁਟੈ ਸਾਰੁ (ਭਾਵ ਲੋਹਾ)॥ ਅਗਨੀ (ਨਾਲ਼), ਗੰਢੁ ਪਾਏ ਲੋਹਾਰੁ ॥ ਗੋਰੀ ਸੇਤੀ (ਭਾਵ ਵਹੁਟੀ ਨਾਲ਼), ਤੁਟੈ ਭਤਾਰ (ਭਾਵ ਪਤੀ)॥ ਪੁਤਂੀ, ਗੰਢੁ ਪਵੈ ਸੰਸਾਰਿ (’ਚ)॥ ਰਾਜਾ ਮੰਗੈ, ਦਿਤੈ (ਦਿੱਤੈ) ਗੰਢੁ ਪਾਇ ॥ ਭੁਖਿਆ (ਭਾਵ ਭੁੱਖੇ ਦੀ) ਗੰਢੁ ਪਵੈ, ਜਾ (ਜਾਂ) ਖਾਇ ॥ ਕਾਲਾ (ਕਾਲ਼ਾਂ) ਗੰਢੁ, ਨਦੀਆ ਮੀਹ (ਨਦੀਆਂ ਮੀਂਹ) ਝੋਲ (ਭਾਵ ਬਹੁਤ) ॥ ਗੰਢੁ ਪਰੀਤੀ, ਮਿਠੇ ਬੋਲ ॥ ਬੇਦਾ (ਬੇਦਾਂ ‘ਦੀ’) ਗੰਢੁ, ਬੋਲੇ ਸਚੁ ਕੋਇ ॥ ਮੁਇਆ (ਮੁਇਆਂ) ਗੰਢੁ, ਨੇਕੀ ਸਤੁ (ਭਾਵ ਦਾਨ ਕੀਤਾ) ਹੋਇ ॥ ਏਤੁ ਗੰਢਿ (ਭਾਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ), ਵਰਤੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਮੂਰਖ ਗੰਢੁ ਪਵੈ, ਮੁਹਿ (’ਤੇ) ਮਾਰ (ਖਾ ਕੇ) ॥ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ, ਏਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਸਿਫਤੀ, ਗੰਢੁ ਪਵੈ ਦਰਬਾਰਿ (’ਚ) ॥੨॥ ਪਉੜੀ ॥ ਆਪੇ, ਕੁਦਰਤਿ ਸਾਜਿ ਕੈ ; ਆਪੇ ਕਰੇ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਇਕਿ ਖੋਟੇ, ਇਕਿ ਖਰੇ ; ਆਪੇ ਪਰਖਣਹਾਰੁ ॥ ਖਰੇ ਖਜਾਨੈ (’ਚ) ਪਾਈਅਹਿ (ਪਾਈਐਂ); ਖੋਟੇ ਸਟੀਅਹਿ (ਸਟੀਅਹਿਂ) ਬਾਹਰ ਵਾਰਿ (ਭਾਵ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ)॥ ਖੋਟੇ, ਸਚੀ ਦਰਗਹ ਸੁਟੀਅਹਿ (ਸੁਟੀਅਹਿਂ) ; ਕਿਸੁ ਆਗੈ ਕਰਹਿ (ਕਰਹਿਂ) ਪੁਕਾਰ  ? ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਪਿਛੈ ਭਜਿ (ਕੇ) ਪਵਹਿ (ਪਵਹਿਂ) ; ਏਹਾ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ (ਭਾਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ)॥ ਸਤਿਗੁਰੁ, ਖੋਟਿਅਹੁ (ਖੋਟਿਓਂ) ਖਰੇ ਕਰੇ ; ਸਬਦਿ (ਨਾਲ਼) ਸਵਾਰਣਹਾਰੁ ॥ ਸਚੀ ਦਰਗਹ ਮੰਨੀਅਨਿ (ਮੰਨੀਅਨ੍); ਗੁਰ ਕੈ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰਿ (ਰਾਹੀਂ)॥ ਗਣਤ ਤਿਨਾ (ਤਿਨ੍ਹਾਂ) ਦੀ, ਕੋ ਕਿਆ ਕਰੇ  ? ਜੋ, ਆਪਿ ਬਖਸੇ (ਬਖ਼ਸ਼ੇ) ਕਰਤਾਰਿ (ਨੇ)॥੧੨॥ ਸਲੋਕੁ, ਮ : ੧ ॥ (ਦਬ ਜਾਣਗੇ) ਹਮ ਜੇਰ ਜਿਮੀ (ਹਮ੍ਹ ਜ਼ੇਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਭਾਵ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਥੱਲੇ), ਦੁਨੀਆ; ਪੀਰਾ ਮਸਾਇਕਾ (ਮਸ਼ਾਇਕਾ ਭਾਵ ਸ਼ੇਖ਼) ਰਾਇਆ ॥ ਮੇ ਰਵਦਿ (ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ) ਬਾਦਿਸਾਹਾ (ਬਾਦਿਸ਼ਾਹਾ), ਅਫਜੂ ਖੁਦਾਇਆ (ਅਫ਼ਜ਼ੂ ਖ਼ੁਦਾਇਆ ਭਾਵ ਸਥਿਰ ਕੇਵਲ ਰੱਬ)॥ ਏਕ ਤੂਹੀ (ਤੂੰਹੀ), ਏਕ ਤੁਹੀ (ਤੁੰਹੀ)॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਨ ਦੇਵ ਦਾਨਵਾ ਨਰਾ ॥ ਨ ਸਿਧ (ਸਿੱਧ) ਸਾਧਿਕਾ ਧਰਾ (ਭਾਵ ਧਰਤੀ)॥ ਅਸਤਿ (ਭਾਵ ਹੈ) ਏਕ, ਦਿਗਰਿ ਕੁਈ (ਭਾਵ ਦੂਜਾ ਕੌਣ) ?॥ ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ) ॥੨॥ ਮ : ੧ ॥ ਨ ਦਾਦੇ ਦਿਹੰਦ ਆਦਮੀ (ਭਾਵ ਦਾਦੇ-ਨਿਆਂ, ਦਿਹੰਦ-ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ) ॥ ਨ ਸਪਤ, ਜੇਰ ਜਿਮੀ (ਜ਼ੇਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਭਾਵ ਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ 7 ਪਤਾਲ ਥਿਰ) ॥ ਅਸਤਿ ਏਕ, ਦਿਗਰਿ ਕੁਈ ॥ ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ)॥੩॥ ਮ : ੧ ॥ ਨ ਸੂਰ ਸਸਿ ਮੰਡਲੋ (ਭਾਵ ਨ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਅਕਾਸ਼ ਥਿਰ)॥ ਨ ਸਪਤ ਦੀਪ, ਨਹ ਜਲੋ ॥ ਅੰਨ ਪਉਣ ਥਿਰੁ ਨ ਕੁਈ ॥ ਏਕੁ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕੁ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ) ॥੪॥ ਮ : ੧ ॥ ਨ ਰਿਜਕੁ (ਰਿਜ਼ਕ) ਦਸਤ, ਆ ਕਸੇ (ਭਾਵ ਰਿਜ਼ਕ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ)॥ ਹਮਾ ਰਾ (ਭਾਵ ਹਮਾ-ਸਭ, ਰਾ-ਨੂੰ), ਏਕੁ ਆਸ ਵਸੇ (ਵੱਸੇ ਭਾਵ ਬੱਸ/ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ)॥ ਅਸਤਿ ਏਕੁ, ਦਿਗਰ ਕੁਈ ॥ ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕੁ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ)॥੫॥ ਮ : ੧ ॥ ਪਰਿੰਦਏ (ਪਰਿੰਦ+ਏ ਭਾਵ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ), ਨ ਗਿਰਾਹ ਜਰ (ਜ਼ਰ ਭਾਵ ਧਨ/ਗਿਰਹ-ਪੱਲੇ) ॥ ਦਰਖਤ (ਦਰਖ਼ਤ) ਆਬ (ਭਾਵ ਪਾਣੀ), ਆਸ ਕਰ ॥ ਦਿਹੰਦ ਸੁਈ (ਭਾਵ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹੀ)॥ ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ)॥੬॥ ਮ : ੧ ॥ ਨਾਨਕ ! ਲਿਲਾਰਿ (’ਤੇ/ਮੱਥੇ ’ਤੇ) ਲਿਖਿਆ ਸੋਇ ॥ ਮੇਟਿ ਨ ਸਾਕੈ, ਕੋਇ ॥ ਕਲਾ ਧਰੈ (ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ), ਹਿਰੈ ਸੁਈ (ਭਾਵ ਲੈਂਦਾ ਉਹੀ) ॥ ਏਕੁ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ), ਏਕੁ ਤੁਈ (ਤੁੰਈ) ॥੭॥ ਪਉੜੀ ॥ ਸਚਾ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮੁ, ਗੁਰਮੁਖਿ (ਨੇ) ਜਾਣਿਆ ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਆਪੁ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ) ਗਵਾਇ (ਕੇ), ਸਚੁ ਪਛਾਣਿਆ ॥ ਸਚੁ ਤੇਰਾ ਦਰਬਾਰੁ, ਸਬਦੁ ਨੀਸਾਣਿਆ (ਨੀਸ਼ਾਣਿਆ)॥ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ (ਕੇ), ਸਚਿ (’ਚ) ਸਮਾਣਿਆ ॥ ਮਨਮੁਖ ਸਦਾ ਕੂੜਿਆਰ ; ਭਰਮਿ (’ਚ) ਭੁਲਾਣਿਆ ॥ ਵਿਸਟਾ (ਵਿਸ਼ਟਾ) ਅੰਦਰਿ ਵਾਸੁ, ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਣਿਆ ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ (ਨਾਵੈਂ), ਦੁਖੁ ਪਾਇ ; ਆਵਣ ਜਾਣਿਆ ॥ ਨਾਨਕ !  ਪਾਰਖੁ ਆਪਿ ; ਜਿਨਿ (ਜਿਨ੍ਹ ਨੇ), ਖੋਟਾ ਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ॥੧੩॥ ਸਲੋਕੁ, ਮ : ੧ ॥ ਸੀਹਾ, ਬਾਜਾ, ਚਰਗਾ, ਕੁਹੀਆ (ਸ਼ੀਹਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਂ, ਚਰਗਾਂ, ਕੁਹੀਆਂ); ਏਨਾ (ਏਨ੍ਹਾਂ) ਖਵਾਲੇ ਘਾਹ ॥ ਘਾਹੁ (ਘਾਹ) ਖਾਨਿ, ਤਿਨਾ (ਤਿਨ੍ਹਾਂ) ਮਾਸੁ ਖਵਾਲੇ ; ਏਹਿ (ਏਹ) ਚਲਾਏ ਰਾਹ ॥ ਨਦੀਆ (ਨਦੀਆਂ) ਵਿਚਿ ਟਿਬੇ (ਟਿੱਬੇ) ਦੇਖਾਲੇ ; ਥਲੀ (ਥਲੀਂ ਭਾਵ ਟਿੱਬਿਆਂ ਨੂੰ) ਕਰੇ ਅਸਗਾਹ (ਭਾਵ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ) ॥ ਕੀੜਾ ਥਾਪਿ (ਕੇ), ਦੇਇ ਪਾਤਿਸਾਹੀ (ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ) ; ਲਸਕਰ (ਲਸ਼ਕਰ) ਕਰੇ ਸੁਆਹ ॥ ਜੇਤੇ ਜੀਅ, ਜੀਵਹਿ (ਜੀਵਹਿਂ) ਲੈ (ਕੇ) ਸਾਹਾ ; ਜੀਵਾਲੇ, ਤਾ (ਤਾਂ) ਕਿਆ ਸਾਹ  ? ॥ ਨਾਨਕ ! ਜਿਉ ਜਿਉ (ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ) ਸਚੇ ਭਾਵੈ ; ਤਿਉ ਤਿਉ (ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ), ਦੇਇ ਗਿਰਾਹ (ਭਾਵ ਰੋਟੀ) ॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਇਕਿ ਮਾਸਹਾਰੀ, ਇਕਿ ਤ੍ਰਿਣੁ ਖਾਹਿ (ਖਾਹਿਂ, ਤ੍ਰਿਣੁ ਭਾਵ ਛੋਟਾ ਘਾਹ) ॥ ਇਕਨਾ, ਛਤੀਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਹਿ (ਪਾਹਿਂ) ॥ ਇਕਿ ਮਿਟੀਆ ਮਹਿ, ਮਿਟੀਆ ਖਾਹਿ (ਮਿਟੀ+ਆ ਖਾਹਿਂ) ॥ ਇਕਿ ਪਉਣ ਸੁਮਾਰੀ (ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੀ), ਪਉਣ ਸੁਮਾਰਿ (ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ’ਚ) ॥ ਇਕਿ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਨਾਮ ਆਧਾਰਿ (ਭਾਵ ਨਾਮ ਦੇ ਆਸਾਰੇ ’ਚ) ॥ (ਜੋ ਆਖਦਾ) ਜੀਵੈ ਦਾਤਾ, (ਉਹ) ਮਰੈ ਨ ਕੋਇ ॥  ਨਾਨਕ ! ਮੁਠੇ ਜਾਹਿ (ਜਾਹਿਂ); ਨਾਹੀ (ਨਾਹੀਂ) ਮਨਿ (’ਚ) ਸੋਇ ॥੨॥ ਪਉੜੀ ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕੀ ਕਾਰ, ਕਰਮਿ (ਮਿਹਰ ਨਾਲ਼) ਕਮਾਈਐ ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਆਪੁ ਗਵਾਇ (ਕੇ), ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਦੂਜੀ ਕਾਰੈ (’ਚ) ਲਗਿ (ਕੇ), ਜਨਮੁ ਗਵਾਈਐ ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ (ਨਾਵੈਂ), ਸਭ ਵਿਸੁ (ਵਿੱਸ ਭਾਵ ਜ਼ਹਿਰ); ਪੈਝੈ ਖਾਈਐ (ਭਾਵ ਜੋ ਪਹਿਨਿਆ ਖਾਇਆ)॥ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਸਾਲਾਹਿ (ਸਾਲਾਹ ਕੇ) ; ਸਚਿ (’ਚ) ਸਮਾਈਐ ॥ ਵਿਣੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ, ਨਾਹੀ (ਨਾਹੀਂ) ਸੁਖਿ (’ਚ) ਨਿਵਾਸੁ ; ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਆਈਐ ॥ ਦੁਨੀਆ ਖੋਟੀ ਰਾਸਿ ; ਕੂੜੁ ਕਮਾਈਐ ॥ ਨਾਨਕ ! ਸਚੁ ਖਰਾ ਸਾਲਾਹਿ (ਸਾਲਾਹ ਕੇ) ; ਪਤਿ ਸਿਉ (ਸਿਉਂ) ਜਾਈਐ ॥੧੪॥ ਸਲੋਕੁ, ਮ : ੧ ॥ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਤਾ ਵਾਵਹਿ ਗਾਵਹਿ (ਤਾਂ ਵਾਵਹਿਂ ਗਾਵਹਿਂ); ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਜਲਿ (’ਚ) ਨਾਵਹਿ (ਨ੍ਹਾਵੈਂ) ॥ ਜਾ (ਜਾਂ), ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਕਰਹਿ (ਕਰਹਿਂ) ਬਿਭੂਤਾ ; ਸਿੰਙੀ ਨਾਦੁ ਵਜਾਵਹਿ (ਵਜਾਵਹਿਂ) ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਤਾ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ (ਤਾਂ ਪੜ੍ਹੈਂ ਕਤੇਬਾਂ) ; ਮੁਲਾ ਸੇਖ ਕਹਾਵਹਿ (ਮੁੱਲਾਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਕਹਾਵਹਿਂ) ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਤਾ ਹੋਵਹਿ (ਤਾਂ ਹੋਵਹਿਂ) ਰਾਜੇ ; ਰਸ ਕਸ ਬਹੁਤੁ ਕਮਾਵਹਿ (ਕਮਾਵਹਿਂ) ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਤੇਗ ਵਗਾਵਹਿ (ਤੇਗ਼ ਵਗਾਵਹਿਂ) ; ਸਿਰ ਮੁੰਡੀ ਕਟਿ ਜਾਵਹਿ (ਜਾਵਹਿਂ)॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਜਾਹਿ (ਜਾਹਿਂ) ਦਿਸੰਤਰਿ (ਦਿਸ਼ੰਤਰ ਭਾਵ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਚ) ; ਸੁਣਿ (ਕੇ) ਗਲਾ (ਗੱਲਾਂ), ਘਰਿ ਆਵਹਿ (ਆਵਹਿਂ)॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ, ਨਾਇ ਰਚਾਵਹਿ (ਨਾਇਂ ਰਚਾਵਹਿਂ) ; ਤੁਧੁ ਭਾਣੇ ਤੂੰ ਭਾਵਹਿ (ਭਾਵਹਿਂ ਭਾਵ ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ’ਚ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹਨ)॥ ਨਾਨਕੁ ਏਕ ਕਹੈ ਬੇਨੰਤੀ ; ਹੋਰਿ ਸਗਲੇ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ (ਕਮਾਵਹਿਂ)॥੧॥ ਮ : ੧ ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੂੰ ਵਡਾ (ਵੱਡਾ), ਸਭਿ ਵਡਿਆਂਈਆ (ਸਭ ਵਡਿਆਈਆਂ) ; ਚੰਗੈ (ਤੋਂ) ਚੰਗਾ ਹੋਈ ॥ ਜਾ (ਜਾਂ) ਤੂੰ ਸਚਾ (ਸੱਚਾ), ਤਾ (ਤਾਂ) ਸਭੁ ਕੋ ਸਚਾ (ਸੱਚਾ) ; ਕੂੜਾ ਕੋਇ ਨ ਕੋਈ ॥ ਆਖਣੁ ਵੇਖਣੁ ਬੋਲਣੁ ਚਲਣੁ ; ਜੀਵਣੁ ਮਰਣਾ ਧਾਤੁ (ਭਾਵ ਮਾਇਆ) ॥ ਹੁਕਮੁ (ਨੂੰ) ਸਾਜਿ (ਕੇ ਭਾਵ ਰਚ ਕੇ), ਹੁਕਮੈ ਵਿਚਿ ਰਖੈ ; ਨਾਨਕ ! ਸਚਾ (ਸੱਚਾ) ਆਪਿ ॥੨॥ ਪਉੜੀ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ (ਕੇ) ਨਿਸੰਗੁ (ਭਾਵ ਸ਼ੰਕਾ ਮੁਕਤਾ), ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਈਐ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਆਖੈ ਕਾਰ ; ਸੁ ਕਾਰ ਕਮਾਈਐ ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਹੋਇ ਦਇਆਲੁ ; ਤ, ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਲਾਹਾ ਭਗਤਿ ਸੁ ਸਾਰੁ (ਭਾਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ), ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈਐ ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਕੂੜੁ ਗੁਬਾਰੁ (ਗ਼ੁਬਾਰ), ਕੂੜੁ ਕਮਾਈਐ ॥ ਸਚੇ ਦੈ ਦਰਿ (’ਚ ਭਾਵ ਸੰਗਤ ’ਚ) ਜਾਇ (ਕੇ), ਸਚੁ ਚਵਾਂਈਐ (ਭਾਵ ਬੋਲੀਐ)॥ ਸਚੈ (ਨੇ, ਆਪਣੇ) ਅੰਦਰਿ ਮਹਲਿ (’ਚ); ਸਚਿ (ਕਮਾਏ ਕਾਰਨ) ਬੁਲਾਈਐ ॥ ਨਾਨਕ ! ਸਚੁ ਸਦਾ ਸਚਿਆਰੁ ; ਸਚਿ (’ਚ) ਸਮਾਈਐ ॥੧੫॥

(ਨੋਟ : (1). ਗੁਰਬਾਣੀ ’ਚ ‘ਵਡਿਆਈਆ’ ਸ਼ਬਦ 32 ਵਾਰ, ‘ਵਡਿਆਈਆਂ’ 3 ਵਾਰ ਅਤੇ ‘ਵਡਿਆਂਈਆ’ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਕਤ ਅੰਤਮ 15ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਤੁਕ ‘‘ਜਾ ਤੂੰ ਵਡਾ, ਸਭਿ ਵਡਿਆਂਈਆ; ਚੰਗੈ ਚੰਗਾ ਹੋਈ ॥’’ ’ਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਛਾਪੇ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ।  ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸਰੂਪਾਂ ’ਚ ‘ਵਡਿਆਈਆਂ’ ਦਰੁਸਤ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮੁਨਾਸਬ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿੰਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵੀ ਸੀ, ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਭਾਵਨਾ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਮਾਤਰ ਹੀ ਇਸ ਨਾਸਕੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਕੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

(2). ਗੁਰਬਾਣੀ ’ਚ ‘ਜਾ’ ਸ਼ਬਦ 1034 ਵਾਰ, ‘ਜਾਂ’ 102 ਵਾਰ ਦਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਜਾ’ ’ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾ ਲਈ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ‘ਜਾ’ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ (ੳ). ਪਹਿਲਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਜਦੋਂ’ (ਯੋਜਕ) ਇੱਥੇ ਬਿੰਦੀ ਲੱਗੇਗੀ (ਅ). ਦੂਸਰਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਜਿਸ/ਜੋ’ ਪੜਨਾਂਵ, ਇੱਥੇ ਬਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ

‘ਜਾ’ (ਜੋ) ਕਰਤਾ ਸਿਰਠੀ ਕਉ ਸਾਜੇ; ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ ॥

ਵਡਾ ਸਾਹਿਬੁ ਵਡੀ ਨਾਈ; ਕੀਤਾ ‘ਜਾ’ (ਜਿਸ) ਕਾ ਹੋਵੈ ॥

ਆਪਿ ਨਾਥੁ, ਨਾਥੀ ਸਭ ‘ਜਾ’ (ਜਿਸ) ਕੀ; ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ ॥

ਕਾਹੇ ਰੇ ਮਨ ! ਚਿਤਵਹਿ ਉਦਮੁ; ‘ਜਾ’ (ਜਿਸ) ਆਹਰਿ (’ਚ) ਹਰਿ ਜੀਉ ਪਰਿਆ ॥, ਆਦਿ।

(3). ਉਕਤ ਉਚਾਰਨ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਰੈਕਟ ਵਿੱਚ (’ਚ), (’ਤੇ/ਤੋਂ), (ਨੇ), (ਨਾਲ/ਕਾਰਨ/ਰਾਹੀਂ) ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਚਨ ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਂਵ ਹੈਂ, ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਿਹਾਰੀ ’ਚੋਂ ਲੁਪਤ ਅਰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਰੈਕਟ ਵਿੱਚ (ਕੇ) ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਤ ਸਿਹਾਰੀ ਹੀ ‘ਕੇ’ ਲੁਪਤ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾਏ ਉਸ ਤੁਕ ’ਚ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘‘ਹੁਕਮੁ (ਨੂੰ) ਸਾਜਿ (ਕੇ ਭਾਵ ਰਚ ਕੇ), ਹੁਕਮੈ ਵਿਚਿ ਰਖੈ ; ਨਾਨਕ ! ਸਚਾ (ਸੱਚਾ) ਆਪਿ ॥੨॥’’ ਤੁਕ ’ਚ ‘ਸਾਜਿ’ ਦੀ ਅੰਤ ਸਿਹਾਰੀ ਨੇ (ਕੇ) ਲੁਪਤ ਅਰਥ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸੇ ਤੁਕ ’ਚ ‘ਰਖੈ’ ਸੰਪੂਰਨ ਕਿਰਿਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।)

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹਰ ਸੀਟ ’ਤੇ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਉਮੀਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰੰਭੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਲਾਘਾਯੋਗ :

0

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹਰ ਸੀਟ ’ਤੇ  ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਉਮੀਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰੰਭੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਲਾਘਾਯੋਗ :

ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ 98554-80797

ਕਾਂਗਰਸ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੂਕ ਤੋਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਭਾਸਦੀ। ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1984 ਦੇ ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਉਪਰੰਤ ਪੰਥ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਲ੍ਹ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਪੰਥ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ ਪਰ ਉਹ ਵੀ 1984 ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਦਾ ਸੁੱਖ ਤਾਂ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ’ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰ ਸਕਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੇਜ਼ਰੀਵਾਲ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਹੱਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚੋਂ ਚਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜਿਤਾਏ ਤੇ ਬਾਕੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਨੇ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਸੱਤਾ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਹਊਂਮੈ ਅਤੇ ਆਪ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਅਨਾੜੀਪੁਣੇ ਤੇ ਸੁਆਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਖੇਰਨੇ ਸ਼ਰੂ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ 2017 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਆਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਲੇ ਰਹੇ ਗਏ।  2017 ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਠ ਮੋੜੀ ਆਗੂਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁਣ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ 2017 ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੱਲੇ ਆਉਣ ਦੇ ਅਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਸੱਤਾ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਨੇ ਮੋਹਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਵਜੂਦ ਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ। ਬਰਗਾੜੀ, ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਕਾਂਡਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾ ਹੀ ਫ਼ਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੌਦਾ ਸਾਧ ਦੀਆਂ ਚੰਦ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰ-ਭਾਈਆਂ ’ਤੇ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਤੇ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾਹੁਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੁਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਬਰਗਾੜੀ ਕਾਂਡ ਨੇ ਹਾਲੀ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਕਿ ਨਕੋਦਰ ਬੇਅਦਬੀ ਕਾਂਡ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਪਰ ਬੇਅਦਬੀ ਕਾਂਡਾਂ ਪੱਖੋਂ ਬਾਦਲ ਦਲ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ੍ਰਿਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਤਾ, ਗਊ ਰਖਸ਼ਾ ਤੇ ਗਊਮਾਸ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਮੌਬ ਲਿੰਚਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਅਤੇ ਨਿਆਪਾਲਿਕਾ, ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ., ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਜਿਹੀਆਂ ਸਵਤੰਤਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਢਾਹ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।

ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੇ ਕਈ ਤਜਰਬੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰੌਂ ਹਾਲੀ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ’ਚੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਆਗੂ ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ, ਪੰਜਾਬ ਇਨਸਾਫ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਬਸਪਾ, ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਟਕਸਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਂਗਠਜੋੜ ਬਣਾ ਕੇ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਕਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਪਰ ਕੁਝ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੁਆਰਥਾਂ, ਹਊਂਮੈ ਤੇ ਅਨਾੜੀਪੁਣੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਤੀਸਰੇ ਫਰੰਟ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਆਂ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਕਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਹਰ ਸੀਟ ’ਤੇ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਉਮੀਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਰੰਭੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਲਾਘਾਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੱਖੀ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਹਾਲੀ ਵੀ ਸੰਭਾਵਤ ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਵਿਰੋਧ ਭਾਵਨਾਂ ਤੇ ਹਊਂਮੈ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਏ ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਗੂ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਹੀ ਜਾਣਗੀਆ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂਈ ਬਾਦਲ ਦਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ, ਇੰਜ: ਮਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਸਪੁਰਾ, ਬੀਰਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ, ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ, ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਅਤੇ ਬਸਪਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਰੀਮਪੁਰੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੋ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਮੈਂ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿਤਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ’ਚੋਂ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਜਾਂ ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (ਡਾ:) ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ’ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉੱਕਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਗਿਣਨਯੋਗ ਕੰਮ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲੋੜਾਂ ਸਬੰਧੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜੀ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਨ ਪਰ ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ’ਚ 432 ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ’ਚੋਂ ਹੱਥ ਪੱਲੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀ ਜਮਾਨਤ ਵੀ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੈ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪ ਲਈ ਬਹੁਤੀ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਸਪਾ ਵੀ ਹਰ ਵਾਰ 13 ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀ ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ 13 ਦੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਛੱਡ ਕੇ ਸ: ਫੂਲਕਾ ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਬਦਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮੋਲਕੀ

0

ਮੋਲਕੀ

ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਐਮ. ਡੀ., ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਹਰ, 28, ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ, ਲੋਅਰ ਮਾਲ (ਪਟਿਆਲਾ) – ਫੋਨ ਨੰ: 0175-2216783

‘‘ਵਿਚਾਰੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੈ। ਬੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਲੱਭੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 35-36 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰ 50 ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਪਈ ਹੈ। ਲੀੜੇ ਪਾਟੇ ਪਏ ਨੇ। ਖ਼ੌਰੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਇਐ ? ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ। ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਪਤਾ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਝ ਦੱਸੋ’’, ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੀ ਇਕ ਨਰਸ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗਾਈਨੀ ਵਿਭਾਗ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੇ ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਬਰ ਲੱਗ ਸਕੇ। ‘‘ਓਹੋ ! ਇਕ ਹੋਰ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ’’ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਘਰ ਮੁੜੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇ ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਦੂਜੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਚੈੱਕਅੱਪ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਰਗੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਏਨਾ ਵਾਧਾ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੈੱਕਅੱਪ ਇਕ ਰੁਟੀਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਲਵਾਂਗੀ ਸੋਚ ਕੇ ਘਰ ਮੁੜੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਹੂਕ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ੌਰੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚਲੋ ਹੁਣ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਸੋ ਉਹ ਔਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗੀ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਖ਼ੀ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਸੀ। ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਛਾਪੇ ਪਏ ਸਨ। ਸੁਰਖ਼ੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ-‘‘ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਲਕੀਆਂ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੀਆਂ।’’

ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਮੋਲਕੀ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਸਦਕਾ ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚੀਆਂ ਹਿਮਾਚਲ, ਬਿਹਾਰ ਜਾਂ ਅਸਾਮ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਨਾ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ। ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਲੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 100 ਰੁਪੈ ਤੋਂ 50,000 ਰੁਪੈ ਤੱਕ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਰਕਮ ਵਿਚੋਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਦਿਓਰਾਂ, ਜੇਠਾਂ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸਹਿੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਸਹੁਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਜ਼ਲੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਇਹ ਮੁੱਲ ਵਿਕਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮ ਲੈਣ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ, ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਤੱਕ ਵਿਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣਾ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪੈਸਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਮੰਨ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਖ਼ੀਰ ਇੰਜ ਹੀ ਭੁਖਮਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਪੰਗ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਬਣ ਕੇ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮਰ ਖੱਪ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮੋਲਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੀ ਇਸ ਮੋਲਕੀ (ਹਰਿਆਣੇ ਵਿਚ ਪਾਰੋ ਨਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੈਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।  ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਏਨੀ ਭੈੜੀ ਮੁਸ਼ਕ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਸਾਂ ਹੀ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ ਗਿਆ। ਨਿਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ :-

1. ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

2. ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿਚ ਪੀਕ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਕੀੜੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਖਾ ਲਈ ਸੀ।

3. ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

4. ਏਡਜ਼ ਪੀੜਤ ਸੀ।

5. ਪੀਲੀਆ ਕਾਫੀ ਵਧਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।

6. ਉਲਟੀਆਂ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਟੇ ਕੱਪੜੇ ਲੀੜੇ ਲਿਬੜੇ ਪਏ ਸਨ।

7. ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਸੀ।

8. ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਸੋਜ਼ਿਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।

9. ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਬਹੁਤ ਘਟ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

10. ਨਬਜ਼ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੀ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੀ. ਜੀ. ਆਈ. ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਇਆ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਮੋਲਕੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾ ਗਈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਰੂਪੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੀ। ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਦੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਦੀ ਵਿਚ ਫਿਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਜੰਮੇਗਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਏਗਾ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਕੁੱਖੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਸੰਭਵ ਹੈ ਤੇ ਏਸੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੇ ਪੀਰ ਪੈਗੰਬਰ ਜੰਮੇ ਹਨ ! ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਹੁਣ ਔਰਤ ਦੇ ਕੁੱਖੋਂ ਮਲੰਗ ਜੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਹੀਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ?

Most Viewed Posts