ਜਾਤਾਂ-ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਉਭਾਰ ਕੇ ਕਿਉਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ?

ਗਿ: ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਸੰਪਰਕ : 95920-93472

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਜਦੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਸਮਾਜ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਅਧੀਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਪੜ੍ਹਨ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਾ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰੀ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਜਾਤਵਾਦ-ਪੂਜਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੱਟ ਕੇ ਖਲੋਤੇ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਨ ਕਾਮਜਾਬੀ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ।

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰੱਬ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਆਖਣ ਦਾ ਭੈੜ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਉੱਤਮ ਜਾਤੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਅਖੌਤੀ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਇਆ ਪਾਪ ਹੈ।   ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਵਰਗੇ ਰੱਬੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਪੂਰਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ੁਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ, ‘‘ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ; ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ ॥  ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ; ਕਉਨ ਭਲੇ  ? ਕੋ ਮੰਦੇ  ?॥’’ (ਭਗਤ ਕਬੀਰ/੧੩੪੯)

ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਵਕਤ ਦੇ ਦਬੇ ਲਿਤਾੜਿਆਂ ਤੇ ਨੀਚ ਆਖੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਨੀਚਾ ਅੰਦਰਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ; ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ ॥  ਨਾਨਕੁ ਤਿਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ; ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ ॥  ਜਿਥੈ ਨੀਚ ਸਮਾਲੀਅਨਿ; ਤਿਥੈ ਨਦਰਿ ਤੇਰੀ, ਬਖਸੀਸ  ! ॥’’ (ਮ: ੧/੧੫)

ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਰ (ਘਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸਾਂ ਜਾਮਿਆਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਚ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ‘‘ਜਾਣਹੁ ਜੋਤਿ, ਨ ਪੂਛਹੁ ਜਾਤੀ; ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਹੇ ॥ (ਮ: ੧/੩੪੯) ਤਥਾ, ਜਾਤਿ ਜਨਮੁ ਨਹ ਪੂਛੀਐ; ਸਚ ਘਰੁ ਲੇਹੁ ਬਤਾਇ ॥ ਸਾ ਜਾਤਿ, ਸਾ ਪਤਿ ਹੈ; ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ ॥’’ (ਮ: ੧/੧੩੩੦) 

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਇਲਾਕਾ, ਬਰਾਦਰੀ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਭੇਦ ਆਦਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਵਾਰਸ (ਸਿੱਖ);  ਆਪਣੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ?  ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਬਰਾਦਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਆਦਿ ਦੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਵਿਤਕਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅਪਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਾਂ ?  ਜਿਹੜੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਮਲ; ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਜੇ ਹਨ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਭੁੱਲਣੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਜੱਟ, ਭਾਪੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ, ਕੰਬੋਅ, ਲੁਬਾਣੇ ਆਦਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਆਣ ਵੜਿਆ ਹੈ।  ਕਈ ਜਾਤੀ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਠੇ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਸਦਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਆਕੜ ਰਹੇ ਹਨ।  ਅਖੌਤੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਤਾਂ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੌਤ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੀਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨਮਤੀ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਫਿਰ ਪੂਜਣ ਤੁਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਐਨੇ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹਨ ਕਿ ਬਿਰਧ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ?  ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਅਸੂਲਾਂ ਅਧੀਨ ਖ਼ੁਦ ਜੀਊਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨ ਕੇ ਗਲ਼ੇ ਵੀ ਲਾਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋ: ਅਕਾਲੀ ਦਲ; ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਅਸੂਲ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ?

ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਨੂੰ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪੁਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਸੀਂ ਮੌਕਾ ਹੱਥ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣਗੇ ਹੀ।  ਬੜੇ ਡਾਢੇ ਬਣ ਕੇ ਲੈ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛਲੱਗ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ?

ਦਾਸ ਦਾ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸੰਨ 1974 ਵਿਚ, ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦਾ।  ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਕਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖ-ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ’ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਖ਼ੁਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਢੋਲ ਵਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੈ ਨ ਕਮਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ’ਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖਲ੍ਹੋ ਕੇ ‘ਖਾਲਸਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ’ ਨੂੰ ਖੱਖੜੀ ਖੱਖੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਰੱਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੰਗ ਰਹੇ।

ਕਦੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਉੱਤਸੁਕਤਾ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।  ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਜਨਮ, ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਫੜ੍ਹਨ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸਾਡੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਤਲਮਲਾ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਕ ਬੜਾ ਹੀ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਿਸਲ ਕਾਲ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਲਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਸਿਆਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਦਰੁਸਤ ਮੰਨ ਕੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਬੜਾ ਹੀ ਕੌਮ ਮਾਰੂ ਤੇ ਪਾੜੂ ਕੰਮ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮੰਦਭਾਗੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਕੰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਕਰਨ ਤੁਰੇ ਹਾਂ।

ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਕੰਡੇ ਖਿਲਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਕਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਮੁਹਰੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।

ਲੁਬਾਣਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦਾ ਦਿਨ, ਸ਼੍ਰੋ: ਗੁ: ਪ੍ਰ: ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਮਨਾ ਕੇ ਬੜੀ ਹੀ ਗਲਤ ਪਿਰਤ ਪਾ ਲਈ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੁੱਖਦਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੋ: ਗੁ: ਪ੍ਰੰ: ਕਮੇਟੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ।  ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ? ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਹਾਂ, ਖਾਲਸੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਤ-ਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ?  ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਢਾਈ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਮਾਂ ਖਰਚ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਆਦਿ ਦੀ ਦਲ਼-ਦਲ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾਈਏ।  ਸਾਨੂੰ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪ ਕੇ ਲੜ ਲਾਇਆ।  ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ  ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣੀ ਹੈ, ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਿਕਾਵੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਫਸਣਾ।  ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।

ਜਬ ਲਗ ਖਾਲਸਾ ਰਹੇ ਨਿਆਰਾ॥ ਤਬ ਲਗ ਤੇਜ ਦੀਉਂ ਮੈ ਸਾਰਾ॥

ਜਬ ਇਹ ਗਹੈ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ॥ ਮੈ ਨ ਕਰੋਂ ਇਨ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ॥

ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੈ ਜਾਤ-ਪਾਤ-ਬਰਾਦਰੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਜਿਹੜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਜਿੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਇਹ ਬੁਰਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਪੈੜਾਂ ਪਾ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਾਂ ਪੁੱਟਣਾ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਘਬਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਾਂ ਜਿੱਤਾਂਗੇ ਜ਼ਰੂਰ।  ਬੱਸ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਪਾਂ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਈਏ।  ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੜਚਨਾਂ ਹਨ।  ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪਾੜਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਡੱਟ ਜਾਈਏ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਅਵੇਸਲੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ ਸੁਣ ਸਕਾਂਗੇ। ਖਾਲਸਾਈ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਦਿਨੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਵੀ ਲੱਭ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ

ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ (ਕਰਨਾਲ)-94164-05173

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪੁਰਬਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਇਕ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਦੁਬਿਧਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਮਿੱਥ ਕੇ ਪੁਰਬ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੰਨਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਸਰਦਾਰ ਪੁਰੇਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।  ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੂਰੀ ਖੋਜ ਪੜ੍ਹਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਹੋ ਕੇ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ 2003 ਵਿਚ  ਜਾਰੀ  ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।  ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ। ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਨ ਲਈ ਕੁਛ ਤੰਗ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ 2008 ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਅਤੇ 2013 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਪੁਰਾਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਕਦੀ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਦੇ ਇਕ ਵਾਰੀ। ਕਿਸੇ ਸਾਲ ਆਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਪਏਗਾ। ਜੋ ਇਸ ਵਕਤ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਹਨ:

(1). ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੂਰਜ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

(2). ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਨ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

(3). ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਸੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੋਵਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਚੇਤ ਤੋਂ ਫੱਗਣ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਦੋਨੋ ਇਸੇ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਸਭ ਤੋਂ ਐਕੋਰੇਟ (ਸਹੀ) ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਲ 365 ਦਿਨ ਤੇ 6 ਕੁ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।  ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ 365 ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।  6 ਘੰਟੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 24 ਘੰਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਰਵਰੀ ਦਾ ਮਹੀਨਾ 29 ਦਿਨ ਦਾ ਕਰ ਕੇ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਸਾਲ ਤੋਂ 20 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 61 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੱਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ ਉਸ ਦਿਨ 1 ਵਿਸਾਖ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦਿਨ 30 ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।  1 ਵਿਸਾਖ, ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸੇ 20 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ।  ਜੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1 ਵਿਸਾਖ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਿਸਾਖ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬੀਜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਪੀੜੀ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਸਾਖੀ ਆਉਣ ਤੇ ਬਾਰਹਾ ਮਾਹ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇਗੀ, ‘‘ਵੈਸਾਖਿ ਧੀਰਨ ਕਿਉ ਵਾਢੀਆ; ਜਿਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਛੋਹੁ’’ ਤਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਣਕ ਦੀ ਬੀਜਾਈ ਦਾ ਵਕਤ ਹੈ।  ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ 1964 ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ 24 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਸੀ।  1964 ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸਕਾਲਰਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ 4 ਮਿੰਟ ਛੋਟਾ ਕਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੱਤਾ।  ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲੇ 71 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ੬੧ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਨ 1582 ਵਿਚ ਪੋਪ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ 4 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧਾ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਪੱਛੜੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਚਾਈ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 1752 ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨੇ ਵੀ 2 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ 14 ਸਿਤੰਬਰ ਕਰ ਕੇ ਸਤੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ 12 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਦੇ ਸਾਲ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਪੁਰੇਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 31 ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 20 ਮਿੰਟ ਦੀ ਬਜਾਇ ਮਾਤਰ 30 ਸੈਕੰਡ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 3340 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਜਾਏਗਾ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਵਕਤ 61 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ’ਚ ਸੋਧ ਹੋਵੇ ਸਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਇਸੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੋਈ 1964 ਵਾਲੀ ਸੋਧ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਗਰ ਸੋਧ ਕਰੇ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਐਕੋਰੇਟ (ਸਹੀ) ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।

ਜੇ ਚੰਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੱਲੀਏ ਤਾਂ ਸਾਲ ਦੇ 354 ਦਿਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਦਿਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਸਰੇ ਸਾਲ ਨੂੰ 13 ਮਹੀਨਿਆ ਦਾ ਸਾਲ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਰੋਨੋਗਰਾਫਿਕ ਫੇਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਸ ਵੀ ਚੰਨ ਦੇ ਘੱਟਣ ਵੱਧਣ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਕਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ।  ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰੋਜ਼ੇ ਕਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ। ਇਕ ਆਮ ਕਹਾਵਤ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਦਿਨ ਵਡੇ ਹੋ ਗਏ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ।

ਸਿੱਖ ਆਪਣਾ ਕੈਲੰਡਰ ਚੰਨ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਨਾ ਚੰਨ ਦੇ ਪੂਜਾਰੀ ਹਾਂ ਤੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਦੇ। ਦੂਸਰਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੇਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੱਗਣ ਤੱਕ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।  ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੈ।

ਸਾਨੂੰ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਠੀਕ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕਮੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ ਤੋਂ 20 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 71 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰੇਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 31 ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ 30 ਸੈਕੰਡ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਸਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 3340 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਜਾਏਗਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਵਧਾ ਕੇ ਪੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਪਰਲੀ ਸਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।  ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਪੋਹ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ 23 ਪੋਹ ’ਤੇ ਟਿਕੀਏ ਤੇ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਹੁਣ ਦੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸਾਲ ਵਿਚ 23 ਪੋਹ ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 5 ਜਨਵਰੀ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ 25 ਦਸੰਬਰ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚੰਨ ਦੀ ਪੋਹ ਸੁਧੀ 7 ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਖਰੇਵਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚੰਨ ਦੇ ਪੂਜਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫੇਸ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਸੁਧੀ/ਵਦੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪਈਏ। ਹੁਣ ਦੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ 71 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਪੁਰੇਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਧੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ 3340 ਸਾਲ ਤਕ 23 ਪੋਹ 5 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਵੇਗਾ। ਕਿਤਨੀ ਐਕੋਰੇਟ ਸੋਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਵਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹੜਾ 7 ਪੋਹ  ਹੈ ਤੇ ਛੋਟਿਆਂ ਦਾ 13 ਪੋਹ ।  ਜੋ ਕਰਮਵਾਰ 21 ਦਸੰਬਰ ਤੇ 17 ਦਸੰਬਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ 23 ਪੋਹ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੈ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਧੀ ਵਦੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੰਨ ਦਾ ਬੇਸ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸਾਨੂੰ 23 ਪੋਹ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਤਾਰੀਕ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ।  ਜੇ ਗੌਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ  ਤਾਂ ਪਤਾ ਚਲੇਗਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸਟੈਂਡ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।  ‘ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਈ ਗੱਲੀਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਚਲੀ’ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ 23 ਪੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੋਹ ਸੁਧੀ 7 ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ 7 ਪੋਹ ਤੇ 13 ਪੋਹ ਕਿਉਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ?  ਜੇ ਇਹ ਦਿਹਾੜੇ ਵੀ ਸੁਧੀ/ਵਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਇਕ ਸਾਲ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਆ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ 22 ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ। 

ਸੰਨ 1984 ’ਚ ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ 5 ਜੂਨ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਇਹ ਦਿਨ ਮਨਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।  6 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਨ। ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ 6 ਜੂਨ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ 1984 ਵਿਚ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਨ, ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ।  ਅਸੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ 6 ਜੂਨ ਕਿਉਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੋ ਤਾਰੀਕ ਸੀ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ?  ਜੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਹੀ ਤਾਰੀਕ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਆਉਣਗੇ।  ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਜ਼ਾਕ ਆਪ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਸੋ, ਸਾਨੂੰ ਢੁੱਚਰਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰਥਕ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ‘‘ਹੋਇ ਇਕਤ੍ਰ ਮਿਲਹੁ ਮੇਰੇ ਭਾਈ !  ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰ ਕਰੋ ਲਿਵ ਲਾਇ’’ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਾਇਦੇ ਤੇ ਮਨੋਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਬੱਲੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਜੇ ਕਰ .. ..

ਰਮੇਸ਼ ਬੱਗਾ ਚੋਹਲਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ)-94631-32719

ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਬੱਲੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਿਆ। ਅੱਧ-ਪਚੱਧੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਚੀਵਰ ਮੋਟਰ-ਸਾਇਕਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖ ਝੱਪਕਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹਲੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੈਂਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ 10 ਕੁ ਮਿੰਟ ਹੀ ਬਚੇ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਖਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ 8-9 ਮਿੰਟ ਹੀ ਬਕਾਇਆ ਸਨ। ਮੋਟਰ-ਸਾਇਕਲ ਦੀ ਤੇਜ਼-ਰਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ 5-6 ਮਿੰਟ ਦੀ ਲੇਟ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੈਂਟਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਹੁਣ ਇਹ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਹੱਲ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਂ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਚੱਕੀ ਸੀ।

ਇੱਧਰ ਬੱਲੀ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ (ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੀ) ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਣਸੁਖਾਂਵੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤਵ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਖਿਆਲ ਆਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇ ਜਣੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਹੇ ਹੀ ਹੋਏ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜ ਗਈ। ਇਹ ਫੋਨ ਬੱਲੀ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੈਲੋ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦਾ ਡਰ ਯਕੀਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੋਨ ਆਉਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਬੱਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ (ਬੱਲੀ) ਦੇ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਫੋਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਫੋਨ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨੰਬਰ ਤੋਂ ਕਾਲ ਆ ਗਈ।

ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਲਾ ਪੁਰਖ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ‘ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬਲਜੀਵਨ (ਬੱਲੀ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨਾਮ) ਦੇ ਪਾਪਾ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ ? ’

ਮੇਰੇ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ’ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਮਲਹਾਰ ਰੋਡ ’ਤੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਉ।

ਘਬਰਾਹਟ ਤਾਂ ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇ ਜਣੇ (ਜਿਹੋ ਜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ) ਐਕਟਿਵਾ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਆਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸਿਰਫ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋਇਆ ਮੋਟਰ-ਸਾਇਕਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਮੋਟਰ-ਸਾਇਕਲ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ‘ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਲਾਸਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਿਆ।

ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਰਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਜਦੀਕ ਲੱਗਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਿਆ। ‘ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮੀਂ ਉਧਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰੇ, ਜਿਧਰ ਮੋਟੇ ਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜਦ ਅਸੀਂ ਅੰਦਰ ਗਏ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬੱਲੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ (ਪਾਟਿਆ) ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਪਰ ਡੂੰਘਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਮਮੂਲੀ ਸੱਟਾਂ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ।

ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਦੀ ਨਿਵਰਤੀ ਲਈ ਸਬੰਧਿਤ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੀ ਆਈਆਂ।  22 ਜਨਵਰੀ 2017 ਦੇ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਟਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਬੱਲੀ ਨੇ ਮੋਟਰ-ਸਾਇਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਹੈਲਮੈੱਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਿਰਫ ਬਾਂਹ ’ਤੇ ਹੀ ਲਟਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਅਕਲਮੰਦੀ ਦੀ ਆਸ ਕਿੱਥੋਂ ?

ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹੀਆ

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੱਧੇਵਾਲੀਆ

ਜਦ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜੀ ਦੇਖਣ ਗਏ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਗੜੀ ਦੀ ਕੰਧ ਹੀ ਬਚਾਅ ਰੱਖਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੱਜੋਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬੜਾ ਬੇਲਿਹਾਜਾ ਸੀ,

ਓ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਇੱਥੇ ?

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹੀਆ ਖੜੋਅ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਪਿੱਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੰਡ ਦੇ ਦਾਣੇ ਚੁੱਗਣੇ ਹੁਣ ਇੰਨੇ ਸੌਖੇ ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸ;  ਸੁੱਖਣਾ, ਅਰਦਾਸਾਂ, ਸਿਮਰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਮਿਲੂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣ ਕੇ !  ਇਤਿਹਾਸ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਬੜਾ ਰੁੱਖਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।  ਅਲੂਣੀ ਸਿੱਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ।

ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਟਪਟੇ ਲੱਡੂ ਕਰਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੰਨੀ ਕਿਹੜਾ ਦੇਖੇ।  ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ ਨੇੜੇ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੂਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਫੋਲ ਮਾਰੀਆਂ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੋਸਟਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਜਦ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਖਰੀਦਾਰ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀਏ ਕਿਸ ਖਾਤਰ ?

ਡੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਸੇਵੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੀਤੀ, ਸੋ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਦ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੀ ਖਤਮ।  ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨਿਆਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹ ਜਾਣ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੁੱਛਦੈ !  ਮਾਈਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਡਰਾਮਿਆਂ ਦੀ ਹਮਕੋ ਤੁਮਕੋ ਨੇ ਖਾ ਲਈ ਤੇ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਭਈਆਂ ਨਾਲ ਕਿੱਲ ਕੇ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੀ ਨੇ !  ਹੋਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਮੁਝਕੋ ਤੁਝਕੋ ਵਾਲੀ ਕੌੜੀ ਵੇਲ ਤੁਹਾਡੇ ਆਹ ਚੋਲਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਭਗਵੀਆਂ ਲੂੰਗੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਟੇਜਾਂ ਉਪਰ ਚਾਹੜ ਛੱਡੀ ਹੋਈ !  ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ‘ਕਥਾ’ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸਟੇਜ ਤੇ !  ਬੋਲੀ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਟਿੱਕੂ ਕਾਹਦੇ ਤੇ ?

ਪੰਜਾਬ ਗਏ ਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਪੇਡੂੰ ਨਿਆਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ। ਉਹ ਪਤਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ?

ਅੰਕਲ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰ ਗੁੱਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਕਹੀਦੀ ?  ?

ਕਸੂਰ ਕਿਸ ਦਾ ?

ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਤੇਰਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੀ ਕੁਚੱਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਭਾਡਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਧੋਤਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਰਾਤੀਂ ਗੋਦੀ ਲੈ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗਥਾਵਾਂ ਤੋਤੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਟਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਲੈ ਵਡਭਾਗੀਆਂ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਿਰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਏ. ਬੀ. ਸੀ ਦਾ ਘੋਟਾ ਲਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਅੰਗੇਰਜ਼ੀ ਦੇ ਜਿੰਨ ਇਸ ਦੇ ਤੁਰਨ ਤੱਕ ਬੋਲਣ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਣ !

ਸਾਡੇ ਨਿਆਣੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ‘ਦੇਸੀ’ ਜਾਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਪਰ ਉਥੇ ਵਾਲੇ  ?  ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੰਗੇ ਲੈਂਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬੇਟਾ ਮੇਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਓ ਕਹੀ ਦਾ ਦਸਤਾ ਨਾ ਤੋੜ ਦਈਂ।  ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਪਿੰਡ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਪਤਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ  ?  

ਏਹ ਦਸਤਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ?

ਇੱਕ ਦੀ ਭੂਆ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਥੋਂ ਬਜਾਰੋਂ ਮਖਾਣੇ ਫੜੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿੱਲ ਕਰਦੈ,

ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਮਖਾਣੇ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ?

ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਉਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਟਿੱਕਦੇ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਨੀਹਾਂ ਹੀ ਪੁੱਟ ਮਾਰੀਆਂ !

ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਸੇਵੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਅੱਗਿਓਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੈਲਫੀਆਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਥਾਵਾਂ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।

ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਬ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਥੋੜੋਂ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਤਾਂ ਉਥੇ ਖੰਡਾ ਦੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵਿਖਾਇਆ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ  ?  ਮਿਊਜੀਅਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਭਾ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਮਾਰੀ ਖੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ।

ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੈਲਫੀਆਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੀ ਜਾਣਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਸਿੱਲ ਹੇਠ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ ਅਤੇ ਲਹੂਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਹਿ ਚੁੱਕੇ ਨੇ। ਤੇ ਹਾਲੇ ਕੱਲ 84 ਲੰਘ ਕੇ ਗਈ ਜਦ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਡੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਧੋਤੀਆਂ ਤੇ ਟੈਂਕ ਡਾਹ ਡਾਹ ਸਾਡੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਲਿਤਾੜੀਆਂ ਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਕੱਟਕ ਉਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣਨ ਜੋਗਿਆਂ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿਚ ਲੱਦ ਲੱਦ ਤੋਰੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ !  ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਗਾਥਾ ਉਥੇ ਦੀ ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੈਲਫੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉਥੇ ਖੁਰਦਬੀਨ ਲਾਇਆਂ ਵੀ ਨਹੀ ਲੱਭਦਾ !

ਵਕਤੀ ਉਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਚਿਰ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਉਹ ਤਾਂ ਸੁੱਕੀ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਮੱਚੀ ਤੇ ਬੁੱਝ ਗਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਭਾਰੇ ਮੁੱਢਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹੀ ਸਥਿਰ ਤੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਯਾਣੀ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ !  ਕਿ ਜਾ ਸਕਦਾ ?