ਗੁਰਮਤਿ ਸੇਵਾ ਲਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੇਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਰੀਲੀਜ਼
ਗੁਰਮਤਿ ਸੇਵਾ ਲਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੇਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਰੀਲੀਜ਼
ਬਠਿੰਡਾ, 16 ਮਾਰਚ (ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ): ਰਾਇ ਕੋਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਿੰਡ ਬੱਸੀਆਂ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੇਰਾਂ ਸੰਪਾਦਕ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੀਵਾਨ ਦੌਰਾਨ ਅੱਜ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੇਵਾ ਲਹਿਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਮੂਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸੰਮਤ 549 (2017-18) ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੇਵਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਂਝੀ, ਭਾਈ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿਪਾਲੀ, ਭਾਈ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੜ, ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਉਂ, ਭਾਈ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ, ਭਾਈ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਲਾਈਵ ਸਿੱਖ ਵਰਲਡ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਲੱਖਣਾ, ਭਾਈ ਉਪਕਾਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰ, ਬੀਬੀ ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਵਜੀਦਕੇ ਖੁਰਦ, ਬੀਬੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ, ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅੱਕਾਂਵਾਲੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬੀਬੀਵਾਲਾ, ਭਾਈ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੀਬੀਵਾਲਾ, ਭਾਈ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿਪਾਲੀ, ਭਾਈ ਮਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਵਾਲ, ਭਾਈ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਪੁਰ, ਡਾ: ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਿਆਲੀਵਾਲਾ, ਭਾਈ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖਿਆਲੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਦਾਗਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਆਦਿਕ ਹਾਜਰ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚੰਗੀਆਂ ਮੰਦੀਆਂ ਤਿੱਥਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਚਨ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ: ‘ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਅੰਧੁ ਗੁਬਾਰੁ ॥ ਥਿਤੀ ਵਾਰ ਸੇਵਹਿ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ ॥’। ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕੌਮ ਨੇ ਭਾਈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ 2003 ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ 2010 ਤੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਪਰ ਕੌਮ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾ ਕੇ ਕੌਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਮਾਂ ਅਜਾਈਂ ਗਵਾਉਣ ਦੇ ਆਹਰੇ ਲੱਗੀਆਂ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਢਹੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਡੇਰਾਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਆਰਥ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਉਪਰ ਹੀ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਹੀ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਖਾਂ ਸਬੰਧੀ ਭੁਲੇਖੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਦਸਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਪੰਥਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ 2003 ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ 1 ਚੇਤ, 14 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੀ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ ਕਰਮਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ਪਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅਖੌਤੀ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸੰਮਤ 545 (2013-14), ਸੰਮਤ 546 (2014-15), ਸੰਮਤ 547 (2015-16), ਸੰਮਤ 548 (2016-17) 549, ਸੰਮਤ (2017-18) ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਵਾਂ ਸਾਲ 1 ਚੇਤ ਤਾਂ 14 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਵੈਸਾਖੀ 2013 ਵਿੱਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, 2016 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ 2013 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2015 ਵਿੱਚ ਕਰਮਵਾਰ 6 ਵੈਸਾਖ ਤੇ 27 ਚੇਤ, 2016 ਵਿੱਚ ਕਰਮਵਾਰ 25 ਵੈਸਾਖ ਤੇ 15 ਵੈਸਾਖ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਕਰਮਵਾਰ 15 ਵੈਸਾਖ ਤੇ 4 ਵੈਸਾਖ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸਣ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਤੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਰੀਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹੜੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੋਧੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਹਾੜੇ ਕਦੀ ਇਕੱਠੇ, ਕਦੀ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਕਦੀ 11 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਫਰਕ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਦੀ 19 ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਅਤੇ ਕਦੀ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ? ਇਹ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ; ਜੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਖਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਸੋਚਣਾਂ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨਮਤੀ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਸੰਗ੍ਰਾਂਦ, ਦਸਵੀਂ, ਇਕਾਦਸੀ, ਚਉਦਸ, ਮੱਸਿਆ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਆਦਿਕ ਤਿੱਥਾਂ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਚਾਅ ਵਿੱਚ ਗੁਰਪੁਰਬ ਹੀ ਕਦੀ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਦੀ ਅਠਾਰਾਂ ਉਨੀ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮਨਾ ਕੇ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਿਥਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਨਿਸਚਤ ਤਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਚਿਆਰ ਸਿੱਖ ਬਣਨਾ ਹੈ।
ਜਾਂ ਘਾਲ ਮਰਦੀ ਘਾਲੀ
ਜਾਂ ਘਾਲ ਮਰਦੀ ਘਾਲੀ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, B.Sc., M.A., M.Ed. ਸਟੇਟ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡੀ, ਹੈਡਮਾਸਟਰ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ),
105, ਮਾਇਆ ਨਗਰ, ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ (ਲੁਧਿਆਣਾ)- 99155-15436
ਰਬਾਬੀ ਭਾਈ ਸੱਤ ਜੀ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ –ਪਏ ਕਬੂਲ ਖਸੰਮ ਨਾਲਿ, ਜਾਂ ਘਾਲ ਮਰਦੀ ਘਾਲੀ॥ (੯੬੭) ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਰ ’ਤੇ ਉਦੋਂ ਕਬੂਲ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਘਾਲੀ। ਉਹ ਘਾਲ ਕੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਜੀਵਨ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਹੀ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾ ਗਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਵਰਣ ਆਸ਼ਰਮੀ ਮੱਤ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਭੇਟਾ ਗਾਉਣੀਆਂ, ਰਾਸਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ, ਨੱਚਣਾ, ਟੱਪਣਾ, ਜੋਤਾਂ ਜਗਾਉਣੀਆਂ, ਟੱਲ ਖੜਕਾਉਣੇ ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਐਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਝ ਕੁ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਪਲਟਾ ਲੈ ਆਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ (ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ) ਹੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਅਚਾਨਕ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰ ਗਿਆ ? ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੀ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਟਵਾਣੀਏ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁਕਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਸ਼ੀਆਂ ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੀ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਮਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈਣ ਪੁੱਜਾ। ਗਰੀਬ ਜਾਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਰਾਸ਼ਨ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਘਾਲ ਹੀ ਖਾਣੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਇਹ ਵਾਪਰੀ ਕਿ ਜੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਡਲੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਆਈ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਪਾਰਖੂ ਵੀ ਕੋਈ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਨਕ ਤਪਾ ਖੱਤਰੀ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤੜਪ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਗਲਤਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਨਿਕਲ ਹੀ ਨਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ।
ਤੀਜੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਜੋਧ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਲਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਜੀ ਤੋਂ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ 21ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਬੜੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ।
ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ; ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਾਲੀਐ ॥
ਜਿਤੁ ਕੀਤਾ ਪਾਈਐ ਆਪਣਾ; ਸਾ ਘਾਲ ਬੁਰੀ ਕਿਉ ਘਾਲੀਐ ? ॥’’ (ਮ: ੧/੪੭੪)
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲੋਚਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਭੂਆ ਬੀਬੀ ਵਿਰਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਪੁੱਛਿਆ। ਕੁਦਰਤੀ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਲੰਘਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਅਕਤੂਬਰ 1532 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਵਿਸਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਨਾਨਕ ਤਪੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਘੋੜੀ ’ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਇੱਧਰ ਨਿਆਰੀ ਖੇਡ ਵਾਪਰੀ। ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਘਰ ਬਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ : ‘ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਧਨੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਲੈ ਆਂਵਾਂ।’
ਮਹਿੰਮਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁੱਛ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇ ਘੋੜੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਓ। ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਨੇ ਘੋੜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਫੜ ਲਈਆਂ। ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਅੰਦਰ ਕੀਰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਮੇਰੀ ਘੋੜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਫੜੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਲਹਿਣੇਦਾਰ ਘੋੜੀਆਂ ’ਤੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਲੈਣਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਟਿਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ। ਆਪ ਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਝਾੜੂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੜਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਖਡੂਰ ਜਾ ਕੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ ਤਾਂ ਖਿਲਾਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਧਰਮ ਕਮਾਵਾਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਸੁਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਮੈਂ ਚੱਲਿਆ ਹਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਜੋਗੀ, ਸਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਕਰਾਮਾਤੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਕਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਇੱਕ ਲੂਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਚਟਾਈ ਲੈ ਲਈ। ਲੂਣ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵਾਸ ਅਜਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਲੂਣ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਥਾਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਚਟਾਈ ਦਰਸਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨ ਹੁਣ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੀ ਅਰਪਣ ਹੈ।
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਆਪ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮੁੰਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਦੀਨ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਆਪ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਦੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੁੰਜੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵੀ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਖਾ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣੇ ਹਨ, ਪੁੱਟਣੇ ਨਹੀਂ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁੱਝ ਆਪ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਕਵਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਲਾ ਪਾਣੀ ਚੋ-ਚੋ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਘਰ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ? ਇਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਸਤਰ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਕੜ ਨਹੀਂ, ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਪੰਡ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਛਤਰ ਧਰਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਮੋਈ ਹੋਈ ਚੂਹੀ ਨੂੰ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਅੱਤ ਦੀ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਕੰਧ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੀਲ ਹੁੱਜਤ ਦੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਸਾਰੇ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਟੋਏ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਚਾਟ ਦੇ ਕਟੋਰਾ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਆਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪ ਕਮਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਆਲ ਬੜਾ ਸਿੱਧਾ ਸੀ ਕਿ ਦੱਸੋ ਕਿੰਨੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜੋ ਉਤਰ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਰਾਤ ਬੀਤਣੀ ਸੀ ਉਹ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅੰਤਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਲਈ ਉਹ ਅੱਤ ਦੀ ਕਰੜੀ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਧਾਣਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁੱਝ ਕੁੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੋਟਾ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਝੋਲਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਨੇੜੇ ਆਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਟੇ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਦੇਣ। ਇਸ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਬੇਲੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਕਈ ਸਿੱਖ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਕੇਵਲ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਪੁਰਖਾ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਟਿਕਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲ ਉਠੇ ਲਹਿਣਿਆ ! ਮੇਰਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਰਦਾ ਖਾਵੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ! ਕਿਹੜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖਾਵਾਂ ਸਿਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲੋਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਲਹਿਣੇ ਤੋਂ ਅੰਗਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੰਕੇ ਨਵਿਰਤ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਕਿ ਗੱਦੀ ਕਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ, ਆਪ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉਪਰ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਦੱਸੋ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ – ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ! ਮੈਂ ਅਲਪੱਗ ਜੀਵ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਬੱਗ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਕੀ ਪਾਂਇਆਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਦੱਸ ਸਕਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਮਿਹਰ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਰੱਖੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਫਿਰ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਐਸੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਉਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਕਬੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਹੀ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਨੇ ਇਸੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ : ‘‘ਪਏ ਕਬੂਲੁ ਖਸੰਮ ਨਾਲਿ; ਜਾਂ ਘਾਲ ਮਰਦੀ ਘਾਲੀ॥’’ (ਪੰਨਾ ੯੬੭)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਘਾਲਣ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ 1504 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਘੋਵਾਲ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਕਿਰਤਕਾਰ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਵਹੀ ਖਾਤੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਆਪ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਤਖਤ ਮੱਲ ਕੋਲ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਤਖਤ ਮੱਲ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਵਿਰਾਈ ਆਪ ਦੀ ਧਰਮ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੇਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਆ ਕਹਿ ਕੇ ਬਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਵਿਰਾਈ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਖਡੂਰ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਮਹਿਮੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1519 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਵੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸੰਘਰ ਜੋ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੀ, ਹੋਈ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਉਜੜ-ਪੁੱਜੜ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਜੀ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਤਖਤ ਮੱਲ ਦੇ ਸਖਤ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਮਨ ਉਚਾਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਖਡੂਰ ਆ ਟਿਕੇ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸੰਨ 1524 ਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਆਪ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੰਗਾ ਚੱਲ ਪਿਆ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਭੂਆ ਮਾਤਾ ਵਿਰਾਈ ਦੇ ਘਰ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। ਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 63 ਸਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਹੋਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਦਾਤੂ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਸੂ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਨੋਖੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ, ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਵਰਤਦੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ
‘‘ਬਲਵੰਡ ਖੀਵੀ ਨੇਕ ਜਨ; ਜਿਸੁ ਬਹੁਤੀ ਛਾਉ ਪਤ੍ਰਾਲੀ॥
ਲੰਗਰਿ ਦਉਲਤਿ ਵੰਡੀਐ; ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖੀਰਿ ਘਿਆਲੀ॥’’ (ਪੰਨਾ 967)
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬੱਚੀ ਦੀ ਘਾੜਤ ਘੜੀ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਜਪੁ ਜੀ ਕੰਠ, ਓਅੰਕਾਰ, ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ, ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟ, ਪਟੀ ਤੇ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ’ ਯਾਦ ਸਨ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਐਸੀ ਜਾਗ ਲਾਈ ਕਿ ਚਾਚੇ ਸਹੁਰੇ ਬਾਬਾ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ:
‘‘ਕਰਣੀ ਕਾਗਦੁ, ਮਨੁ ਮਸਵਾਣੀ; ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਦੁਇ, ਲੇਖ ਪਏ ॥
ਜਿਉ ਜਿਉ ਕਿਰਤੁ ਚਲਾਏ, ਤਿਉ ਚਲੀਐ; ਤਉ ਗੁਣ ਨਾਹੀ ਅੰਤੁ ਹਰੇ ॥ (ਮਾਰੂ /ਮ: ੧/੯੯੦)
ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਘਾਲ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।
ਇਕਲਾਪੇ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ
ਇਕਲਾਪੇ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ
ਪ੍ਰੋ: ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ ਕਵਿਤਾ ਭਵਨ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਰੋਡ, ਸਮਰਾਲਾ-141114
ਮੋਬਾ: 94638-08697
ਤੂਤਾਂ ਤੇ ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ, ਕੋਈ ਥੱਕਿਆ ਰਾਹੀ ਆਣ ਬਹੇ,
ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ? ਕਿਥੇ ਜਾਣਾ ? ਇਕ ਮੇਰੀ ਸੁਣੇ, ਇਕ ਆਪਣੀ ਕਹੇ।
ਛਾਂ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਨੀ ਦੁਪਿਹਰ ਹੈ। ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਘੁੱਗੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਇਕੱਲੇਪਣ ਮਾਰੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੂਏ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਾ ਟਰੈਫਿਕ ਹੈ- ਭਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਡਾਕੀਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਗੇਟ ਦੀ ਕੜਿਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ ਤੁਰ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕ ਵੰਡਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਡਾਕ ਦਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਜਾਇਆ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਵੇਗਾ ਡਾਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ੍ਹਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਨਲ-ਪਾਣੀ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਬਿਰਖ ਪੌਦੇ ਸੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰੀ ਬਾਲਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ- ਭਰੀ ਬਾਲਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰਾਂ ? ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਪੌਦਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ- ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇ ਕੂਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਆ ਲੱਗੇ ਸਨ- ਮੈਂ ਮੱਗ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ। ਪਰ ਪੌਦੇ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੌਦਾ ਮੈਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਹੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਣੇ ਸਨ।
ਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਕਾਮਨੀ ਤੇ ਬਿੱਟੀ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੱਗ ਭਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਟੇਬਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੇਟ ਨੇੜਿਉਂ ਸਵੇਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਿਆ ਕੇ ਫੜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਗੇਟ ਨੇੜੇ ਪਈ ਮੇਰੀ ਡਾਕ-ਰਸਾਲੇ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਖੂੰਡੀ ਮੇਰੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹੀਣਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਚੇਤਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਸਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਰੇ। ਪਰ ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲ ਫੜੇ। ਪੋਤਰੀ ਵੋਗਲਾ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੋਤਰੀ ਸੁਮੇਲ ਤੇ ਪੋਤਰਾ ਕਿਰਤਪਾਲ ਜੇ ਕਿਤੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਦਾ ਹਾਂ। ਦੋਵੇਂ ਬੇਟੇ ਦੇਰ ਦੇ ਉਂਗਲ ਛੁਡਾ ਕੇ ਦੂਰ ਗੁਬਾਰ ਦੇ ਸਵਾਰ ਹਨ।
ਮੈਂ ਤੇ ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਭੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਬੂਟ ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਕੀਤੇ। ਮੈਂ ਖਲ੍ਹੋ ਕੇ ਬੂਟ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਪਹਿਨ ਸਕਦਾ, ਪਰਾਂ ਬੈੱਚ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਨਿਹੰਗ ਖਾਂ ਦਾ ਤਪਦਾ ਭੱਠਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਠੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨੀਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਥੇ ਪਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਭੱਠੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ- ਮੈਨੂੰ ਹਾਲੀ ਵੀ ਸੇਕ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੱਠਾ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਵਿਤਾ ਭਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੱਕੇ ਸੂਏ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਭਰਤ ਪਾ ਕੇ ਪਟੜੀ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਵਿਤਾ ਭਵਨ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਈ ਟਰੱਕ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾ ਕੇ ਵਿਹੜਾ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਮਰੇ ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਗਏ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪੌੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਉਂਣਾ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਚਗਾਠ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਥ ਦੇ ਖਿਸਕ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਖਮ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ (ਬਾਪ) ਨੇ ਪੱਠੇ ਕੁਤਰਨ ਵਾਲੇ ਟੋਕੇ ਉੱਤੇ ਕਾਨਿਆਂ ਤੇ ਸਰਕੜੇ ਦਾ ਢਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਢਾਰਾ, ਖੁੰਗੀਆਂ ਵਾਲੀ ਥੰਮੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਖੇਡਦਾ ਖੇੇਡਦਾ ਮੈਂ, ਰੀਂਗਦਾ ਹੋਇਆ ਥੰਮੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਾ ਤਾਂ ਖੁੰਗੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਛਿੱਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੰਮਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਂਣੀ ਤੋਂ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਲਈ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰਕ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਦੋਹਾਂ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿੱਥ ਨਿਧਾਰਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਛਾਤੀ, ਲੱਤਾਂ ਫਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ। ਦੌੜ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੁਰਦੀਆਂ ਤੁਰਦੀਆਂ ਵਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਘਰ ਹੈ- ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਸਫੈਦੇ ਹਨ-ਧਰੇਕਾਂ ਹਨ। ਹਨੇਰੀਆਂ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਹੂੰਗਾ ਕਿ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਤੇ ਹੂੰਝ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ। ਪਰਨਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਕੱਖ ਪੱਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ।
ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜੰਮੂ ਤੇ ਫੇਰ ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਕੇ ਗੁਲਮਰਗ, ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਖਿਲਨਮਗਰ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਪੈਦਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ ਸਾਂ। ਕਦੀ ਮੈਂ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲ ਕੇ ਗੋਬਿੰਦ ਧਾਮ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ ਚੈਲ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਤਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸਾਂ। ਹੁਣ ਪਹਾੜ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਤਾਂ ਤੁਰਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਗੋਡੇ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਛੀ ਸਾਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਰੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਬਸੇਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ: ‘‘ਖੰਭ ਵਿਕਾਂਦੜੇ ਜੇ ਲਹਾਂ.. ॥’’ (ਮ: ੫/੧੪੨੬)
ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਦੀ ਸੋਹਣਾ ਜੂੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ- ਘਣੇ ਕੇਸ ਸਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜਦੇ ਗਏ। ਜੂੜਾ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਵਾਲ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਦਾਹੜੀ ਮੇਰੀ ਸਾਬਤ ਤੇ ਭਰਵੀਂ ਹੈ। ਦਸਤਾਰ ਮੇਰੇ ਗੰਜੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਹੜੀ ਮੇਰੀਆਂ ਚਿਪਕੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੀਆਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਦਸਤਾਰ ਨਾ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ- ਮੇਰੀ ਗੰਜੀ ਰੌੜ ਟਿੰਡ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਤਪਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ- ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣਾ ਸੀ- ਪਰ ਛਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਫਬਦਾ ਹਾਂ। ਜੱਚਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ- ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਕੀ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬਾਕਸਿੰਗ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਜੋਸ਼ ਖੌਲਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ ਮੈਂ ਜਬਲਪੁਰ ਗਿਆ ਸਾਂ- ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਰਡਲਜ਼, ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਕਤ, ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਕੰਧ ਟੱਪਣਾ-ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੱਧੇ ਰੱਸੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨਾ, ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਨਾ …..।
ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਯੂਨਿਟ ਵਲੋਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ- ਮੈਂ ਵੀ ਮਖੌਲ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੌੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ।
ਹੁਣ ਉਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਸ਼ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸਮਾਂ ਫੇਰ ਮੁੜ ਆਵੇ: ‘‘ਫਰੀਦਾ ! ਇਨੀ ਨਿਕੀ ਜੰਘੀਐ (ਲੱਤਾਂ); ਥਲ ਡੂੰਗਰ ਭਵਿਓਮਿ੍ (ਘੁੰਮੇ)॥ ਅਜੁ ਫਰੀਦੈ ਕੂਜੜਾ; ਸੈ ਕੋਹਾਂ ਥੀਓਮਿ ॥’’ (ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ/੧੩੭੮) ਇਹਨਾਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਈ ਜੰਗਲ ਘੁੰਮੇ, ਥਲ ਗਾਹੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਉੱਠ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਲਾਸ ਪੀਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ। ਕੋਈ ਜਨਹਿੱਤ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕੋਈ ਅਜਨਬੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਾਗੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਮੇਰੇ ਮੋਬਾਈਲ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਤੇ ਫਜ਼ੂਲ ਮੈਸੇਜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਸੇਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ- ਕੈਸੇ ਹੋ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ। ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੋ। ਹੈਲੋ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ, ਅਜਨਬੀ ਦੇ ਲਾਗੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਹੈਲੋ ਕਹਿ ਕੇ, ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ- ਐਨੀ ਹੈਲਪ (ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ) ਸਦੀਆਂ ਭਰ ਗੁਲਾਮ ਰਹਿ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਪੱਛੜੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ, ਰਾਹ ਜਾਂਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿਚ ਲਿਫਟ ਦੇ ਕੇ, ਗਹਿਣੇ ਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ- ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਬਸ਼ੀ ਬਰਬਰਤਾ ਕਦੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਦੀ। ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੀ ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹਾਂ ਕਦੀ ਕਦੀ ਐਲਪ੍ਰੈਕਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂਨੂੰ ਇਕੋ ਨਸ਼ਾ ਹੈ- ਕਲਮ ਦਾ ਨਸ਼ਾ।
ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਭਾਵਕ ਤੇ ਸੱਚੀਆਂ। ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੱਸਾ, ਕਠੋਰਤਾ, ਖਿੱਝ, ਕਾਹਲੀ, ਬੇਸਬਰੀ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਤੇ ਤਰਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੇ ਪਾਠਕ ਫੋਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਨੇੜੇ ਹੈ ਕੌਣ ? ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਾਂਗਾ ? ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਆਪ ਭਟਕਦੀ ਹਵਾ ਮੁੱਠਾਂ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ। ਟੀ.ਵੀ. ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਲਾਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਫਿਲਮ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਰ ਸਾੜ, ਚੋਰੀ, ਡਾਕੇ, ਰੇਪ ਦੇ ਸੀਨ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਟੀ.ਵੀ. ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਿੜਕੀਆਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਈਟ ਆਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਨਸਾਨ ਰਾਤ ਲੰਗੜਾ ਕੇ ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਦਿਨੇ ਰੋਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸੋਚਣਗੇ- ਬੁੱਢੇ ਪਰੋਫੈਸਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਾਹਦਾ ਹੇਰਵਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਾਸ ਗੀਤ ਹੀ ਪਸੰਦ ਹਨ- ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਉਦਾਸ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਵੇਖਣਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਟਿਕਟ। ਪਹਿਲਾਂ ਟਿਕਟ ਲਵੋ, ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਪਾਓ।
‘ਯੇ ਚਾਂਦਨੀ ਯੇ ਰਾਤ ਫਿਰ ਕਹਾਂ, ਸੁਨੀ ਜਾ ਦਿਲ ਕੀ ਦਾਸਤਾਂ।
ਆਧਾ ਹੈ ਚੰਦਰਮਾਂ ਆਧੀ ਹੈ ਰਾਤ, ਰਹਿ ਨਾ ਜਾਏ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਆਧੀ।’
ਲਾਠੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਹੈ- ਅੱਧੀ ਅਧੂਰੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੈਨਸ਼ਨ ਮੇਰੀ ਹੈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਪੰਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਸਧਾਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜ ਰੁਪਇਆਂ ਡਕਾਰ ਗਿਆ, ਸਹਾਰਾ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੁਬਰਤ ਰਾਏ ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੋ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਰਹਿਦਿਆਂ, 42, 298. 47 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵੇਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਜਮਾਂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਮੋੜਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਸ਼, ਲਖਨਊ ਸਥਿਤ ਇੰਨਕੈਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਔਜਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਟਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿਚ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੰਪਤੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ ਖਾਤਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦੱਬੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਮੇਰੇ ਵੀ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੋਣੇ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਹਨ।
ਮੈਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਹਿਕਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ- ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਸੀਮਤ ਜਹੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ। ਕੰਧਾਂ ਨਾ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਲਾ ਕਾਹਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ ਮੈ ਏਥੇ। ਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਜ਼ਾਈਆਂ ਤੇ ਰੰਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੋਟੀਆਂ, ਜੈਕਟਾਂ ਹਨ। ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ, ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਅਲਮਾਰੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀ ਹੈਂਗਰ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ- ਬਿਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ। ਨਾ ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਉਂਗਲ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਹੈ- ਨਾ ਕਲਾਈ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੜਾ, ਨਾ ਹੱਥ ਘੜੀ। ਮੇਰੇ ਬੱਤੀ ਦੰਦ ਪੱਕੇ ਹਨ- ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਕੜਕ ਕੜਕ ਕਰਕੇ ਚੱਬ ਸਕਦੇ ਹਨ- ਪਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਖ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਦੰਦ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਸਰਹਾਣੇ ਹੇਠ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ- ਪਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਪੋਟਲੀ ਨਹੀਂ। ਤਾਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ। ਮੁੜ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਮੁੜ ਉਡਾਨ ਭਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਕੱਲਾਪਣ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ। ਬੁਢਾਪਾ ਹੈ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ‘‘ਫਰੀਦਾ ! ਉਮਰ ਸੁਹਾਵੜੀ; ਸੰਗਿ ਸੁਵੰਨੜੀ ਦੇਹ ॥ (ਮ: ੫/੯੬੬), ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੁਢੇ ਕਦੇ ਨਾਹੀ; ਜਿਨ੍ਾ ਅੰਤਰਿ ਸੁਰਤਿ ਗਿਆਨੁ ॥’’ (ਮ: ੩/੧੪੧੮)
ਬੋਲ ਬਾਣੀ ’ਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਮਿਠਾਸ
ਚੁਗ਼ਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਹਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ
ਚੁਗ਼ਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਹਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਚੁਗਲੀ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।
ਉਹਨਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਰਹੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਰ ਲੈਂਦਾ।
ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਲੱਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਉਸ ਨੂੰ, ਪੱਟ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹ ਘਰ ਲੈਂਦਾ।
ਆਇਆ ਆਪਣੀ ਆਈ ’ਤੇ ਪਿਆਰ ‘ਚੋਹਲਾ’, ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤਰ ਲੈਂਦਾ।
—–0—-
ਬੋਲ ਬਾਣੀ ’ਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਮਿਠਾਸ
ਆਉਂਦੇ ਹੋਰ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਸੁਭਾਅ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ।
ਤਾਹੀਓਂ ਟੁੱਟਦੀ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝਦਾਰੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਰਿਹਾ ਨਿਭਾਅ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ।
ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਰੰਗ ਮੁਲਾਹਜ਼ਿਆਂ ਦਾ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਨਾ ਭਾਅ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ।
ਬੋਲ ਬਾਣੀ ’ਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਮਿਠਾਸ ‘ਚੋਹਲਾ’, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫੈਲਾਅ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ।
——0——
ਰਮੇਸ਼ ਬੱਗਾ ਚੋਹਲਾ, 1348/17/1 ਗਲੀ ਨੰ: 8, ਰਿਸ਼ੀ ਨਗਰ, ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ (ਲੁਧਿਆਣਾ)-94631-32719
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ?
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ?
ਕੀਤਾ ਤਨ ਮਨ ਅਰਪਣ ਮੈਂ, ਇਹੀ ਭੇਟ ਕਬੂਲੋ ਮੇਰੀ।
ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਵੱਛੜੇ ਜੂਠਾ ਕੀਤਾ, ਕਿੰਝ ਭੋਗ ਲਗਾਵਾਂ ਮੀਤਾ !
ਦੁੱਧ, ਜੋ ਸੁੱਚਮ ਸੁੱਚਾ ਦੇਹ; ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ ਕੋਈ ਲਵੇਰੀ।
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ?
ਭੰਵਰੇ ਮਾਣ ਕੇ ਛੋਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ, ਗੰਧਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਫੁੱਲਾਂ ਕੇਰੀ,
ਰਹੀ ਕਾਇਮ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾ, ਫੁੱਲ ਨੇ ਲਾਈ ਵਾਹ ਬਥੇਰੀ।
ਜਲ ਨੂੰ ਮੱਛਲੀ ਨੇ ਗੰਦਲਾਇਆ, ਚੰਦਨ ਨੂੰ ਵੱਲ ਨਾਗਾਂ ਪਾਇਆ,
ਬਿਖ ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਸੰਗ ਹੈ ਵੱਸਦਾ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਸਾਂਝ ਘਨੇਰੀ।
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ?
ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਸਾਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਵਿਕਾਰੀ,
‘ਚੋਹਲੇ’ ਵਾਲਾ ‘ਬੱਗਾ’ ਤਾਂ, ਤਾਹੀਉਂ ਲਾਹੀ ਵਹਿਮ ਦੀ ਢੇਰੀ।
ਸਭ ਜੂਠੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ?
——੦—–
ਰਮੇਸ਼ ਬੱਗਾ ਚੋਹਲਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ)-94631-32719
