ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਬਨਾਮ ਸਿੱਖ ਪਹਿਚਾਣ

ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ – ਮੋ:98553-13236

ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਫਾਨ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭੁਚਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਕਾਰਣ ਜਿੱਥੇ ਅਨਗਿਣਤ ਲੋਕ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਖਮੀ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਕਾਰਣ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਬਹੁੜੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਉੱਥੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਨਾਂ ਕਰ ਸਕੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਤਾਕਤਾਂ ਕਰ ਗੁਜਰਦੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਅਜੇਹੀ ਔਖੀ ਘੜ੍ਹੀ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਲੋਹਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਨ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਾਂ ’ਤੇ ਆਈ ਸੁਨਾਮੀ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਣ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਾਲੋ ਬੇਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਂਗਲਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੀ ਪੁਜੀ ਸੀ। ਅਜੇਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਬੰਧਤ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਵਿਧਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ ਅਜੇਹੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਪੁਜੀ ਹਰ ਮਦਦ, ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ/ਰਲੀਫ ਹੋ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਪੁੱਜੇ ਮਾਨਵ ਦੂਤ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨ ਜੀੳੂਣ ਜੌਗੇ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਾਂ ਅਜੇਹੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੇ ਅਕਸਰ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਖ ਦੀ ਘੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨ੍ਹਾ ਭੇਦ ਭਾਵ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਨਸਲ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰਫ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣਾ, ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਨਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਸਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਅਲੱਗ ਅੱਲਗ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਅਕਸਰ ਉੱਚੀ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਆਪਣੱਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੀਰੀਆ/ਈਰਾਕ ਦੇ ਰਫਿਊਜੀ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿਲੱਤ ਦਾ ਹੱਲ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਆਂ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਏਡ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੂਹ ਅਤੇ ਨਲਕੇ ਲਵਾਉਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਕਾਰਜ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਥੱਕ ਅਤੇ ਅੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੈਤੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੀ ਔਖੀ ਘੜੀ ਸਮੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤੇ ਅਜੇਹੇ ਬਿਖਮ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿਦਕ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੰਦ ਚਰਚਾ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਜੁਬਾਨ ’ਤੇ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਮੌਕੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਅਤੇ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ (ਉਮਰ 90 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ ਤੇ 44 ਸਾਲਾ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ’ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਸਥਿਤ ਖਾਲਸਾ ਏਡ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਿਖਸ, ਐਸ.ਓ.ਪੀ.ਡਬਲਿਉ ਅਤੇ ਅਸਟਰੇਲੀਅਨ ਸਿੱਖ ਸਪੋਰਟ ਨਾਮੀ ਚੈਰਿਟੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਦਸਵੰਧ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਸਤਨ ਉਮਰ 10-15 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸਿਰਫ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਤੀਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟਾਂ ’ਤੇ ਆਈ ਸੁਨਾਮੀ ਅਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਆਫਤਾਂ ਮੌਕੇ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦੀ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਣ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਣ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਚਲਾਏ। ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਲੰਗਰ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਰਸਦਾਂ, ਤਨ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਗਰਮ ਕਪੜੇ, ਕੰਬਲ, ਖੇਸ, ਦਰੀਆਂ, ਰਜਾਈਆਂ, ਜਖਮੀਆਂ ਤੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਢਹਿ ਚੁੱਕੇ ਕੁਝ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕੱਦ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਣ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਿਥੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੁਝ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਖੇ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣ, ਮੈਡੀਕਲ ਚੈੱਕ-ਅੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਦਿੱਤਾ ਉੱਥੇ ਖਾਲਸਾ ਏਡ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਿਖਸ਼, ਅਸਟਰੇਲੀਅਨ ਸਿੱਖ ਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਐਸ.ਓ.ਪੀ.ਡਬਲਿਉ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੇ ਰੱਸਿਆਂ ਤੇ ਬੇੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਲੋਤੇ ਪਾਣੀ, ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਦਲ ਦਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਤੀਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕਾ ਦੁੱਧ, ਬਿਸਕੁਟ, ਬਰੈੱਡ, ਜੈਮ, ਕੌਫੀ, ਸਾਫ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੀਕ ਪੁਜਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਰੋਕ ਨਹੀ ਸਕੀ। ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਇਹ ਨੌਜੁਆਨ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਾਹਤ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜਦੇ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰਾਂ ਤੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੀਕ ਪੁਜਦਾ ਕਰਦੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਆਪ ਹੀ ਨਿਭਾਅ ਦਿੰਦੇ। ਇਕ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ‘ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਰੈੱਡ-ਕਰਾਸ’ ਦੇ ਬਾਨੀ ਭਾਈ ਘਨਈਆ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਜਜਬੇ ਦੀ ਪਾਈ ਪਿਰਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੇ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ’ਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸਲਾਮ ਕੀਤੀ। ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਨਿਤਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਕਰ, ਹਰ ਪੀੜਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਹਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਤੀਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾਉੇਣ ਪੁੱਜੇ ਬਗੀਚਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜੁਆਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜ਼ੇਰੇ ਇਲਾਜ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਬਗੀਚਾ ਸਿੰਘ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਮੌਕੇ ਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਅਹਿਮ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਸਿੱਖ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਸਤੀ ਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੋਈ 32-33 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਨਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਂਦ ਹਸਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨੋਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਅੱਤਵਾਦੀ, ਵੱਖਵਾਦੀ, ਟੈਰੋਰਿਸਟ ਐਲਾਨਣ ਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਤੀਕ ਪੁਜਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਵਾਪਰੀ ਅਤਿਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨੀ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਤੇ ਲਾਦੇਨ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਨਸਲੀ ਹਮਲੇ ਵੀ ਉਸ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਸਲੀ ਹਮਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬਦਨੁਮਾ ਦਾਗਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਖਾਈ ਸੇਵਾ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਭਾਵਨਾ ਨੇ ਯਕੀਨਨ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਸਿੱਖ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ।

ਭੁਚਾਲ ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਸੁਨਾਮੀ : ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਬਨਾਮ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਾ

ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਕਤਸਰ ਮੋ:95925-00452

ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭੁਚਾਲ, ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਜਬਰਦਸਤ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਲੋ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਣ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਭੁਚਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਰਸਾਤਾਂ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਬਰਬਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸਭ ਥੋੜ ਚਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡਾ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਜਾਂ ਪਲਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਵੀਕਾਰੀ ਹੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਤਨੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਆਏ ਭੁਚਾਲ, ਸੁਨਾਮੀ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟ ਕੇ ਹੱਟਦੇ ਹਾਂ, ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ‘ਚੱਲ ਐਹ ਵੀ ਨਿਪਟ ਗਿਆ ਸੁੱਖੀ ਸਾਂਦੀ’। ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਇਹ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹੋਏ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਰ ਪੂਰਤੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਫਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਜੇਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਸਬੰਧਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਿਰ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਰਮਿਆਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਅਗਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਭਾਵ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਸਮਤੋਲ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਣ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਲਾਮਤਾਂ/ਆਫਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪੜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਾਫ ਹਵਾ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਾਲਜ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਸਵ ਮੌਕੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ (ਬਾਰਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸਾਫ ਹਵਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਜਿਉਂ ਹੀ ਪੜਾਈ ਦਾ ਦੌਰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੋਟੀ ਹਰੇ ਭਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜਾਇਜ ਕਟਵਾਈ ਨਾਲ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨੇੜਲੇ ਨਾਲੇ, ਨਦੀ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਗੰਦਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਰੁਝਾਨ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨਾੜ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ। ਨਾੜ ਨੂੰ ਲਗਾਈ ਇਹ ਅੱਗ ਕਈ ਵਾਰ, ਨਾਲ ਦੇ ਖੇਤ ਦੀ ਕਣਕ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਸਾਹ ਤੇ ਦਮੇ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਬਾਰੇ, ਧਰਤੀ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਹਿੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇ, ਇਸ ਦੇ ਤੈਅ ਸ਼ੁਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਬਲਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੀ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫਖ਼ਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿ੍ਰਸ਼ਟੀ (ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅਕਾਸ਼) ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਦਰਜ ਹੈ, ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਮਿਹਨਤ ਬਾਅਦ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨਗਿਣਤ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ’ਤੇ ਪਲਣ ਵਾਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੁਲ 95% ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਮੀਨ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਮਾਰੂ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਇਲਾਜ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਹਿਰਾਂ, ਨਾਲਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀ ਹੈ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਸਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਜਾ ਅਕਸਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਹਵਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਗੰਧਲੇਪਣ ਅਤੇ ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੇਲ ਚੁਕੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ। ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਜੋ ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸਨ ਹੁਣ ਨਹੀ ਰਹੇ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਹੋਰ ਨੀਵਾਂ ਜਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਖੂਹ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਖ਼ਤਮ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜੇਹੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੰਦਲਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਇਕ ਬਜੁਰਗ ਦਾ ਘੋਰ ਨਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ।

ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਹ ਕਟਾਈ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਹਰਿਆਵਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਨਤੀਜਾ ਸਭਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਹੁੰਮਸ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀ ਰਿਹਾ ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 32 ਕਰੋੜ 9 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਨੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 33 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਬਾ ਸਿਰਫ 6 ਕਰੋੜ 7 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕੁੱਲ ਰਕਬੇ ਦਾ 20 ਫੀਸਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ 20 ਫੀਸਦੀ ਵੀ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ 15 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਮੀਨ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਕਬੇ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਮੁਖ ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਨੋ ਪਾਸੇ ਪਿੱਪਲ, ਬੇਰੀ, ਬੋਹੜ, ਨਿੰਮ, ਅੰਬ, ਟਾਹਲੀ, ਕਿੱਕਰ, ਸਰੀਂਹ ਤੇ ਤੂਤ ਦੇ ਦਰਖਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਸੜਕ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਪਾਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸਭ ਦਰਖਤ 4 ਲੇਨ ਤੇ 6 ਲੇਨ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ, ਕਾਰਾਂ, ਮੋਟਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਤੇ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਜਰੂਰ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਵਾਂਪਨ ਜਰੂਰ ਵਧਿਆ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਣ ਵਾਲੇ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਜਿਸ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਇਕ ਠੋਸ ਪਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਗਰਮ ਤਰਲ ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਮੂੰਹ ਹੈ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਉਪਰ ਤੈਰ ਰਹੀ ਸਖ਼ਤ ਪੇਪੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿ ਕਥਨੀ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵੱਖ ਵੱਖ 7 ਪਲੇਟਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕੰਬਣੀ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਅੰਨੇਵਾਹ ਪੁਟਾਈ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਅਜੇਹੇ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਰਾਏ ਆਪਣੀ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਖੋਜ ਬਾਅਦ ਦੇਣੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੀਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਫਤ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੱਦਾ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਵਾਂਗੇ।

ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਖਤਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਰੂਰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹੇਜ ਜਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਵੀ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ, ਭਾਸ਼ਣ ਤੇ ਚਰਚਾ ਤੀਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਦੀ ਜੰਗ ਆਪ ਲੜੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨਾਥਾਂ ਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਾਰਥਿਕ ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਪੁਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੱਚੀ ਸੁਚੀ ਲਗਨ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਲੋੜ ਹੈ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ: ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਏ ਜਾਂ ਫਰਜ਼

ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ – ਮੋ:98553-13236

ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਕਾਰਣ ਬਦਲ ਰਹੇ ਭਗੌਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਹਿਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਨਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤ ਕਾਰਣ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਯਥਾਸ਼ਕਤ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਅਜੇਹੀਆਂ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਮੁੜ ਵਾਪਰਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਢਿੱਲ ਮੱਠ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ ਸਾਡੇ ਚੌਗਿਰਦੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਦੇਸ਼, ਸੂਬੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਮਜ਼ਾਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ -ਕਰਕੱਟ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਨਗਰ ਕੌਂਸਲਾਂ ਅਤੇ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਇੱਕਠਾ ਕਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਡੰਪ ਕਰ (ਦੱਬ) ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਜ ਕੋਈ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਜਨਤਾ ਕੋਲੋਂ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੰਪ ਕੀਤੇ ਇਸ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਮੱੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰ, ਕੀੜਿਆਂ ਮਕੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਪਨਾਹਗਾਹ ਬਨਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਾਲਿਡ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਲਾਉਣ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਐਲਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹੀ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ ਲੇਕਿਨ ਐਨੀ ਗੰਦਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਕਿਉਂ ਪੈ ਗਈ ਇਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨਾਤਨੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਗੰਦਗੀ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਬਹੁ ਕਰੋੜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ’ਤੇ ਤਲਖ ਟਿਪਣੀਆਂ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪੰਧ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਲੋਧੀ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਈਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸਖਸ਼ ਹੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਤਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੀਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਮਲ ਨਹੀ ਕਰਦੀਆਂ।

ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਡੀਜ਼ਲ ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲ਼ੀਆ ਗੈਸਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜਗੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਜਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ, ਦਮੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਘਾਤਕ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ‘ਸਬੰਦਤਾਂ ਖਿਲਾਫ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ’ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਖਬਾਰੀ ਬਿਆਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 40 ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਓਨਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦਾਜੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ 130 ਲਿਟਰ ਪੈਟਰੋਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੰਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਖੂੁਨ ਦਬਾਓ (ਰੋਗ) ਬਲੱਡ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਰੋਗ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਖਪਤ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਹ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ’ਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਏ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸਲਫਰ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਝਾੜਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਰੋਲਾ, ਅਵਾਜ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰਾਂ, ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹਾਰਨਾਂ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਹਿਮਾਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ।

ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੋ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਣਕ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਖੜੀ ਨਾੜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਿਖਰਾਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾੜ ਸਾੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਸੁਨਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਗੱਲ ਘੰਟੀ ਬੰਨਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੋਈ ਨਹੀ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ। ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ, ਬੇਲੇ, ਬੀੜ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨਗਿਣਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਨੀਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਦੋਗਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ‘ਨੰਨੀ ਛਾਂ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਗਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਨਵੇਂ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਕਟਾਈ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਘਾਟੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਚੈਨਲ ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ’ਤੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਇਕੋ ਮਾਡਲ, ਬਾਦਲ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀ? ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਛਾਂ ਦਾਰ ਰੁੱਖ ਲਗਾਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ ਨਹੀ?

ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਉੱਠਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਦਿਵਸ, ਜੋ ਸਾਲ ਦੇ 365 ਦਿਨ ਲਾਗੂ ਰਹੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ, ਵਿਹੜਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਤੇ ਮੁਖ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਦਰਖਤ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੀਏ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੀਏ। ਹਰ ਸਾਲ ਬਰਸਾਤਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ। ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਤਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਵੀ ਮਹਿਜ ਇਕ ਰਸਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਤੀਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਮਹਿਜ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਤੇ ਪ੍ਰਦੁਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਰੱਖ ਸਕਾਂਗੇ? ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਵਿਨਾਸ਼ ਜਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਆਪਣੀ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਹਰ ਘਰ ਨਹੀ ਤਾਂ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਰ ਕਸਬੇ, ਹਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਚੇਵਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਵਰਨਾ ਚਿੰਤਤ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਹੀ।

ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ !

ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਮੁੰਬਈ-98214-21058

ਇੱਕ ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਲੋਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਅੰਨੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਸਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, ‘ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 25 ਸਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਅਗਲੇ 25 ਸਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਮਾਈ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਓ।’ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀ ਕਿ ਪੈਸਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਰਧ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪੈਸਾ ਹੀ ਕਮਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਨ। ‘‘ਨਿਤ ਉਪਾਵ ਕਰੈ, ਮਾਇਆ ਧਨ ਕਾਰਣਿ॥ ਅਗਲਾ ਧਨੁ ਭੀ ਉਡਿ ਗਇਆ॥ ਕਿਆ ਓਹੁ ਖਟੇ, ਕਿਆ ਓਹੁ ਖਾਵੈ, ਜਿਸੁ ਅੰਦਰਿ ਸਹਸਾ ਦੁਖੁ ਪਇਆ॥ ੩੦੭॥’’ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਨਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੌਰੇਨ ਆੱਇਸਲੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਆੱਇਸਲੀ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਸੀ । ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲਿਖ਼ਦਾ ਹੈ:-ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਟਹਿਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇੱਕ ਦਿਨ ਟਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਿਲਦਾ ਦਿੱਸਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਚ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉਸ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ। ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ‘ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?’ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ‘ਮੈ ਇਨਾ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ’। ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ‘ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ‘ਸੂਰਜ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਘੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਸੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰ ਜਾਣਗੀਆਂ।’ ਸਿਆਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਨੌਜਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤੱਟ ਮੀਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ ? ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ, ਫਿਰ ਝੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮੱਛੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ‘ਇਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਫ਼ਰਕ ਪਵੇਗਾ’। ਇਸ ਜੁਆਬ ਨੇ ਉਸ ਸਿਆਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਨਿਰੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਲੇਖ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ। ਆਖੀਰ ‘ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਝ ਐਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀ ਆਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਰਾਤ ਸੌਂ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। ਬਾਕੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦਿਆਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਸ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਲੋੜ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਵਡਮੁੱਲੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮੱਛੀ ਲੱਭ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।

IKA BANI IK GURU

Gajiinder Singh

Sikhism grows from strength to strength and has taken deep roots in many lands away from its place of birth. It is not surprising that some fissures and cracks have distinctly appeared in the firmament of Sikhism. It has happened in the case of all faiths, sooner or later. As the community grows in numbers and more questions are posed to find solutions of deeper and finer knots, it is an expected development: each one to one’s own capacity. It was foreseen by the Gurus. As a caution, the Gurus ordained the basic strength of the Sikh doctrine:

Ika bani ik (u) gur (u) ika sabd (u) vichar (i) (SGGS, p. 646)

One Word, One master, and One analysis. This central theme was reiterated by the tenth Master, Guru Gobind Singh in the Bachitra Natac, ‘Apni katha’, about the unity of purpose of the ten Masters:

Bhinn bhinn sabh-hun kar jana, Ek rup kinhun paihchana. jin jana tin hi sidh pai, Bin samjhe sidh hath (i) na ai.

The people considered them as separate (persons), only few (enlightened ones) knew them as one (identity). Those who understood it so, arrived at the truth. Without this awareness others achieved nothing.

There should never be allowed any challenge to the basic Sikh postulates. Despite bitter differences of opinions, the scriptures of other major religions are treated as sacrosanct; be it the Torah, the Koran, or the Hindu, Buddhist, Jain and other sacred literature. It is, therefore, sad that some smart-aleck people in our community should try to raise doubts and questions on each step to demonstrate their wit to build separate domains, claiming their particular version as the real Sikhi over mainstream Sikhism. In fact, it is a display of their limited vision, projecting an odd facet of the philosophy of Sikhism, known to them over the rest. Guru Nanak spelt the condition in Jap:

Evad ucha hovai koe. Tis (u) uche kau janai soe.

Only one who has himself attained to those heights can know of it.

Sikhism was tenderly nourished by the Gurus, step by step, not in a sudden spurt of any prophetic mysticism. It needs no reinterpretation. Guru Arjun Dev said:

Mai badhi sach (u) dharm-sal hai. Gursikha lahda bhal (i) kai.

I have assembled the righteous institute of Absolute Truth; I pick and choose the God-oriented (gursikhs) after due deliberation.

The Sikh character shaped by the Gurus was firm, sure and positive. Negative thinking, scattering seeds of doubt and indecision is nothing short of insidious activity.

The different interpretations being aired in India and abroad pose a serious threat to the purity of the Sikh doctrine which has been a unique innovation over the ancient dead-set assumptions, which reflected the level of experience, imagination and wisdom of those earlier time . The Sikh sangat in Diaspora as well as the educated classes in India rue the version of sant-deras and most of our priests, who are totally influenced by the Brahmin lobby. Hindu domination of Sikh values started with the state persecutions of the Sikhs after the time of Baba Banda Singh Bahadur, when the gurdwaras came under the control of Hindu priests. It is true that the sant-deras and the Sikh missionaries generally continue to toe that line; it is easy to repeat the usual Brahminic jargon. The common man in the village and towns remains uninformed and spiritually dissatisfied. There is no scholarly research about the Sikh tenets in the so-called sant-deras except in a few exceptional cases. There are some, earnestly devoted to the Sikh faith, but they are awfully few and the demand for the learned discourses is overwhelming. The dera people have easy money and luxuries of life, modern gadgetry, expensive cars, lofty gurdwaras, flourishing kitchens, quite different from the spirit and phenomenon of the simple Guru-ka-langer, and an expectant, eager audience in search of boons (blessings to fulfill their desires), not the truth.

Such audiences hardly have vision to learn the truth directly from the Guru Granth Sahib, the repository of all answers, nor can they find guidance from the well nourished Sant Babas. The crowd is in a hurry to get the wishes granted by any means, fair or foul and the Sant Babas amply assure it. Had these deras truly spread the message of the Gurus, located as they are all over the Sikh sangats, there would have been tremendous allover growth. Our Gurus moulded common people, with all their shortcomings, into gurmukhs, self-confident and self-reliant Sikhs. The deras churn bonded, captive souls in lasting servitude.

On the other hand, especially the Diaspora scholars have endeavored to recast the gurbani message into a ‘scientific’ shroud and to construe a new line of thought to dress up the Guru’s word to ‘suit’ the twenty first century. It impresses at first sight to have thrown away the yoke of the traditional sant-deras. It also gives the educated classes a chance to pierce many traditional theories by new analysis. However, the first false step by these neo-look protagonists is their assumption that in its original form, the gurbani has ceased to be effective and it needs to be differently interpreted. A cursory study would convince the hard critic that the message of the Guru Granth Sahib is not confined to a date, period or place. It is universal, based on human experience and psychical phenomena. Gurbani provides answers to all situations according to the mental and spiritual state of a person. They seem more eager to clinch centre stage by projecting sikhi negatively, spewing doubts, then positively analyzing the Gurus’ message. It creates more chaos. Moreover, these scholars want to cut Sikhism to their relaxed life-style and to draw rules and regulations to suit requirements of the affluent consumer-oriented western society and thereby act more as critics and advisors of the Gurus, to reduce the Sikh doctrine to a sort of tea-house gossip, to accept what suits them and to drop what is inconvenient.

Our Gurus’ core message was direct and simple; to earnestly discard evil thoughts, bad habits and wicked acts, and to adhere to spiritual and moral values even at the cost of sacrificing personal life, comforts, one’s hearth, home and family. That was the condition set by Guru Nanak Dev to Guru Gobind Singh, to attract likely candidates into the Sikh orbit. Anyone seeking exemptions or conditionally joining the party was not encouraged. The Gurus themselves walked on that thorny path and the true Sikhs happily followed them. However, taking solemn vows was never meant to be end of the line, but a sense of belonging, a beginning to study and adopt high moral values, to break chains of wickedness and rise aloft.

That seems so long ago. There used to be a clear objective, a sense of faith in the truth of the Guru’s way and confidence and pride in toeing the line. The pointless doubts and weird qualms planted by neo-critics, ignoring the straight thesis and advice of the Gurus, have eroded that assurance, reliance and buoyancy which the discipline (Hukm) of Guru Nanak filled the Sikhs with and Guru Gobind Singh’s amrit planted on the novice. The self-serving scholars, who are in abundance, like to call that self-assurance as blind faith; they surely need to recognize the true meaning of the term, ‘blind faith’. The term stands for stubborn defiance of a known truth; so that, their own posture would qualify for that epitaph!

Modern Sikhi is either of the dera format of grab and greed, ignorance and misrepresentation, or, of the Western easygoing variety, both equally unaware aspirants, what we once characterized as ‘the Arm-chair Sikh’. Instead of rising to the vital and essential regimen, they want to tinker with the central Sikh tenets to bring them down to the level of prevalent incompetence and inefficiency. Their bid to scale down the Sikh Reht Maryada (The approved code of conduct) is that not more than twenty percent Sikh population observes it. But, by any standards, that should be an encouraging situation. SRM is the top notch scale of a complete and ideal gursikh. One strives to attain that as the objective. It reminds of an open session of an Islamic congregation, where someone asked the cleric if every person calling himself Muslim would qualify for entry into Paradise!

The favourite plank of these scholars is that they are unearthing the essentials of Sikhism. Clearly, the Masters rejected the stance of endless debate and ineffective comprehension, without practicing it, as the society gained nothing from it. And, from that maxim none was exempt, including the Gurus themselves. There is no other faith in the world where the disciple goes to the extent of quizzing the Master and the very tenets of that religion. We have given enough license to these Sikh scholars to our detriment. For the Sikh, the true disciple, the Guru and Gurbani must remain sacrosanct. It should be beyond the scope of critical reference. Personal views of scholars should never be allowed to encroach upon the Guru’s word.

ਸਿੱਖ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ’ਚ

ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ, ਯੂ. ਐਸ. ਏ

ਕਹਾ ਗਾਫ਼ਲ ਸੋਇਆ ?

ਹੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ! ਤੂੰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਕਿਉਂ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਉਠ, ਜਾਗ ਤੇ ਵੇਖ !

ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡੀ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿਤਨੀਆਂ ਹੀ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

(1) ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਝੂਠਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ‘ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਹਨ? ਕੁਝ ਪੱਕੇ ਜਨ-ਸੰਘੀਆਂ ਨੇ ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਛਕਣ ਤੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ?’

ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਜੂਲੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਘਾਤਕ ਚਾਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ-ਆਮ ਬੇ-ਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਲਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਤੇ ਲੀਡਰ ਇਸ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਉੱਠੋ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਉੱਚੀ ਗਾਇਨ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣ ਪਵੇ ਤੇ ਸਭ ਜਾਣ ਲੈਣ : ‘‘ਨਾ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ॥ ਅਲਹ ਰਾਮ ਕੇ ਪਿੰਡ ਪਰਾਨ॥ (ਪੰਨਾ ੧੧੩੬), ਪੰਡਿਤ ਮੁਲਾਂ ਜੋ ਲਿਖਿ ਦੀਆ॥ ਛਾਡਿ ਚਲੇ ਹਮ ਕਛੂ ਨ ਲੀਆ॥’’ (ਪੰਨਾ ੧੧੫੯)

ਇਹ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਮੰਨੋ, ਉਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਜਾਗਦਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ?

ਕੀ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ‘‘ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ?’’ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਫੇਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਰਾਸਰ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਹੀ ਠੱਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਲੇ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕੁੱਤਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦਾ ਲੇਲਾ ਠੱਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ 300 ਸਾਲਾ ’ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਰੂਪੀਏ ਪਾਖੰਡੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਜੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਖੋਰਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਹਨ।

ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਲਈ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਕਿ ਜਗਿਆਸੂ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ, ਭਾਵ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੇਦ ਛੱਡੇ-ਧਰਮ ਨਾਸ਼, ਕਰਮ ਨਾਸ਼, ਕੁਲ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਵਰਨ ਨਾਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ, ਕਰਮ, ਵਰਨ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਂਝ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦੋ ਬਾਪ ਹਨ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਦੋ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹਾਂ। ਭਾਵ ਅਸੰਭਵ ਗੱਲ ਹੈ।

(2) ਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖ! ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਟੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਜਾਤ-ਗੋਤ ਤੇ ਵਰਨ ਵੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ? ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸਿੱਖ, ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖ, ਜੱਟ ਸਿੱਖ, ਭਾਪਾ ਸਿੱਖ ਇਸੇ ਬੀਜ ਦੇ ਫਲ ਹਨ।

ਇਕ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਛੱਕ ਕੇ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਸਜਦੇ ਹਾਂ : ‘‘ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ…॥ (ਪੰਨਾ ੬੧੧), ਤੂੰ ਸਾਝਾ ਸਾਹਿਬੁ ਬਾਪੁ ਹਮਾਰਾ॥’’

(ਪੰਨਾ ੯੭)

ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰਵਿਦਾਸੀ, ਜੱਟ, ਖੱਤਰੀ, ਛੀਂਬਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਪਿੱਛਲੀ ਜਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਜਿਆ।

(3) ਇਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਕੌਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ/ਸਰਦਾਰਨੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ/ਕੌਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗਿੱਲ, ਗਰੇਵਾਲ, ਮਰਵਾਹਾ, ਚਾਵਲਾ, ਟਵਾਣਾ, ਸਿੱਧੂ, ਸੰਧੂ, ਧਾਲੀਵਾਲ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਰਹੀ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਲੁਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।

(4) ਖਾਲਸਾ ਜੀ! ਜਾਗੋ ਅਤੇ ਵੇਖੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਵਿਦਾਸੀਆ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਭਾਟੜਿਆਂ ਆਦਿ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ। ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਕਹਿਣ ਦਾ। ਦਾਸ ਨੇ ਕੁਝ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸੋਹੰ ਭੀ ਲਿੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਲੀਰੋ-ਲੀਰ ਕੀਤੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਗਾਡੀ-ਰਾਹ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਫਸ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਵਰਨਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣਾ, ਮੁੜ ਨਰਕ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣਾ ਹੈ।

(5) ਸਿੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਕੇਸ ਸਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਖੋਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਟੇਢੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੇਸਧਾਰੀ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ, ਘਰ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਵਾਜ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਹਿ ਕੇ ਛੁਟਿਆਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ। ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਇਕ ਗੋਰੇ ਅਮਰੀਕਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸਜੇ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਹੋਏ Detroit MI (USA) ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ : ‘ਮੈਂ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸਾਂ। ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਆਪੇ ਹੀ ਲਾਹ ਕੇ ਸਿੱਟੀ ਹੋਈ ਦਸਤਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ। ਮੈਂ ਧੋ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਇਹ ਪੰਜ ਮੀਟਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਤਾਜ ਹੈ।’ ਇਸ ਤਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦਾ ਖੂਨ ਦੇ ਕੇ ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਰ ਸਿੱਖ ਤਾਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਇਕ ਸਿੱਖ ਦਾ ਤਾਜ ਕੋਈ ਭੀ ਖੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਹੀ ਲਾਹ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਕਿਰਤਘਣਤਾ ਕਹੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੂਰਖਤਾ।

ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਸਤਾਰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਜੁ ਮਿਲ ਗਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗਜ਼ ਕੱਪੜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ!

ਇਸ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਜਾਈ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਭੈਣ-ਭਾਈ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਭੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।

ਇਕ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਕ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਪੂੰਛ ਕੱਟੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਡੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਗਿੱਦੜਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪੂਛ ਕਟਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ‘ਫਾਲਤੂ’ ਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ‘ਪ੍ਰੇਰਨਾ’ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇਕ ਸਿਆਣੇ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖਰਬੂਜੇ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਕੱਟੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਕੁਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪੇ ਹੀ ਦੰਡ ਦੇ ਲਵੋ? ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੰਡੂ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚੋ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੇਸ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੀ ਰਿਵਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਲਾਮੀ ਜਾਂ ਦੰਡ ਵਜੋਂ ਕੇਸ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੁਰਹਿਤ, ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਕਟਵਾਏ, ਪਰ ਖੋਪਰੀ ਲੁਹਾ ਲਈ ਸੀ : ‘‘ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮਨਾ! ਜਾਗ ਲੇਹੁ, ਕਹਾ ਗਾਫਲ ਸੋਇਆ॥’’ (ਪੰਨਾ ੭੨੬)

ਕੀ ਔਰਤ ਹੀ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ ?

ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਖਾਲਸਾ’ -97802-64599

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਧਰਮਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਾਰੀਆਂ, ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਸਮ ‘ਜਨੇਊ’ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਗ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚੋਂ (ਸੂਦਰ ਵਾਂਗ) ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸੂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ‘ਜਨੇਊ’ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ (ਮਰਦ ਬਣ ਕੇ) ਦੁਆਰਾ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਆਦਿ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤੀ ਵਾਸਤੇ ਘਟੀਆ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਲਹਿਣੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਿੱਚੀ ਪਿੱਛੇ ਮੱਤ ਵਾਲੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਘੋਰ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤੀ ਲਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਬੁਲੰਦ ਨਾਹਰੇ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜ਼ਾਤੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਾ-ਜਾਇਜ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਗ਼ਲਤ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੇ ਅਸਲੀ ਗਹਿਣਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਬਨਾਵਟੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ (ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ) ਨੂੰ ਲਾਹ ਹੀ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਮਜਬੂਤ ਰਹਿ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜ਼ਾਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ। ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ (ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਈ) ਆਪ ਲੈ ਸਕੇ, ਆਦਿ।, ਨਾ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਅਣਖ ਨੂੰ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਿਸੇ ਪਰਾਏ ਮਰਦ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਵੇ ਭਾਵ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰ ਸਮਾਜ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ, ਮਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਧੋ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਮਾਪੇ, ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਅਜੋਕੀ ਲੜਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਿਉਂ? ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਛੱਡੋ, ਸਿਰਫ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਵੇਖ ਲਵੋ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ, ਔਰਤ ਪੱਖੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਾਦੀ-ਸੁਦਾ ਔਰਤ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਰਾਏ ਮਰਦ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਬੁਰਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਮ ਹੀ ਅੱਧ-ਨੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ, ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਹ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਲੜਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਚਰ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਇੱਜ਼ਤ ਲਈ ਚੁਨੌਤੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਭਰੂਨ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਮੂਲ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਪਰ ਕੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਰਸਾਲੇ-ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਨੰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਛਪਾਉਣਾ ਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ? ਸੀਮਤ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਸਟੇਜਾਂ ’ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੀ ਕੀ ਗੁਰੂ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਦਿਲਵਾਈ ਸੀ? ਕੀ ਔਰਤ ਦਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ? ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨਾਲ ਸੁਖਾਵੇਂ ਸਬੰਧ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਿਆਰ, ਪਰ ਜਦ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਸਬੰਧ ਵਿਗੜ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਿਆਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦਾਜ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਰਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਵੀ ਗੱਲ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨੇ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਆਮ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਔਰਤ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।’

ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਕਸ (ਆਇਨਾ, ਪਰਛਾਵਾਂ) ਨਾਟਕ, ਫਿਲਮਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੀਰੀਅਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ ‘ਸਾਸ ਬਿਨਾ ਸਸੁਰਾਲ, ਸਾਸ ਬਹੂ ਔਰ ਸਾਜ਼ਸ਼, ਮਾਂ ਐੱਕਸਚੇਂਜ’ ਆਦਿ, ਪਰ ਕੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ‘ਸਹੁਰੇ ਬਿਨ ਸਸੁਰਾਲ, ਸਹੁਰਾ ਜਵਾਈ ਤੇ ਸਾਜ਼ਸ਼, ਪਿਤਾ ਐੱਕਸਚੇਂਜ’ ਵਰਗੇ ਸੀਰੀਅਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰੇਗੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਮੈਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਰਦ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਰਧ-ਸਰੀਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਮਰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਿਲਵਾਏ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ, ਲੱਛਣ, ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੇ ਮਨਮੱਤਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਜਾਇਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਧਰਮ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਲਵਾਈ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਸੀ ਪਰ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ। ਅੱਜ ਸਿੱਖੀ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਬਿਪ੍ਰੀਤ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੇ ਮਨਮੱਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਜਨਨੀ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗਰਾਂਦ, ਮੱਸਿਆ, ਪੁੰਨਿਆ, ਦਸਵੀਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਟੀਆਂ, ਸਮਾਧਾਂ, ਡੇਰੇ ਆਦਿ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੋਤਾਂ ਜਗਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਇਸ ਔਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਧ, ਸੰਤ, ਬਾਬੇ, ਚੇਲੇ ਆਦਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਜਾਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੱਗੂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਥਾਂ-ਥਾਂ (ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਆਦਿ) ’ਤੇ ਮੱਥੇ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਖੰਭਣੀਆਂ, ਰੱਖੜੀਆਂ, ਨਿੰਮ ਆਦਿ ਬੰਨਣੇ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਸਮੇਂ ਕੁੰਭ, ਨਾਰੀਅਲ, ਧੂਪ, ਜੋਤਾਂ ਜਗਾਉਣੀਆਂ, ਵਰਤ ਰੱਖਣੇ, ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨੇ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦਿਨ ਵੀਚਾਰਨੇ, ਜੰਤਰੀ-ਪੱਤਰੀ ਵੇਖਣੀ, ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ ’ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣਾ, ਅੰਮਿ੍ਰਤ ਛੱਕ ਕੇ ਵੀ ਨੱਕ-ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਪਾਉਣੀਆਂ, ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾਉਣਾ (ਜੋ ਕਿ ਚਾਰ ਕੁਰਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਨਕਲੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਜੋਕੇ ਆਚਾਰੀਆ ‘‘ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ, ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ॥’’ (ਮ:੧/੪੭੩) ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਬਚਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ ‘‘ਪੁਤੁ ਜਿਨੂਰਾ ਧੀਅ ਜਿੰਨੂਰੀ, ਜੋਰੂ ਜਿੰਨਾ ਦਾ ਸਿਕਦਾਰੁ॥’’ (ਮ:੧/੫੫੬) ਭਾਵ ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਰਾਖਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ ਸੀ।

ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਰਹਿਣੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ (ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ) ਜੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ‘‘ਪੂਤਾ! ਮਾਤਾ ਕੀ ਆਸੀਸ॥ ਨਿਮਖ ਨ ਬਿਸਰਉ ਤੁਮ੍ ਕਉ ਹਰਿ ਹਰਿ, ਸਦਾ ਭਜਹੁ ਜਗਦੀਸ॥’’ (ਮ:੫/੪੯੬) ਭਾਵ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਅਸੀਸ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਕਿ ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਥੋੜੇ ਕੁ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਭਾਵ ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।

ਮੈ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈ ਵੀ ਆਖ਼ਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ’ ਵਿੱਚ ਹੀ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਇਉਂ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਰਦੇ ਆਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਤਨੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਸ਼ਟ ਸਹਾਰੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਸੀਂ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਉਸ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼, ਸਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਮੋਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਸੀਂ ਅਭਾਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ‘‘ਕਰ ਮਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਆਣਿ ਨਿਸਾਰਿਓ॥ ਖਿਸਰਿ ਗਇਓ, ਭੂਮ ਪਰਿ ਡਾਰਿਓ॥’’(ਮ:੫/੩੮੯)

ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਕਰੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਬੀਬੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਤਾਂ ਪਵਾ ਗਈਆਂ ਪਰ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ, ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸੁਆਸਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਸਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਫ਼ਰਜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਬੰਸ਼ ਦਾਨੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ‘‘ਜਬ ਲਗ ਖਾਲਸਾ ਰਹੈ ਨਿਆਰਾ, ਤਬ ਲਗ ਤੇਜ ਦੇਊ ਮੈ ਸਾਰਾ। ਜਬ ਇਹ ਗਹੈ ਬਿਪਰਨ ਕੀ ਰੀਤ, ਮੈ ਨਾ ਕਰੂੰ ਇਨ ਕੀ ਪਰਤੀਤ।’’