‘ਭਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ’

ਇਹ ‘ਜਗ੍ਹਾ’ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਐ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ ਪੀਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।

ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਇਕ ਸਮਾਧ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ,

ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਆਏ ਅਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੋਲਿਆ: ਇੱਥੋਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

ਅਤੇ ਜੇ ਕਰ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ, ਇਹ ਪੀਰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਨੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਘੁੰਮਦਾ-ਘੁੰਮਦਾ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅਪਣੀ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੋ ਗੇੜੇ ਕੱਢੇ ਤੇ ਫਿਰ ਲੱਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਕੇ ਔਹ ਗਿਆ ਔਹ ਗਿਆ।

ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਦੇ ਕੁੱਤੇ ਵੱਲ, ਕਦੇ ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਦੇਖੇ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਔਹੜੇ?

ਉਹ ਅਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾ ਮਿਲਾ ਸਕਿਆ।……..ਇਕ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼

ਤਾਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਲ ਆ ਜਾਏ ਗੁਰੂ ਭਲੀ ਕਰੇ…………..।

ਸ੍ਰ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਮਿਉਂਦ ਕਲਾਂ, (ਫਤਿਹਾਬਾਦ)

ਮੋਬਾਇਲ= 094662-66708, 097287-43287

ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਰ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ?

-ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ- 98152-70101

ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਦਿਨੀਂ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 17 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੌਰ ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮਿ੍ਰਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬੜੇ ਹੀ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚੌਰ ਤਕਰੀਬਨ 433 ਗਰਾਮ 22 ਕੈਰਟ ਗੋਲਡ ਅਤੇ 3.50 ਲੱਖ ਦੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੋਂ ਇਹ ਚੌਰ ਗਿਆਨੀ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾ ਦੇ ਕੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਪਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜਵਾ ਕੇ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਰਾਮਦਾਸੁ ਗੁਰ ਜਿਨਿ ਸਿਰਿਆ ਤਿਨੇ ਸਵਾਰਿਆ ਜੋ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਓਡੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੀ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸਦਕੇ ਜਾਈਏ ਐਸੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ। ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀਓ ਪਟਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੁੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ 2 ਜਾਂ 3 ਨੰਬਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਣੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ’ਤੇ ਕਿਤਨੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ, ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ, ਮਲਕ ਭਾਗੋ, ਭਾਈ ਡੱਲੇ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਸੋਨਾ, ਹੀਰੇ ਦੇ ਥਾਲ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਕਦੀ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।ਦਸ਼ਮੇਸ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੜੇ, ਡੇਰੇ, ਟਕਸਾਲਾਂ, ਦਲ, ਜਥੇ, ਸਭਾ, ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹੋਣ, ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਕ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਪਤਿਤਪੁਣਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ ਹੋਣ। ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਵਾੜ ਹੀ ਖੇਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਆਪੋ ਧਾਪੀ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤੋਹਫਾ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗੇਗਾ, ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੀਏ।

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਭਾਵੇਂ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਸਿੱਖ ਪੱਕੇ ਸੀ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਾਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਡੁਲਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਹਜਾਰਾਂ ਮਣ ਸੋਨਾ ਅਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ ਪਾਲਕੀਆਂ, ਚਾਨਣੀਆਂ ਤੇ ਚੌਰਾਂ ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਰਿਜ਼ਲਟ ਕੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਕਿ ਇਹੀ ਸੋਨਾ ਸਾਡੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਗਿਆ। ਚੌਧਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੇ ਸਾਡੀ ਮੱਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਅਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਐਸੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਕੇਵਲ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰ ਲਏ ਪਰ ਸਿੱਖ ਕੰਗਾਲ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।

ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਰ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਲਈ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ! ਅੱਜ ਜ਼ਰਾ ਝਾਤ ਮਾਰੋ ਕਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਨੇ ਅੰਮਿ੍ਰਤਧਾਰੀ-ਜੱਜ,ਡਾਕਟਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ,ਵਿਗਿਆਨਕ, ਜਰਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਹਨ। ਕਿੰਨੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਨ। ਕਿੰਨਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈ। ਅਸੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ? ਕਿੰਨੇ ਸਾਬਤ ਸੂਰਤ ਖਿਡਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਵਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ 17,00,000/- ਰੁਪਈਏ ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 500 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਫ੍ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਐਸੀਆਂ ਨਾਦਾਨੀਆਂ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੈਸੇ ਸਤ ਮੰਦਰ ਕੰਚਨ ਕੇ ਉਸਾਰ ਦੀਨੇ ਤੈਸਾ ਪੁੰਨ ਸਿਖ ਕਉ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸਿਖਾਏ ਕਾ। (673-6) ਆਓ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਣ ਲਈਏ ਕਿ ਚੌਰ ਕੀ, ਜੇਕਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣਾ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਹੈ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਦੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਸੋਨੇ (24 ਕੈਰਟ) ਵਰਗੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਣਾਈਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈਏ ਲਿਖਾਈਏ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਹੋਵੇ।

ਬਧਾ ਚਟੀ ਜੋ ਭਰੇ…

_ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ (ਡਾ:), ਰੋਪੜ 94178-02835

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਖੰਡਨ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਗੂੰਦ ਵਾਂਗ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲੋ-ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹੱਥਲ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਸਰਾਧ, ਪਿੰਡ, ਪੱਤਲ, ਗੱਤ ਕਰਾਉਣੀ, ਛਿਲਾ, ਸੂਤਕ-ਪਾਤਕ ਆਦਿ। ‘ਸ੍ਰੀ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ‘ਸ੍ਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ’ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ :

_ਅਵਰ ਉਪਦੇਸੈ ਆਪਿ ਨ ਕਰੈ॥ ਆਵਤ ਜਾਵਤ ਜਨਮੈ ਮਰੈ॥

_ਆਪਸ ਕਉ ਜੋ ਜਾਣੈ ਨੀਚਾ॥ ਸੋਊ ਗਨੀਐ ਸਭ ਤੇ ਊਚਾ॥

_ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ॥ ਤਿਸਹਿ ਜਾਨੁ ਮਨ! ਸਦਾ ਹਜੂਰੇ॥

_ਮਨੁ ਬੇਚੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਪਾਸਿ॥ ਤਿਸ ਸੇਵਕ ਕੇ ਕਾਰਜ ਰਾਸਿ॥

_ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲਸਿ ਤੇਰੈ ਧਨਾ॥ ਤੂੰ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਮੂਰਖ ਮਨਾ॥

ਸਾਫ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਵੀਨਤਮ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਚਨਹਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਸ ਗਰਕਣ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ (ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ) ਮੁੜ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵਿਚ ਧਕੇਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਤੀਰਥ ਰਟਨ, ਮਿੱਥੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਧਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀਆਂ। ਸੁਖਣਾ ਸੁਖਣੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ। ਸੁੱਖਣਾ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਪਾਠ ਆਦਿ ਕਰਾਉਣੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਹਨ?

ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਸਾਨੂੰ ‘ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ’ ਵਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਮਿਲਿਆ। ਚਿਰੋਕਣੀ ਤਮੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਤੱਕਾਂ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਵਾਂ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਯੋਗ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਧਰੋਂ ਜੋ ਵੀ ਸੰਗਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ‘ਕਰਾਮਾਤੀ’ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ‘‘ਜੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਉਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਆ ਜਾਓ। ਭਾਵ ਅਰਦਾਸ ਭੇਟਾ ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਓ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਗੋਲਕ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿਓ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਿੱਖੀ ਫੈਲਾਓ ਸੀ, ਪਟਨਾ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੀ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਊ ਘਾਟ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਥੰਮਾਂ ਨੂੰ ਘੁੱਟਣਾ, ਉੱਥੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਉਣੀ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਗਤ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਇਆ ਭਾਵਨਾ ਇੰਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੀ ਕਿ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਫੜਾ ਕੇ ਜਾਵੇ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੱਕ ਕੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਧਰਮਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰ ਤਾਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ਰਧਾ…..। ਇਹ ਵਿਚਾਰੇ ਤਾਂ ਬੱਧੇ ਚੱਟੀ ਭਰਦੇ ਪਏ ਹਨ। ‘‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ’’ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ‘ਕੰਗਨ ਘਾਟ’ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਮਸਾਂ ਮੰਜੇ ਕੁ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਏ ਲੋਏ ਸੁਖ ਆਸਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਜ ਸਥਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਖ ਕੇ ਘਿ੍ਰਣਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਥਾਹ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜਟ ਵਿਚ ‘ਕੰਗਨਘਾਟ’ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਅਜੇ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਈ?

ਬੱਧਾ ਚੱਟੀ……ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਰੇ ਦੇਣ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਉਪਲੱਭਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੁੱਖਾ ਵਰਤਾਓ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਮੈਨੇਜਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਤ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਤੇਜ਼ੀ ਤਾਂ ਲਿਆਂਦੀ ਪਰ ਵਰਤਾਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੁੱਖਾ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਠੀਕ ਵਰਤਾਓ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲੇ।

ਇਹ ਹਾਲ ਬਿਹਾਰ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੇਟ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਲਿਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਵੀ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਦੇ ਭਾਣੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕੋਲ ‘ਅਰਦਾਸ’ ‘ਬੇਨਤੀ’, ਜੋੜਦੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਿਓਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਠ ਕਰਾਵਾਂਗਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਰਗਟਾ ਕੇ ਹੀ ਅਗਿਆਨੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਰਾਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕੇ ਦੱਸਣਗੇ ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਵਿਚ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਮੰਨਤ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਘਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਲਾਂਭੇ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟਾ ਉਡਾਉਂਦੇ ਟਰੱਕਾਂ, ਟਰਾਲੀਆਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੂੜਾਂ ਉਡਾਉਂਦੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲ ਬੱਧੇ ਹਨ। ਜੂੜੇ ਅਤੇ ਪਗੜੀਆਂ ਗਾਇਬ ਹਨ। ‘ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਆਚਰਣਕ ਪੱਖੋਂ ਅਸੀਂ ਗਿਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ’ਤੇ ਮਹਾਨ, ਮਹਾਨਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਰਮ-ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੱਚ, ਸੁੱਚ ਧਰਮ ਅਖਾਉਤੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਬੱਧਾ ਚੱਟੀ…..ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਓ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰੀ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਸਾਨੂੰ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ੋ। ਸਾਡੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਕਥਨੀ ਦੇ ਇਕ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ ਜੀ।

‘ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਜੋ ਨਹਿ ਨ੍ਹਾਵੇ।’

ਸੂਬੇਦਾਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ (ਰਿਟਾ.)-075891-35032

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਟੀ. ਵੀ. ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਾ ਵਾਚਕ (ਗਿਆਨੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ) ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਕਤ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ 12 ਵਜ ਕੇ 5 ਮਿੰਟ ’ਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੂਟੀ ਹੇਠਾਂ ਸਿਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਾਉ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਉਂਗੇ? ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਟੇਡੇ ਮੇਡੇ ਕਰਕੇ ਨਕਲ ਉਤਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਠੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦਿਨੇ ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ‘‘ਅਚਿੰਤ ਕੰਮ ਕਰਹਿ ਪ੍ਰਭ ਤਿਨ ਕੇ, ਜਿਨ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਪਿਆਰਾ॥’’ (ਮ: ੩/੬੩੮) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਖੁਰਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਚਿੰਤ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਸੂਲਾਂ-ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਨਾਮ ਜਪਣ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛੱਕਣ ਨੂੰ ਤਿੱਲਾਂਦਲੀ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਉਪਰੋਂ ਐਸੀਆਂ ਗੁਮਰਾਹ ਕੁਨ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਕਿ ਆਉ ਸਿੱਖੋ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਲਾ ਫੇਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਉ ਦਿਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕਰ ਦਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਕੌਮ ਲਈ ਬੜਾ ਮੰਦਭਾਗਾ ਹੈ। ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਗੁਰੂ ’ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ।

ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਅਨੁਸਾਰ 6 ਤੋਂ 8 ਘੰਟੇ ਨੀਂਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਂਘਦੇ ਰਹਿਣਾ ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ concentration, working memory, performance, understanding, timely reaction ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਗੈਰਾ ਉਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਉਨੀਂਦਰੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੇਲੇ ਬਣਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਲਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। 6 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੀਂਦ obesity, diabetes type 2, hypertention ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਾਤਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। 20% ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਜਾ ਰਹੀ ਬਸ ਦੇ ਡਰਾਇਵਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਬਸ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਮੇਡੀਅਨ ਜਸਪਾਲ ਭੱਟੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਡਰਾਇਵਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਤਾਪਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਮੈਦਾਨੀ, ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਰਫਬਾਰੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਦਾਸ ਆਰਮੀ ਦੀ 30 ਸਾਲਾ ਨੋਕਰੀ ਦੋਰਾਨ ਬਰਫਬਾਰੀ (high altitude) ਤੇ ਤੈਨਾਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ -10 ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੋਂ -20 ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਫਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਰਫ ਨੂੰ ਗ਼ਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਦਾਸ ਤੜਕੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਉੱਠ ਕੇ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤਨੇਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਾਸ ਦੇ ਗੈਰਸਿੱਖ ਸਾਥੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਮ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਅੰਡੇ ਮੀਟ ਨਹੀ ਖਾਂਦੇ ਤੁਸੀਂ (high altitude) ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਪਰ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗੰਠੀਆ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੁਕਾਮ ਯਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਸੀ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ।

ਗੰਠੀਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 50-60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ 100 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਗੰਠੀਏ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਰਨ ਹਨ ਪਰ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣਾ ਗੰਠੀਏ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਉਲਟਾ ਡਾਕਟਰ ਤਾਂ ਗੰਠੀਏ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਜਾਂ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਨਾਲ ਸੇਕ ਦੇਣ ਜਾਂ ਗੰਠੀਏ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਅਰਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋੜ ਰਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਰਫਬਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿੰਘਲਦੀ ਹੋਈ ਬਰਫ ਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ hypothermia ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚ 15 ਮਿੰਟ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੇਸ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦੋਬਸਤ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤਿਅੰਤ ਠੰਡਾ ਹੋਣਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ body heat loss ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 82.4 ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਦਿਲ ਲਹੂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੰਪ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ 68 ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਉਪਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੜਕਦੀ ਠੰਡ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਗ਼ਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ/ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧੱਕੇ ਤਾਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ: ‘‘ਫੇਰਿ ਦੀਆ ਦੇਹੁਰਾ ਨਾਮੇ ਕਉ, ਪੰਡੀਅਨ ਕਉ ਪਿਛਵਾਰਲਾ॥’’ (1292)

ਕੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਜਿੱਥੇ 100, 500 ਅਤੇ 1000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਕ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿਕਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਢੇਰ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟ ਹੈ? ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਭੀਲਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੇਰ ਤੇਰੇ ਜੂਠੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਧੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਿਦਰ ਦਾ ਬੇਲੂਣਾ ਸਾਗ ਅਤੇ ਸੁਦਾਮੇ ਦੇ ਸਤੂ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਧੇ ਸਨ।

ਕਿਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਰਸਾਂ ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਕਪੜੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਵੀ ਖਵਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਵੀ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਅ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਉਸ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਭੁਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੌਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਭਾਵਹੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਇਆ ਮੰਗਣ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ‘ਹੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ! ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਕਾਰਜ ਰਾਸ ਕਰਨੇ, ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਪਾਉਣੇ, ਬਚਿਆਂ ਨੁੰ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਬਖਸ਼ਣਾਂ (ਬੇਸ਼ਕ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਇੰਟਰਨੈਟ ’ਤੇ ਚੈਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ), ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਵਗੈਰਾ ਵਗੈਰਾ।’ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਾਇਆ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਉਸ ਉਤੇ ‘ਮੇਰੀ’ ਦੀ ਮੁਹਰ ਲਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਹੋੜ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਆਉ ਭਾਈ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਤਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਨ ਕਰਕੇ ਜੁੜੀਏ।

ਆਉ ਟੂਕ ਮਾਤਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ, ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਮਿਆਂ ’ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਖਰਾ ਉੱਤਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਮੇ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਖਾਲਸਾ ਸੋਈ ਜੁ ਚੜੈ ਤੁਰੰਗ। ਖਾਲਸਾ ਸੋਈ ਜੋ ਕਰੈ ਨਿਤ ਜੰਗ॥’ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਘੋੜਾ (ਤੁਰੰਗ) ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਸਾਧਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਕਲ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿਚ ਘੋੜਾ ਰੱਖਣਾ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੀ ਕਾਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਪਯੋਗੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ 4-5 ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫਰ 4-5 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਸਫਰ ਲਈ 4-5 ਦਿਨ ਲਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੋ, ਇਸ ਹੁਕਮ ਤੇ ਅੱਜ ਕਲ ਅਮਲ ਕਰਨਾਂ ਨਾ-ਮੁਮਕਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ ਖਾਲਸਾ ਜੰਗ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਜੰਗ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਕਲ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜ਼ਰ, ਜੋਰੂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਪ੍ਰਧਾਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਗੋਲਕਾਂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਂ ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਪੈਰਾਂ ’ਚ ਰੋਲਦੇ, ਦਾੜੀ ਕੇਸ ਪੁਟਦੇ, ਡਾਂਗਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ ਖੜਕਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਹਿਤਨਾਮਾਂ ਭਾਈ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਬਚਨ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧0

‘ਹੋਇ ਸਿੱਖ ਸਿਰ ਟੋਪੀ ਧਰੈ॥ ਸਾਤ ਜਨਮ ਕੁਸ਼ਟੀ ਹੋਇ ਮਰੈ॥’

ਅੱਜ ਕਲ ਨਕਲੀ ਦਸਤਾਰਾਂ (ਟੋਪੀਆਂ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਾਸੇ ਬਕਾਇਦਾ ਖੰਡੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਪੀਆਂ ਕੇਵਲ ਬੱਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਅਤੇ ਦਾਦੇ ਵੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਇਹ ਟੋਪੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਟੋਪੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਧੜ੍ਹਲੇ ਨਾਲ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੋਂ ਅਨਭੋਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਰਧਾਵਸ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਸਾਡੇ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਣਡਿਠ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਤਬਕਾ ਤਾਂ ਇਹ ਟੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ’ਤੇ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਜੂੜਾ (ਕੇਸ) ਖੋਹਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਟੋਪੀ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਗਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਵੀ ਕੇਸ ਖੋਹਲ ਕੇ ਬੰਨਦੇ ਹਨ।

ਦਾਸ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਸਨਸੋਲ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ 8 ਕੁ ਵਜੇ ਇਕ ਵਸਤੂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਧਿਆਨ ਜਰਾ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵੱਲ ਸੀ। ਐਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਇਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੇ ਫ਼ਤਹਿ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੇ ਵੀ ਦਾਸ ਵਾਂਗ ਦਾਹੜਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੁਰਤਾ ਪਜਾਮਾ ਪਾ ਕੇ ਗਾਤਰਾ ਉੱਪਰ ਦੀ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰੂਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਝੱਟ ਹੀ ਧਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦਾਸ ਪਿਛਲੇ 14 ਸਾਲ ਤੋ ਆਰਮੀ ਦੀ ਸੀ.ਐਸ. ਡੀ. ਕੈਨਟੀਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ੍ਰਾਹਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਦਾਹੜੇ, ਕੁਰਤੇ ਪਜਾਮੇ ਪਾਏ ਅਤੇ ਗਾਤਰੇ ਉਪਰ ਦੀ ਸਜਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਬਲਾਉਂਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾ ਵੇਖੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਉਹ ਰਮ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੀਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਦਾਸ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਕੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਭਾਈ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਹਿਰ (ਸ਼ਰਾਬ) ਕਿਸ ਲਈ ਵਿਹਾਜ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ ਜੀ ਸੱਜਣ ਮਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਛਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਲਿਆ ਦਿਓ। ਹੈਰਾਨੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਰਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

‘ਮੇਰਾ ਰੁਸੇ ਨਾਂ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜੱਗ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਰੁਸ ਜਾਏ।’

ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ

‘ਮੇਰਾ ਰੁਸੇ ਨਾਂ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਰੱਬ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਰੁਸ ਜਾਏ।’

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਤੋ ਭੰਗ, ਅਫੀਮ, ਸ਼ਰਾਬ, ਤਮਾਕੂ ਆਦਿ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਜੇ ਤੁਸੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਭਾਵ ਕਿ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਸੁਆਮੀ ਦਇਆ ਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਵਰਤਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ (ਸੁਆਮੀ) ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਵੇ। ਸਭ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਜਮੇਰ ਵਿਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਤਾਂ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਲਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ?

ਗਯਾਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਾਉੜੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ‘ਸਾਹਿਬ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕੋਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਗੋਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਬੂਲਾਂਵਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੱਛੋ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਮੋਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੱਛੋ ਹੋਲੀ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਲ ਮੇਰਾ ਬਾਵਾਂ ਮੋਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਜੋ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਨਹੀ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਉਸ ਵਲ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।’

ਰਹਿਤ ਨਾਮਾ ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- ‘ਆਗੇ ਆਵਤ ਸਿੰਘ ਜੁ ਪਾਵੇ। ਵਾਹਗੁਰੂ ਕੀ ਫਤੇ ਬੁਲਾਵੇ।’

ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ – ‘ਗੁਰੂ ਕੀ ਫਤੇ ਮਿਲਣੇ ਵਖਤ ਬੁਲਾਵੇ, ਸਿੱਖ ਕੋ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਫਤੇ ਬੁਲਾਵੇ, ਜੋ ਫਤੇ ਨਾ ਮੰਨੇ ਸੋ ਤਨਖਾਹੀਆ।’

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਹੀ ਨਹੀ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ ਪਰ ਭਰਾਤ੍ਰੀ ਭਾਵ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਮੀ ਹੈ।

ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਨ, ਦੇ ਰਹਿਤ ਨਾਮੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕੇਸੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਕ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਇਕ ਪਸੂ ਟੋਬੇ ਵਿਚ ਸਿਰ ਡੋਬ ਡੋਬ ਕੇ ਨਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਕੇਸੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਕਿਵੇਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ।’

ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁਟਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਚਸ਼ਮਾ। ‘ਪ੍ਰਿੰ: ਪ੍ਰਕਾਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੌਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਜਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ ਵਿਰੁਧ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਖਾਣਾ ਸ਼ੂਰੁ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸੱਜਣ ਹੋਰ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੱਜਣ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਦ ਵੀ ਚੁਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਰੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉੱਠ ਖਲੋਤੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਲਗੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਛੂਤ ਛਾਤ ਤੇ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?’

ਕਥਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿੰ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਸੀ ‘‘ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ॥’’ ‘ਲੰਗਰ ਛਕਦਿਆ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਜ ਤੁਸਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਕਥਾ ਕੀਤੀ। ਬੜਾ ਆਨੰਦ ਆਇਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ ਕੋਣ ਜਾਣੈ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰਾ ਹੈ ਵੀ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਕਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋ, ਅਸਾਂ ਕਥਾ ਕਰ ਦਿਤੀ।’

ਐਸੇ ਗੁਣੀ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਸ ਦੀ ਤੁਛ ਬੁੱਧੀ ਅਸਮਾਨ ’ਚ ਉੱਡਦੇ ਇੱਕ ਮਛਰ ਤੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉੱਕਤ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਕ ਘੋੜਾ (ਤੁਰੰਗ) ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖ ਲੈਣ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਕਾਰਾਂ, ਰੇਲ ਗਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਦੇ ਸਫਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ‘‘ਖਾਲਸਾ ਸੋਈ ਜੋ ਚੜੈ ਤੁਰੰਗ॥’’ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਫਰ ਘੋੜੇ ’ਤੇ ਹੀ ਕਰਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਖੱਲਸ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਦਿਆਂ ਕਥਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ’ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰਣ ਵਰਨਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ੁਮਰਾਹਕੁਨ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਣ ਤੋ ਗੁਰੇਜ ਕਰਨ। ‘ਮੇਂਗਣਾ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ।’

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਵਾ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਲੰਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਂਟ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਵਾਟਰ ਫਿਲਟਰ ਪਲਾਂਟ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਲਾਏ ਗਏ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੇ ਬਰਤਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਜਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧੜ੍ਹੱਲੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਗੀਜਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਗ਼ਰਮ ਕਰਕੇ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਐਨਾ ਬਵੇਲਾ ਕਿਉਂ?

40 ਤੋਂ ਵਧ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਮਤ ਨਹੀਂ। ਮੌਜੁਦਾ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਸੰਗਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਉੱਪਰ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਝੌਲੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੂਰੁ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਿੱਖ ਅ੍ਰੰਮਿਤ ਵੇਲੇ (ਪਹਿਰ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ) ਜਾਗ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਨਾਮ ਜਪੇ।’ ਇਸ ਵਿਚ ਠੰਡੇ ਤੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਆਉ ਭਾਈ, ਠੰਡੇ ਤੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰੀ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਤਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਕਰਕੇ ਜੁੜੀਏ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ: ‘‘ਮਨਿ ਮੈਲੈ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਮੈਲਾ। ਤਨਿ ਧੋਤੈ, ਮਨੁ ਹਛਾ ਨਾ ਹੋਇ॥’’ (558)

ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਸੀਂ ਰੋਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ:-

‘‘ਸਾਚੁ ਕਹੋਂ ਸੁਨ ਲੇਹੁ ਸਭੈ, ਜਿਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਓ ਤਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਇਓ॥’’ ਤਥਾ

‘‘ਕੂਰ ਕ੍ਰਿਆ ਉਰਿਝਓ ਸਭ ਹੀ ਜਗ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਭੇਦੁ ਨ ਪਾਇਓ॥’’

ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਬਨਾਮ ਜਨੇਊ….?

ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੱਧੇਵਾਲੀਆ

ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਆਮ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਜਿਹੀ ਡੋਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਇੰਚ ਕੁ ਛੁਰੀ ਜਿਹੀ ਜਿੰਨੀ ਨੰਗੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲਮਕਾਈ ਫਿਰਨਗੇ, ਉਸ ਕਾਲੀ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ‘ਕ੍ਰਿਪਾਨ’ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਦਿੱਸਦੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਪਰ ਬੰਨੀ ਡੋਰ ਜਨੇਊ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਜਿਹਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੱਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਿਆ ਸੀ ਉਹ ‘ਬਾਬਾ ਜੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਕਿ ਭਾਈ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲੋਂ ਜੁਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਹੀ ਪਾ ਲਵੋ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਗਾਤਰੇ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲਾਹੁਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇਰੇ ‘ਬਾਬੇ’ ਜਦ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਲਾਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ?

ਓ ਤਾਂ ਯਾਰ ਮਜਬੂਰੀ ਏ ਨਾ !

ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਮਜਬੂਰੀ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਦਾ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ?

ਲੈ ! ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਕਾਹਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਬਈ ?

ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗਾਤਰਾ ਤਾਂ ਭਿੱਜਦਾ ਏ !

ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ‘ਬਾਬਾ ਜੀ’ ਨੇ ਸੌਖਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ! ਜੁਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਕੋਲੇ..?

ਤੇਰੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ‘ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ’ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦਾ ਜਨੇਊ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਜਹਾਜ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਿਆਂ ਲੱਥ ਗਈ, ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਐਕਸਰੇ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਲੱਥੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਹਨੇਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ 10 ਮਿੰਟ ਕੇਵਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਲੱਥਣ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਰੁੱਸਦਾ ਪਰ ਤੇਰੇ ਆਹ ਨਿੱਤ ਲਮਕਾਈ ਫਿਰਦੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦੇ ਪੱਲੇ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਥੋਨੂੰ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਕੀ ਪਤੈ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਆਣੇ ਹੋ? ਉਹ ਬਾਬੇ ਉਪਰ ਖਿੱਝ ਗਿਆ।

ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਮਿੱਤਰਾ ਤੇਰੇ ‘ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ’ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਨੂੰ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਕਛਹਿਰਾ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ‘ਮਹਾਰਾਜ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੋਈ ਕਛਾਉਟੀ ਯਾਨੀ ਕੱਛੀ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ..?

ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ‘ਬਾਬਾ ਜੀ’ ਦਾ ਬਚਨ ਸਤ ਕਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਕਿ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ! ਉਸ ਨੂੰ ਟਰੰਟੋ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਨਕਸਰੀ ਬਾਬੇ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੀਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਯਾਦ ਆਈ।

ਬਾਬੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਦਾ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਵੀ ਠਾਠ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਠਾਠ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਨਹੀਂ ਪਕਦਾ ਪਰ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਨਾਨਕਸਰੀ ‘ਮਰਯਾਦਾ’ ਹੀ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਬੇਸਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਪਾਠਾਂ ਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੇਠਾਂ ਲੰਗਰ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਪਰ ਵਾਲੇ ‘ਬਾਬੇ’ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਾ ਲੰਗਰ ਨਹੀਂ ਛਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਕਿਆ-ਪਕਾਇਆ ਵਾਲੀ ‘ਮਰਯਾਦਾ’ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੇ ’ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ..?

ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ‘ਬਾਬਾ’ ਬਾਬੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸ਼ੰਕਾ ਹੀ ਨਿਰਵਿਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਲਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਗੇੜਾ ਦਿੰਦੇ ਫਿਰਦੇ ‘ਸਾਧ’ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿ ਬਾਬਿਓ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕਿੱਧਰ ਗਈ? ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਭਾਈ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦਰਅਸਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਸੀਂ ਕੰਘੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖ ਲਈਦੀ ਹੈ।

ਬਾਬਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਜਦ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕੀ ਐਲਾਨੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੰਘੇ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰ ਲਿਆ ਕਰੋ।

ਓ ਭਾਈ! ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਕਕਾਰ ਹੈ, ਜਦ ਕਦੇ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਬਗੈਰਾ ਜਾਈਦਾ ਤਾਂ ਗੰਦੀ ਥੈਂ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ…

ਪਰ ਕਛਹਿਰਾ ਵੀ ਤਾਂ ਕਕਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਵਾਥਰੂਮ ਜਾਂਦੇ ਹੋ.? ਬਾਬੇ ਦੇ ਇਸ ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ’ਤੇ ਉਹ ਖਿੱਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਵਾਲੀ ਪਾਲਸ਼ ਕੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।

ਤੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੈ ? ਉਹ ਕਾਫੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਬੋਲਿਆ।

ਬਾਬਿਓ! ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ’ਚ ਹੀ ਕਿਹਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ।

ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਦੋ ਬੰਦੇ ਹੋਰ ਅਤੇ ਠਾਠ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਿਹੜਾ ‘ਸਾਧ’ ਦੀ ਕੱਛ ਤੱਕ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਗੱਲ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਸਿਰ-ਥਾਂ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਐਵੇਂ ਝਬਲ ਜਿਹੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਬਸਈਆ ਜਿਹਾ ਚਲ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤੱਤ-ਬੜੱਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਫਾਸ਼ੀ ਸੋਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ‘ਹੇ ਖਾਂ! ਤੋਪਾਂ ਦਾ ਜੁਗ ਆ ਗਿਆ ਇਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਛੁਰੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਨੇ? ਬੇਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲਫਜ਼ ਕਿ੍ਰਪਾਨ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਪਰ ਸੋਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ‘ਤਰਸ’ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਕਿ ਇਹ ‘ਮੂਰਖ ਲਾਣਾ’ ਕਿਹੜੇ ਜੰਗਲੀ ਜੁਗ ਵਿਚ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦੈ!

ਬਾਬੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਹਿਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਠਾਠ ਅੱਗੇ ਬਾਹਰ-ਜਰੂਰ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਐਂ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੋਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੁਗ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋ।

ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਸਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਠਾਠ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ’ ਪਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਤੇ ਟਕਸਾਲ ਵਾਲੇ ‘ਬ੍ਰਹਾਮਗਿਆਨੀ’ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ! ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਇੱਕਠੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਸਮਝ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ!

ਆਖਰ ਬਾਬੇ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫੌਜਾ ਸਿਆਂ ਤੈਂ ਸਮਝ ਕੇ ਜਰੂਰ ਡਾਗਾਂ ਖਾਣੀਐਂ, ਚਾਰ ਹੱਡੀਆਂ ਬਚਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਐਂ, ਇਹ ‘ਜਨੇਊ’ ਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਪਾਨ’ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਵੇਂ ਹੀ ਘਿਉ ਖਿੱਚੜੀ ਬਣਾ ਦੇਣੀ ਹੈ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ ‘ਜਨੇਊ’ ਕਿਹੜੈ ਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਪਾਨ’ ਕਿਹੜੀਐ? ਆਖਰ ‘ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ’ ਦੀਆਂ ‘ਜੁਗਤੀਆਂ’ ਕਿਸ ਮਰਜ ਦੀ ਦਵਾ ਹਨ !!!!

ਇੱਕ ਬਾਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਤਲੇ ਬੋਲ

ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਮਹੇ, ਮੈਨੇਜਰ (ਰਿਟਾ. ਐਸ. ਬੀ. ਆਈ.) ਬਾਈਪਾਸ (ਜਲੰਧਰ)-94654-66905

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤਲਾਸੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਵਿਉਪਾਰ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ , ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਮਿਲਾਂ, ਨਰਮੇ ਦੀ ਕਤਾਈ, ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਮਿਲਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੱੁਲਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਉਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।

ਚਮੜੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਾਤੀ ਦੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਚੰਡਾਲ, ਚਮਾਰ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਧਰਮ, ਰਵਿ ਦਾਸੀਏ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ) ਲੋਕ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਓ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਮਾਰ, ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਿਉਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਲਕੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਾਫੀ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਸੇਠ ਕਹਾਉਣ ਲਗ ਪਏ। ਲੇਖਕ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੇਠ ਦਾ ਨਤਪੋਤਰਾ ਹੈ।

ਓਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੇਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਲਕੱਤੇ ਕੁਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਆਮਦ ਕਾਰਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਲੌਤਾ, ਲਾਡਲਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਲੋੜ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦੋਂ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕੁਕਰਮ ਵਾਸਤੇ ਚੌਰੰਗੀ ਚੌਂਕ, ਸੋਨਾ ਘਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖਿਦਰਪੁਰ (ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸ਼ੁਦਾ ਅੱਡੇ) ਦੇ ਕੋਠਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਆ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਸੇਠ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਸੇਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਵੀ ਫ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਜਦ ਸੇਠ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਰਾਸ ਨਾ ਆਏ ਤਾਂ ਸੇਠ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗ਼ਮ ਕਾਰਨ ਅਸਾਧ ਰੋਗ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਠ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ‘ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲੈ।’

ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ- ‘ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਸਗੋਂ ਆਪ ਠੇਕੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪੀਣੀ ਹੈ।’

ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸਾਂ ਵੇਸ਼ਵਾ ਵਿਰਤੀ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਵੇਰੇ ਜਾਣਾ ਹੈ।’

ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਪੁੱਤਰ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈ- ‘ਜੇ ਜੁਆ ਖੇਡਣ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਦਿ ਜੁਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੱਕੇ, ਰੜੇ ਤੇ ਤਜੁਰਬੇਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬੰਦਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਰੜ ਵੀ ਜਾਵੇਂਗਾ।’

ਸੇਠ ਜੀ ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਏ। ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਪੱਗੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਬਾਪੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਓਸ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੇਕੇ ਨਾਲਿਆਂ ਤੇ ਖੋਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਉੱਠਦਿਆਂ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਪੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਖਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਖੋਖੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਤੋਂ ਪੀਂਦੇ ਪੀਂਦੇ, ਲੁੜਕਦੇ ਲੁੜਕਦੇ, ਬੇਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧੜ ਸਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਚੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਪਏ ਹੋਇਆਂ, ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ’ਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਭਿਣਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਮੂੰਹ ਚੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਠਠੰਬਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਖ਼ਰੀਦੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੁਸਮੁਸਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਪੀ ਕੇ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਬਾਪੂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੋਨਾਘਾਸੀ ਕੋਠੇ ’ਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਦੀ ਦੁਧੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਜੜੇ ਹੋਏ ਚਮਨ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤਾਂ ਅਪਸਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਚਿੱਕੜ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰ ਲਈ। ਦੁੱਖੀ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਇਆ।

ਵਾਪਸ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਜੇਬ ਟਟੋਲੀ ਤਾਂ ਨਿੱਗਰ (ਭਾਰੀ) ਜਾਪੀ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਆਇਆ ਕਿ ਚੱਲੋ ਜੁਏ ਦੇ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਦੋ ਬਾਜੀਆਂ ਖੇਡ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਜੁਆਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਢਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵਲ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚੇ, ਪਰ ਉਹ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੰਡਿਆ ’ਤੇ ਆਦਿ ਜੁਆਰੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ‘ਓਹ ਅਗਲੇ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਬਥੇਰੇ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।’ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਆਦਿ ਜੁਆਰੀਏ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਜਦ ਅੱਗੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਜੁਆਰੀਏ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਦੌਲਤ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਘਰ-ਬਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਜੁਆਨ ਪਤਨੀਆਂ ਜਾਂ ਧੀਆਂ ਜੁਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਦਤ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਬੈਠੇ ਸਿਰਫ ਗੀਟੀਆਂ ਤੇ ਸਲਵਾੜ ਦੇ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਾੜ ਕੀਤੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਰਚਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ? ਉਸ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਰਾਵੋ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੜੀ ਆਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁਆ ਖੇਡਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਤਾਂ…………. ‘ਭਰਾਵਾ ਮੁੜ ਜਾ ਘਰ ਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ’ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਮਤਲੱਬ? ‘ਭਰਾਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਹਾਰੇ, ਫਿਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਘਰਬਾਰ ਹਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਜੁਆਨ ਧੀਆਂ ਦਾਅ ’ਤੇ ਲਾਈਆਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹੁਣ ਭੁਸ (ਲਾਲਚ) ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾ।’

ਨੇਕ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਣ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੱਸਦਾ ਖੇਡਦਾ, ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਓ ਤਾਂ ਵੇਚਾਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਿਨ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੀ, ਆਪਣਾ ਸੁਖਾਲਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਸੀ।